ODD - opvoeding

ODD is een gedragsstoornis, het betekent Oppositioneel opstandige gedragsstoornis. Kinderen met ODD zijn heel moeilijk in de opvoeding. Ze tolereren weinig tot geen gezag, zijn erg dwars, hebben heftige driftbuien, zijn fysiek ingesteld (slaan, schoppen, knijpen, etc.), geven de schuld aan een ander. Kortom, een moeilijke taak om deze speciale kinderen op te voeden.

Een aantal punten die hieronder besproken worden, kunnen wat houvast geven in de opvoeding. Dit artikel is geen oplossing, maar een toevoeging. Als u een kind met ODD heeft, kunt u bij verschillende instanties terecht voor extra hulp, maar hoe rekening met lange wachtlijsten. De volgende tips kunnen u misschien al een beetje op weg helpen. Elk kind is anders en elke ouder ook. Daarom zullen niet alle tips werken, of zult u misschien niet in alle tips geloven dat ze werken. Kijk wat bij u, uw kind en uw situatie past.

Structuur bieden

Voor alle kinderen, en voor kinderen met ODD is het bijzonder, is structuur belangrijk. De dag wordt daardoor overzichtelijker. Er komen minder prikkels binnen omdat alles voorspelbaar is.

• Een pictogrammenbord kan daarbij helpen, vooral bij jonge kinderen.
• Maak een vaste dagindeling. Dit kan per uur zijn, maar ook per activiteit. Het kind weet wat er gebeurt op een dag en kan zich daar dan op instellen.
• Zorg voor minder prikkels is huis; ruim kamers en kasten op, biedt niet te veel speelgoed in een keer aan, zet de tv wat vaker uit, zorg dat alle spullen een vaste plaats in huis hebben.
• Zorg voor een vast ochtend- en avondritueel. Dat geeft een kind rust.

Eén lijn

Probeer als ouders zoveel mogelijk één lijn in de opvoeding te gebruiken. Dan kan het kind de beide ouders niet tegen elkaar uitspelen en weet het dat dezelfde regels bij papa en bij mama gelden. Dit geeft het kind houvast en rust, en u als ouder ook.

Communicatie

• Wees duidelijk tegen uw kind, spreek duidelijk en vertel kort en krachtig wat u van uw kind verlangt. Geen cryptische omschrijvingen gebruiken, maar duidelijke taal. Geef de instructies in een stellende vorm en geen vragende. (Nu ga je je kamer opruimen, ipv. Wil je je kamer opruimen?)
• Leer het kind een stopinstructie. Bij driftbuien, ongewenst gedrag, etc. Zodra u stop zegt moet uw kind stoppen, anders volgt er een consequentie (bijvoorbeeld een time-out).
• Zorg voor oogcontact en weinig afleiding om u heen als u uw kind dingen uit wil leggen of opdragen. Laat het kind uw opdracht/verhaal herhalen.
• Probeer uw eigen emoties zo veel mogelijk in bedwang te houden. Als u boos, teleurgesteld of driftig reageert, zal uw kind die emoties oppikken, waardoor het nog onrustiger in zijn hoofd wordt. Kinderen zien ook al gauw de zwakke plek van hun ouders en zullen daarop inspelen.

Fysiek gedrag

Tolereer geen fysiek gedrag zoals schoppen, slaan, knijpen, stompen, etc. Dit mag niet en dit kan niet! Vooral broertjes en zusjes van een kind met ODD krijgen daarmee te maken en kunnen daar vaak niet fysiek tegenop. Zelf uw kind slaan is natuurlijk helemaal een verkeerd voorbeeld. Hoe moeilijk het soms ook is, als ouders mag u uw kind niet slaan, knijpen o.i.d. Probeer uw woede in bedwang te houden, in ieder geval waar het kind bij is. U bent een voorbeeld. Kinderen met ODD zijn erg gevoelig voor geweld en pikken dit snel op.

Straffen, belonen en negeren

Wanneer moet u nou straffen, wanneer belonen en wanneer negeren?
Negeren; gedrag wat niet fysiek is, dreigen, vloeken, mokken, boze gezichten, zeuren, etc.
Maak geen oogcontact, reageer niet, loop eventueel weg uit die ruimte of draai u om.
Straffen; gedrag wat echt niet door de beugel kan; zoals fysiek gedrag, wanneer het een gevaar voor zichzelf of zijn omgeving is, en wanneer negeren en belonen geen effect hebben.
Leg niet op alle slakken zout, dan loopt u de hele dag te mopperen en te straffen. Straf niet met slaan, maar met een time-out op een strafplek.
Belonen
U kunt gedrag van uw kind belonen, daardoor zal het gewenste gedrag vaker voorkomen. Uw kind groeit van complimentjes en de sfeer in huis zal daardoor een stuk gezelliger worden. Er is altijd wel een dingetje te vinden waarvoor u een complimentje kunt geven, hoe klein ook.

Positief gedrag

Probeer positief gedrag te belonen. Soms is het moeilijk om dat te vinden. Maar als u goed oplet is er altijd wel een klein positief dingetje te ontdekken; een jas dat opgehangen is, een broertje helpen, een aardig woordje. Beloon dit gedrag, probeer zelf ook positief ingesteld te worden. De hele dag door mopperen en negatieve aandacht aan uw kind geven is niet leuk. Dat houdt niemand vol. Probeer de positieve dingen te zoeken en te benoemen.

