Opvoeding in uitersten

Het opvoeden van kinderen is in deze tijd beslist niet gemakkelijk. Ieder probeert op zijn of haar manier de beste opvoeding te geven. Opvoeding is ook cultuurgebonden en dat maakt dat opvoeden in de westerse wereld volgens heel andere normen gaat dan in de Aziatische wereld.

Hoe was het vroeger

Bij de meeste mensen die werden opgevoed tijdens of na de tweede wereldoorlog was het opvoeden van kinderen een vanzelfsprekendheid waar niet over nagedacht werd. Deed je iets verkeerd dan kreeg je straf maar belonen was beslist niet aan de orde. Stelregel was :" als het niet goed is dan hoor je het wel."

Kinderen mochten wel gezien worden maar niet gehoord. "Jouw wil staat achter de deur" werd vaak gezegd." Tijdens de maaltijden, waarbij de kinderen in grote gezinnen dan ook aan tafel stonden omdat er niet voldoende plaats was, mocht er door kinderen niet gesproken worden. Een eigen kamer was niet aan de orde en veel speelgoed was er niet aanwezig. Huiswerk maken en studeren waren zaken waar niet over gesproken werd. Het was vanzelfsprekend voor ouders en kinderen dat men hier prioriteit aan gaf.

Dit veranderde drastisch toen wij zelf kinderen kregen. Volgens onze ouders deden we het dan ook beslist niet goed. De kinderen kregen meer aandacht en werden teveel verwend in de ogen van onze ouders. Immers we kregen te maken met grotere welvaart dus waren er meer mogelijkheden om kinderen tevreden te stellen maar gelukkig kreeg ook het "welzijn" een belangrijke plaats in onze gedachten wereld. We probeerden te luisteren naar de kinderen en met hun wensen rekening te houden zonder echter onze eigen opvoeding achter ons te kunnen laten. Deze was immers onderdeel van onze eigen cultuur. Zo deelden we ook straffen uit. Als een kind niet eten wilde dan moest het aan tafel blijven tot het bordje (althans gedeeltelijk) leeg was. Bij ruzie met broertje of zusje werd het kind een poosje in de eigen kamer gezet. Maar er werd ook beloond. Bij goed gedrag kreeg het kind waardering. In de zeventiger jaren en onder invloed van de maatschappelijke veranderingen kregen ouders het zwaar te verduren. Plotseling raakte het gezag helemaal ondermijnd. Op middelbare scholen verdween het woordje "U" en de leraren werden met de voornaam aangesproken. Ook de ouders werden getutoyeerd. Zover was men thuis nog niet. Ook aan de drang tot prestatie kwam een einde. Immers waarom zou men een zeven halen als een zes reeds voldoende was. Veel ouders zijn dan ook in de zeventiger en tachtiger jaren de weg volledig kwijt geraakt en wisten niet meer hoe een goede opvoeding te geven. Aan tafel werden felle discussies gevoerd over de ontwikkelingen in de maatschappij waar veel ouders op grond van hun eigen opvoeding moeite mee hadden. Zo werden ouders door hun kinderen opgevoed of beter nog beïnvloed om met de moderne tijd mee te gaan. Toch waren er gezinnen waar de discussie uit de weg werd gegaan om conflicten te vermijden en dit was vaak aanleiding tot grote spanningen en soms een breuk in het gezin tussen ouders en kinderen. Nog heden ten dage kunnen we zien hoe sommige oppas-oma's en opa's proberen de oude stijl van opvoeden te handhaven in de gezinnen van hun kinderen. Als dit in goed overleg met de kinderen gaat is er niets op tegen. Wel is er een grote diversiteit in de wijze van opvoeden ontstaan. In het ene gezin worden kinderen heel anders opgevoed als in het andere gezin en vroeger werd men overal min of meer op dezelfde wijze opgevoed. Thans hebben we ook nog te maken met de opvoeding zoals die is in andere culturen.

De opvoeding in Aziatische cultuur

In Amerika is een boek verschenen van de Chinees- Amerikaanse schrijfster Amy Chua over de opvoeding van haar dochters. Wanneer je leest over deze wijze van opvoeding dan kunnen we alleen maar diep geschokt zijn. Een dergelijke opvoeding is afschuwelijk en dit zullen we dan ook beslist in het westen niet willen.

