Introductie in competentiegericht leren

In dit stuk wil ik een korte uitleg geven over het competentiegericht leren. Ik heb als begeleider van jonge vluchtelingen veel ervaring opgedaan met deze methodiek en ben er erg enthousiast over omdat het zo’n positieve methodiek is. Je wordt namelijk voortdurend uitgedaagd om te zoeken naar mogelijkheden: om positieve feedback te geven, om kinderen iets te leren. Ik hoop met deze introductie anderen te enthousiasmeren om de technieken van het competentiegericht leren zelf te gebruiken.

Competentiegericht leren

De methodiek van het competentiegericht leren wordt veel gebruikt om kinderen gedrag & competenties aan te leren. Vooral kinderen met gedragsmoeilijkheden hebben baat bij deze methodiek. Het gaat een beetje te ver om hier uitgebreid uitleg te geven over de ins en outs van de theoriën waarop deze methodiek gebaseerd is, en om een goed beeld te krijgen van het competentiemodel , zal deze tekst niet voldoende zijn. Om deze methodiek goed in de vingers te krijgenis het nodig om meer uitgebreide handleidingen door te nemen en vooral veel te proberen en te oefenen!

Taken & vaardigheden

Het competentiemodel maakt onderscheid tussen vaardigheden en taken. Voor een gezonde ontwikkeling van het kind is het van belang dat hij/zij er in slaagt om de taken die bij zijn/haar levensfase horen op een adequate manier te vervullen. Een kind is competent wanneer de taken & vaardigheden met elkaar in balans zijn.

Voorbeelden van taken zijn: persoonlijke verzorging, zorg voor leefomgeving, naar school gaan/studeren, sociale contacten onderhouden etc. Een kind moet over een aantal vaardigheden beschikken om een bepaalde taak op een adequate manier te kunnen vervullen.

• In de levensfase van 3 tot 6 jaar is het van belang dat een kind zich de volgende vaardigheden eigen maakt om bijvoorbeeld de taak persoonlijke verzorging te vervullen: tanden poetsen, zelfstandig aankleden, handen wassen voor het eten en na toiletbezoek, neus snuiten etc.
• Van een jongere van 15 tot 18 jaar worden andere vaardigheden ten aanzien van de taak persoonlijke verzorging verwacht, zoals bijvoorbeeld: deodorant gebruiken, regelmatig douchen, kleding wassen (en strijken), veilig vrijen.

Gedrag leren

De methodiek van het competentiemodel gaat er van uit dat mensen bepaald gedrag laten zien omdat dit gedrag hen iets oplevert. Wanneer je kinderen nieuw gedrag wilt aanleren, of negatief gedrag wilt afleren, is het van belang om te bedenken waarom het voor het kind interessant zou kunnen zijn om dit nieuwe gedrag aan te leren.

Een voorbeeld:

• Jorge, 16 jaar, moet meer aandacht besteden aan zijn persoonlijke hygiëne, maar wat is de beste manier om hem zover te krijgen dat hij deodorant gaat gebruiken? Hij zal waarschijnlijk niet zo snel geneigd zijn om deodorant te gaan gebruiken omdat zijn moeder dat van hem vraagt, maar wanneer hij uitgelegd krijgt dat meisjes het erg belangrijk vinden dat een jongen fris ruikt, wordt het gebruik van deodorant voor Jorge een stuk interessanter. Dit is een argument wat Jorge aanspreekt, hij wil immers graag in contact komen met meisjes.

Wanneer het doel is om negatief gedrag om te buigen of af te leren, is het ook van belang om te achterhalen waarom het kind dit negatieve gedrag laat zien; wat levert dit gedrag aan het kind op?

Een voorbeeld:

• Bas is samen met zijn klasgenoten op bezoek bij een natuurproject. Bas begint te huilen om............. niets. De lerares reageert door naar hem toe te gaan, te zeggen dat het niet nodig is om te huilen en een aai over zijn hoofd te geven. Oftewel, door negatief gedrag te laten zien (huilen om niets) wordt Bas beloond: hij krijgt aandacht van zijn lerares. De kans is groot dat Bas door zal gaan met dit – vervelende - gedrag te vertonen. Tenzij hij andere manieren krijgt aangereikt/leert om op een andere, positieve, manier aandacht te vragen.

LET OP:
Margo die meestal rustig zit te spelen & altijd beleefd is, zal door de juf over het algemeen veel minder gezien worden dan Bas die met zijn vervelende gedrag elke keer aandacht krijgt! Dit is een heel logische reactie in een klas waar de lerares haar aandacht over zoveel leerlingen moet verdelen, maar niet de manier om gewenst gedrag te versterken en negatief gedrag af te leren. Het is daarom erg belangrijk om te observeren en positief gedrag daadwerkelijk te ZIEN & te benoemen. Op die manier worden kinderen gestimuleerd om dit gedrag vaker te laten zien. Dus geef Margo een compliment wanneer zij bijvoorbeeld beleefd vraagt of ze wat water mag drinken. Op die manier beloon je Margo voor haar positieve gedrag, en tegelijkertijd geef je haar klasgenoten informatie over wat gewenst gedrag is.

Feedback

Het instrument dat ingezet wordt om positief gedrag te versterken en negatief gedrag af te zwakken is feedback. Er zijn 2 vormen van feedback: positieve en negatieve feedback. Van deze twee is positieve feedback de meest krachtige.

Positieve feedback kent de volgende elementen: Een compliment, en een waarom.

