Al dan niet slaan bij het opvoeden

Dit onderwerp is mede door CD&V immens populair geworden. Mag je een kind al dan niet slaan om het te straffen? Kan men dit pedagogisch verantwoorden of blijft het een vorm van machtsmisbruik?

De tik als straf

De vraag of je kinderen al dan niet fysiek mag straffen, blijft erg actueel. Het spreekt voor zich dat ik me hier toespits op de korte 'tik op de vingers of handen', over echt fysiek geweld tegenover kinderen, hoef ik mij niet uit te spreken. Het spreekt voor zich dat dit niet kan en er zware straffen aan verbonden zijn jegens de personen, die zich hier wel aan wagen. Voor de 'pedagogische tik' zijn er echter zowel voor- als tegenstanders en dat maakt het net zo moeilijk. Waarom zijn mensen pro of contra en bestaat er wel een rechtlijnig, opvoedkundig antwoord op de vraag 'kan het bevorderlijk zijn in de opvoeding om kinderen af en toe een tik op de vingers te geven?'

Om te beginnen kan je je gaan afvragen waarvoor de 'tik op de vingers' bedoeld is. Er kunnen zich verschillende situaties aandienen, waarbij de ouders overgaan tot slaan als straf. De meerderheid zal het wel met me eens zijn als ik zeg dat kinderen slaan voor het minste of zelfs zonder reden, niet zou mogen. Maar wanneer mag het dan wel?

Enkele praktijkvoorbeelden

Twee voorbeelden:

• Kareltje is vijf jaar oud en speelt samen met zijn jongere broertje Sam. Plots slaat de vreugde van het spelen helemaal om en pakt Karel de auto van Sam af. Sam is woest en gooit met alles wat hij maar kan vinden naar Karel.

• Saartje is net twee jaar oud. Ze vindt het heerlijk om dicht bij mama te zijn en volgt haar dan ook de hele dag lang. Als mama begint te koken, doet ze niets liever dan aandachtig te kijken wat mama allemaal doet. Vandaag is dat niet anders en terwijl mama verder groenten snijdt, stapt Saartje nieuwsgierig op de voorverwarmde oven af.

In het eerste voorbeeld is de situatie duidelijk. De twee jongens doen alletwee iets wat niet mag en het is logisch dat ze gestraft moeten worden. Een tik geven is één van de mogelijkheden, maar zouden ze daar iets uit leren naar de toekomst toe? Het is duidelijk dat Sam zijn broer al fysiek kan aanvallen, desondanks zijn jonge leeftijd. Zou een tik hier helpen of eerder kwaad doen? Iets wat weinig ouders beseffen, is dat slaan kinderen niet alleen fysiek, maar ook psychisch raakt. Hiermee bedoel ik niet dat een kind zwaar getraumatiseerd zal zijn na een tik op zijn vingers, neen. Het is wel mogelijk dat de kinderen het gedrag van hun ouders gaan overnemen. Het is erg bekend dat kinderen dol zijn op immiteren, het hoort gewoon bij hun ontwikkeling. Als de ouders zonder meer uitleg een tik geven, gaan ze dit zelf ook beginnen doen en dan pas begint de echte 'miserie'. In dit voorbeeld lijkt praten een betere aanpak, gevolgd door een eventuele straf.

In het tweede voorbeeld lijkt de aanpak van het praten me een minder goed idee. Tegen de tijd dat mama geroepen heeft dat Saartje niet aan de oven mag komen, omdat deze erg heet is en ze zich zou kunnen verbranden, is het leed al lang geschiedt natuurlijk. Een tik kan hier dus wel pedagogisch verantwoord zijn. Gevolgd door - en dit is toch zeker ook niet onbelangrijk - een korte uitleg waarom ze een tik kreeg en waarom ze absoluut niet aan de oven mag komen.