Een paar voorbeelden zijn:

• Minder dan een tien halen is een slecht cijfer
• je mag nooit kinderen in het openbaar prijzen
• altijd wordt de kant van de leraar of coach gekozen
• een medaille winnen moet goud zijn
• kinderen mogen niet mee doen aan een logeerpartijtje
• buitenschoolse activiteiten mag het kind niet zelf kiezen

In Amerika heeft dit boek grote onrust gebracht. Men is in Amerika bang geworden dat de Aziatische kinderen een grote voorsprong in ontwikkeling zullen krijgen ten opzichte van Amerikaanse kinderen. Zij zullen betere prestaties bereiken zo wordt gedacht.

In dit verband is het ook opmerkelijk dat bij een bezoek aan China onze gids ons ook direct vroeg of wij onze kinderen sloegen. Hierover waren we verbaasd maar hij legde uit dat "gehoorzaamheid" de belangrijkste regel is in China. Zo leer je kinderen dat ze de beste prestaties moeten halen, goede diploma's en daarmee een goede toekomst kunnen verkrijgen. Wij waren het niet met hem eens, het heeft ons vanzelfsprekend aan het denken gezet maar onze mening toch niet veranderd.

Wat kunnen we hieruit leren

Men zou denken dat de hedendaagse opvoeding in het Westen gemakkelijker geworden is omdat de relatie tussen ouders en kinderen veranderd is. Het kind wordt veel meer gezien als een persoontje met een eigen karakter en eigen persoonlijkheid. Zijn eigen karakter moet zich kunnen ontplooien en het is de vraag of dit volgens het Aziatische model mogelijk is. Het lijkt erop dat we dit model moeten veroordelen en dat hier toch een taak ligt voor de Verenigde Naties die de rechten van het kind moet waarborgen.

Anderzijds is de geheel vrije opvoeding zoals die lange tijd in het Westen heeft plaatsgevonden ook niet altijd de beste manier. Het presteren werd naar de achtergrond gedrongen en het welzijn was het enige wat telt.Slechts het individu was belangrijk. Maar dit zal niet leiden tot volwassen mensen die samen uitdagingen kunnen en willen aangaan. Men zal toch als volwassene verantwoordelijkheid moeten nemen voor het eigen leven en leren omgaan met tegenslag. Daarom is het belangrijk dat men dat in de jeugd al leert zowel in het gezin als ook in de omgang op school en met vrienden.

Nieuwe opvattingen

Alfie Kohn geeft in het boek "punished by rewards" aan dat het belangrijk is om met kinderen om te gaan op basis van gelijkwaardigheid. Het is heel goed mogelijk om zelfs met jonge kinderen al afspraken te maken. Straffen en belonen zouden niet de juiste wijze zijn om kinderen op te voeden maar zijn eigenlijk vormen van manipulatie. Het belonen en straffen werkt slechts op de korte termijn. Je kunt beter het kind zélf een manier laten bedenken om met een probleem om te gaan. Het kind dient een liefdevolle begeleiding te krijgen waarbij het met respect behandeld wordt. Het kind heeft er recht op dat de ouders onvoorwaardelijk van hem of haar houden maar bij straffen en belonen worden er voorwaarden gesteld. Kinderen hebben grenzen nodig maar deze kunnen samen in overleg met het kind worden vastgesteld. Als het kind toch over de afgesproken grenzen gaat dan is het van belang na te gaan waarom het kind deze grenzen niet accepteert. Dit vraagt van de ouders een continue overleg met de kinderen. Bij hele jonge kinderen zal men op basis van veiligheid soms gewoon moeten ingrijpen om ongelukken te voorkomen. Hier is sprake van een natuurlijke bescherming van het kind.

Deze nieuwe opvattingen inzake de opvoeding lijken veelbelovend en een logisch vervolg op de ontwikkelingen in het Westen in de hedendaagse maatschappij. De uitersten in de opvoeding tussen oost en west vragen om een dialoog.