Voorbeeld:
Bart, wat goed dat je de zaadjes zo voorzichtig van de boom haalt (= compliment); zo raken de takken niet beschadigd (= waarom).

Het kan soms wat geforceerd overkomen om voortdurend naar mogelijkheden te zoeken om positieve feedback te geven. Vooral wanneer een jongere het bloed onder je nagels vandaan haalt met z’n vervelende gedrag, voelt het vreemd om deze jongere te complimenteren op het moment dat hij bijvoorbeeld die ene keer op de deur klopt alvorens het kantoor binnen te stappen. Maar het is goed om veel te oefenen op mogelijkheden om positieve feedback te geven. Want we lijken geneigd te zijn om vooral negatief gedrag te zien (en er over te klagen!). Het is belangrijk om te realiseren dat positieve feedback de atmosfeer in een groep enorm kan verbeteren. En zoals eerder gezegd is positieve feedback het meest krachtige instrument om gedrag te beïnvloeden. Aangezien ik van mening ben dat een aantal instrumenten van het competentiegericht leren niet alleen voorbehouden zijn om kinderen te begeleiden maar ook op volwassenen kunnen worden toegepast is, wil ik hierbij eenieder oproepen om met het instrument positieve feedback aan de slag te gaan. Oftewel, ongeacht de situatie waarin u zich bevindt: op school, op het voetbalveld, in uw eigen gezin, op werk met collega’s. Het loont de moeite om positieve feedback te geven!

Negatieve feedback ziet er als volgt uit:

Aandacht vragen - zeggen wat er niet goed is - uitleg waarom - zeggen hoe het wel moet - uitleg waarom.

Voorbeeld:
Ana, (= aandacht vragen) niet zo gillen (= wat niet) want zo kan ik je niet goed verstaan (= waarom). Als je rustig praat (= hoe wel), kan ik veel beter naar je luisteren (= waarom).

Terug naar Bas; wat is de beste manier om zijn negatieve gedrag om te buigen naar positief gedrag? Zoals ik eerder al schreef, is de kans dat een kind gewenst gedrag laat zien, het grootst wanneer het middel positieve feedback wordt ingezet. Dus zodra Bas iets van positief gedrag laat zien, is het van belang om dit meteen te benoemen. Bijvoorbeeld wanneer Bas gedurende een half uur rustig heeft gewerkt: “Bas, wat goed dat je zo rustig hebt gewerkt (= compliment). Nu heb ik genoeg tijd om je uit te leggen hoe je deze sommen op kunt lossen.” (= waarom – die voor Bas interessant is!).
Probeer verder – voorzover mogelijk – het negatieve gedrag van Bas te negeren. Als dit niet mogelijk is, kan het instrument negatieve feedback ingezet worden.

Taak opdelen

Als het Bas ondanks alle feedback elke keer niet lukt om bijvoorbeeld op een adequate manier aandacht van de juf te vragen, maak de taak dan kleiner door deze op te delen:

Aandacht vragen is:
naar de juf lopen – rustig vragen of je iets aan haar mag vragen – luisteren naar het antwoord – vraag stellen – luisteren naar het antwoord op de vraag – bedanken.

Door de taak in kleinere stukjes op te delen, is het makkelijker om te achterhalen welk onderdeel Bas moeilijk vindt, én om hem te complimenteren met de onderdelen die hij wél goed doet.

LET OP:
Vaak is het makkelijker, en sneller, om als volwassene zelf even de taak te doen die voor het kind wellicht wat ingewikkeld is. Susan, 7 jaar, vindt het bijvoorbeeld moeilijk om naar de supermarkt te gaan en daar 3 ons schouderham te kopen. Pedro, 14 jaar, heeft kiespijn maar vindt het eng om de tandarts te bellen om een afspraak te maken. Deze situaties zijn echter uitgelezen momenten voor Susan & Pedro om te leren. Dus ontneem hen niet deze kans door zelf even naar de supermarkt te gaan of de tandarts te bellen, maar bekijk met hen wat zij nodig hebben om deze taak op een goede manier te kunnen vervullen. © 2006 - 2008 Yonbarba, gepubliceerd in Pedagogiek (Mens en Samenleving) op 17-12-2006. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Yonbarba is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Opvoedproblemen: tips & in, Gedachten zijn krachten, Eerste hulp bij Opvoeding, Voor ouders en Opvoedtips.

Verwante artikelen

• Tips voor het goed opvoeden van kinderen - Joodse visie: Het opvoeden van kinderen gebeurt op basis van hiërarchie. De ouders hebben de leiding en de kinderen moeten gehoorzamen. Het Jodendom leert dat ouder…
• Ouders eren maakt een kind tot een goed mens - Joodse visie: Kinderen leren in een gezin goed met andere mensen om te gaan. Hoe gaat moeder met vader om? Hoe behandelen de ouders de kinderen? Ons sociaal ged…
• Spel en geslacht in de ontwikkeling van het kind: In dit artikel wordt een samenvatting gegeven van de conclusies over genderontwikkeling en het spel van opgroeiende kinderen. Het geeft een introductie op de…
• Factoren die de ontwikkeling beïnvloeden: Als je de opleiding SPW doet en je hebt als doelgroep kinderen gekozen, moet je op een gegeven moment weten welke factoren de ontwikkeling van het jonge kind beïnvlo…
• Wat is Pedagogisch Adviseren?: Pedagogisch adviseren is een makkelijk toegankelijke en kortdurende, individuele ondersteuning van een pedagogisch geschoolde beroepskracht aan ouders bij lichte opvoedingsprob…