Andere mogelijkheden tot straffen

Vaak slaan ouders hun kinderen, omdat ze nooit anders gekend hebben. Ze zijn zelf misschien ook op deze manier opgevoed geweest en waarom het anders doen, als zij zelf toch ook tot 'goede' volwassen personen zijn opgegroeid? Het kan ook zijn dat ze geen andere manieren van straffen kennen. Daarom zet ik hier enkele alternatieven tot straffen voor u op een rijtje:

Een andere minder geweldloze manier tot straffen, is het kind even af te zonderen. Dit is bijzonder geschikt voor kinderen, die gemakkelijk 'ontploffen' en woedeuitbarstingen krijgen. Zet het kind in een aparte ruimte, zodat het even voelt van "Oei, met dit gedrag bereik ik niet veel."

• Kinderen die reeds erg verknocht zijn aan bepaalde stukken speelgoed, kan je deze tijdelijk afnemen. Doe dit met niet al te veel gedreig 'Als je niet ophoudt met roepen, neem ik je playmobil auto af'. Je grijpt gewoon in waar nodig.

• Wat ik me nog goed herinner uit mijn eigen kindertijd was de straf dat we vroeger naar bed moesten als kind. Dit was en is nog steeds erg doeltreffend, want kinderen zullen er echt alles aan doen om toch maar zo lang mogelijk op te mogen blijven.

Hetgeen eigenlijk altijd bij een straf moet gebeuren is praten. Dit hoeft geen gesprek te zijn van een half uur lang, maar je kind moet begrijpen waarom hij gestraft is (geweest) en wat hij een volgende keer kan doen om het te vermijden.

Belonen

Wat we bijna over het hoofd zouden zien met heel al onze aandacht gericht op het straffen, is uiteraard ook het belonen. Dit is een opvoedingswapen, dat vaak nog veel krachtiger werkt dan het straffen. Kinderen doen ontzettend veel als ze ervoor beloond worden. Je kan werken met een beloningssysteem, maar ook minder materieel belonen, werpt vast en zeker zijn vruchten af. Vertel je kind hoe flink hij aan het werk is, vertel hem hoeveel je van hem houdt, hoe prettig je het vindt als hij zo braaf is, vertel hem hoe zijn dag gegaan is, dat het misschien hier en daar nog wel eens foutliep, maar dat hij toch ook erg zijn best gedaan heeft. Hoe klein de kinderen ook nog zijn, deze positieve uitstraling gaat niet onopgemerkt aan hen voorbij en dit is natuurlijk ideaal voor hun imiteerwerk achteraf! © 2007 - 2010 Maite, gepubliceerd in Pedagogiek (Mens en Samenleving) op 22-11-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Maite is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Zwarte pedagogie, autoritaire opvoeding: Zwarte pedagogie is de term, die gebruikt wordt door pedagogen en psychologen om de autoritaire manier van opvoeden uit de 19e eeuw 20e eeuw en de gevolgen ervan, ond…
• Taken van de pedagoog: De pedagogiek houdt zich bezig met de opvoeding. Een andere naam voor pedagogiek is opvoedingsleer, opvoedkunde of opvoedingswetenschap. Iemand die pedagogiek uitoefent noemen we een p…
• Is opvoeden moeilijker geworden: Opvoeden lijkt de dag van vandaag moeilijker dan vroeger, Toch is het zo dat in de meeste gezinnen er geen opvoedingsproblemen zijn. Waarom wil onze overheid dan toch achter…
• Woede, en waar het toe kan leiden: Slecht omgaan met woede heeft ernstige negatieve gevolgen voor je omgeving zowel als voor jezelf. Het kan lijden tot psychologisch, fysiek of seksueel geweld, tot wrede en…
• ODD - opvoeding: ODD is een gedragsstoornis, het betekent Oppositioneel opstandige gedragsstoornis. Kinderen met ODD zijn heel moeilijk in de opvoeding. Ze tolereren weinig tot geen gezag, zijn erg dwars, he…