Driftbuien

Driftbuien zijn een groot probleem bij ODD. Deze kinderen hebben vaker en heftigere driftbuien dan andere kinderen. Hoe kunt u het beste een driftbui te lijf gaan? Zorg ervoor dat het kind zichzelf of andere niks aan kan doen. U kunt kleine kinderen in een houtgreep nemen. Bij oudere kinderen lukt dit niet meer. U kunt het beste de kamer uitlopen en een veilig plekje zoeken en wachtten tot het kind uitgeraasd is. Ga later op de dag een gesprek aan en bespreek rustig de situatie met het kind. Laat het kind de rommel opruimen of de schade vergoeden die door de driftbui is ontstaan. Medicatie kan helpen tegen driftbuien, zoals Pipamperon (Dipiperon). Dit zorgt voor minder prikkels, waardoor er minder snel (en minder heftigere) driftbuien ontstaan. Niet bij alle kinderen heeft het medicijn het gewenste effect. Overleg met de psychiater de situatie.

Buitenshuis

Vertel een kind wat jullie gaan doen, wie er aanwezig zijn, wat er van hem verwacht wordt en hoe lang het gaat duren.
Betrek het kind bij wat jullie gaan doen. Laat het meehelpen met boodschappen doen; zelf een lijstje schrijven, spullen in de winkel opzoeken, etc. Ook kunt u besluiten om de boodschappen, familiebezoekjes, etc. zoveel mogelijk zonder kind te gaan doen. Zo komt u niet in vervelde situaties. Natuurlijk is dat niet altijd een keuze die gemaakt kan worden, als u een werkende, alleenstaande ouder bent.

Omgeving

Vaak krijgt u als ouders en opvoeders commentaar uit de omgeving; ‘die van mij doet ook wel eens vervelend’….’bij mij is hij veel rustiger’….’ach, maak je er niet zo druk om’…..’misschien moet je gewoon wat strenger zijn’…. Dit soort opmerkingen kunt u als ouder het beste naast u neer leggen. Kinderen gedragen zich bij anderen vaak beter. Alle kinderen zijn wel eens vervelend of krijgen wel eens een driftbui. Alleen bij kinderen met ODD is dit elke dag, en veel heftiger. Mensen die dit nog nooit mee hebben gemaakt, hebben er geen idee van en oordelen er te snel over. U als ouder weet wat er speelt en doet uw uiterste best. Dat is genoeg. Laat de rest maar praten (hoe moeilijk dat soms ook is).

Hulptroepen

Probeer hulptroepen te regelen. Daarbij kunt u denken aan familie, buren of vrienden en hulpverleners. Leg de situatie zo goed mogelijk uit, informeer uw omgeving wat uw kind heeft en hoe ze hier het beste mee om kunnen gaan. Hoe meer mensen er over weten, hoe meer begrip ze er voor op kunnen brengen. Hou u niet groot tegenover uw omgeving, een kind met ODD opvoeden kan heel zwaar zijn en dat kunt u niet altijd alleen. Blijf onder controle bij de hulpverlening, zorg dat u altijd iemand daar kunt bellen als het thuis niet meer gaat.

Meer lezen over ODD en CD?

Opstandig, Dwars en Driftig, Handboek gedragsstoornissen ODD en CD, voor ouders, opvoeders, leerkrachten en hulpverleners, Coby Hartog-Polkerman (ISBN: 978 90 8850 072 5), uitgeverij SWP

ODD en CD
In de special over ODD en CD kunt u de bovenstaande onderwerpen verder uitgewerkt lezen. Ook zijn er allerlei artikelen te vinden die in verband staan met ODD en CD, zoals financiële regelingen, speciaal onderwijs, medicatie, etc. Het is niet haalbaar om alle onderwerpen in dit artikel te verwerken, daarom heb ik er een special van gemaakt. Zo kunt u per thema informatie zoeken. © 2008 - 2010 Coby79, gepubliceerd in Pedagogiek (Mens en Samenleving) op 27-05-2008, laatst gewijzigd op 02-09-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Coby79 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Wat is ODD en CD?: ODD is een afkorting van oppositional defiant disorder dit betekent oppositioneel-opstandige gedragsstoornis. CD is een afkorting van Conduct Disorders dit betekent antisociale gedragsstoo…
• ODD en CD - boeken voor ouders, hulpverleners en docenten: ODD is een oppositionele opstandige gedragstoornis, CD is een antisociale gedragstoornis. Een aantal boeken zijn de moeite waard om te lezen als oud…
• ODD - oppositioneel opstandige gedragsstoornis: ODD; Oppositional Defiant Disorder, oftewel een oppositioneel-opstandige gedragsstoornis. Een opstandige-gedragsstoornis die bij kinderen (en volwassenen) voor…
• ODD en CD – Medicatie: Er is geen speciale medicatie voor kinderen met ODD en CD. Wel zijn er medicijnen die goed kunnen helpen de agressie in toom te houden en worden gegeven als een kind naast ODD of CD no…
• Cursus: Minder boos en opstandig: Deze cursus is voor kinderen van 8 t/m 12 jaar en hun ouders. De cursus is gericht op kinderen met een diagnose ODD of CD, of kinderen die risico lopen een gedragsstoornis t…

Bronnen en/of referenties

• Opstandig, Dwars en Driftig, Handboek gedragsstoornissen ODD en CD, voor ouders, opvoeders, leerkrachten en hulpverleners, Coby Hartog-Polkerman (ISBN: 978 90 8850 072 5)