InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Ouder en gezin > Jonge kinderen 's ochtends langer laten slapen

Jonge kinderen 's ochtends langer laten slapen

Slaapgebrek is slopend. Ouders en jonge kinderen krijgen vaak minder slaap dan ze nodig hebben. Na de babytijd met zijn gebroken nachten dient zich vaak een nieuw probleem aan: kinderen die voor dag en dauw wakker worden en met geen mogelijkheid meer tot slapen te bewegen zijn. En daar zit je dan om vijf of zes uur 's ochtends met je duffe kop in de woonkamer. Maar het kan ook anders! Tips om jonge kinderen 's ochtend langer in bed te laten blijven.

Extreem vroeg wakker: wiens probleem is het?

"Mama, ik ben wakker!" klinkt het luid uit de slaapkamer van je kind. Of je hoort de blote kindervoetjes naar je bed trippelen en je peuter staat klaarwakker naast je bed. Klaar om met de dag te beginnen. Om half zes 's ochtends. Oef. Er zullen maar weinig ouders zijn die op dat tijdstip enthousiast uit bed springen.

Het probleem is simpel: jij wilt dat je kind later opstaat, maar je kind wil dat absoluut niet. En koppig als peuters en kleuters kunnen zijn, is het in veel gezinnen de ouder die aan het kortste eind trekt. Want een jong kind dat besloten heeft dat de dag begonnen is, laat zich in de regel niet gemakkelijk terugsturen naar bed. De enige tussenoplossing die vaak nog wel te realiseren valt, is het kind bij je in bed te nemen en zo te proberen het tijdstip van opstaan nog wat uit te stellen. Doorgaans is dit echter een oplossing die weinig soelaas biedt. Van slapen komt vaak niets meer en met een beetje pech kruipt je kind steeds vroeger bij je in bed: opstaan wordt zo immers wel héél aantrekkelijk! Weet dus waar je aan begint als je voor deze 'oplossing' kiest...

Kinderen die exreem vroeg wakker worden, vormen voor veel ouders een probleem. Het lijkt soms een hopeloze zaak om dit probleem op te lossen, maar er is beslist wat aan te doen. De eerste stap is vast te stellen wiens probleem het eigenlijk is dat het kind zo vroeg wakker wordt. Zadelt het alleen jou als ouder met slaapgebrek op en huppelt je kind probleemloos de dag door, of ziet ook je kind halverwege de dag witjes van vermoeidheid? Bepalen wie er lijdt onder het vroege opstaan helpt je de juiste strategie te kiezen en motiveert je om de ingeslagen weg vol te houden. Want welke methode je ook kiest, het is van belang om deze consequent en onwrikbaar toe te passen. De meeste kinderen pikken het echter snel op en blijven binnen een week in bed tot de gewenste tijd.

Waarom wordt je kind zo vroeg wakker?

Alles heeft een oorzaak, ook het vroege wakker worden van je peuter of kleuter. Helaas krijg je die oorzaak er niet op een briefje bij. Want met het wegnemen van de reden, verdwijnt vaak ook het probleem van het vroeg wakker worden.
De meest voorkomende oorzaken van vroeg wakker worden zijn:
  • Je kind doet nog een middagslaapje maar heeft dat niet meer nodig. Bij veel peuters is vroeg wakker worden hét signaal dat het tijd wordt het middagdutje af te schaffen. Dat lijkt misschien voor de hand liggend, maar dat is het vaak niet. Ook kinderen die geen middagslaapje meer nodig hebben, slapen vaak nog heerlijk een paar uurtjes overdag en vallen ook 's avonds op de normale tijd in slaap. Je merkt dus eigenlijk niet aan hen dat ze het niet meer nodig hebben om overdag te slapen. De link met het vroege wakker worden, wordt niet zo gemakkelijk gelegd. Bij peuters die overdag nog slapen, is afschaffen van het middagdutje (of inkorten tot bijvoorbeeld drie kwartier) meestal dé oplossing tegen vroeg wakker worden. Probeer het gewoon eens. Veel ouders ontdekken tot hun verbazing dat hun kindje prima zonder middagslaapje blijkt te kunnen én 's ochtends langer doorslaapt.
  • Je kind heeft het koud. 's Nachts daalt de lichaamstemperatuur, maar ook de omgevingstemperatuur. Rond vijf uur 's ochtends is het op zijn koudst. Ongemerkt kan je kind het op dat tijdstip net iets te koud hebben (dat hoeft maar om een paar tienden van een graad te gaan), waardoor het wakker wordt. Een simpele truc is zorgen dat je kind er iets warmer bijligt. Trek het een paar sokken aan of laat het een hemd onder de pyjama dragen. Een extra deken is meestal niet nodig, dan kan het weer te warm worden.
  • Het wordt licht in de kamer. Sommige kinderen zijn erg gevoelig voor veranderingen in de hoeveelheid licht. Met name 's zomers als het 's ochtends al vroeg licht wordt, reageren zij door wakker te worden. Laat je niet misleiden door het feit dat je kind tijdens het middagdutje mogelijk wel prima bij daglicht slaapt. Het is juist het verloop van donker naar licht waar veel kinderen gevoelig voor zijn. Zelfs als 's nachts een lampje blijft branden pikken deze kinderen op hoe licht of donker het buiten is. De oplossing ligt voor de hand: kies gordijnen die de kamer goed verduisteren. Een kamer die 's ochtend donker is biedt bovendien als extra voordeel dat je je kind erop kunt wijzen dat het nog geen tijd is om op te staan: "Kijk maar, het is nog helemaal donker."
  • Je kind wordt wakker van geluiden buiten. De vogels die fluiten, de buurman die vroeg naar zijn werk gaat. Geluiden van buiten kunnen je wakker wordende kind de indruk geven dat de dag begonnen is. Geluiden zo veel mogelijk buitensluiten is dan een goed idee. Toch is geluid bij kinderen bijna nooit de oorzaak van ontwaken. Een goed slapend kind wordt zelden wakker van bijvoorbeeld de wekker. Wel kan geluid even doordoezelen of weer gaan slapen tegenhouden.
  • De biologische klok van je kind staat verkeerd. Je kind staat 'geprogrammeerd' op vroeg wakker worden. Pas de trucs hieronder aan om je peuter of kleuter te helpen zijn of haar biologische klok te 'resetten'.
  • Je kind is een ochtendmens. Net als bij volwassenen heb je bij kinderen ook ochtendmensen en avondmensen. Er zijn langslapers en vroege vogels. Een vroege vogel zal nooit een langslaper worden (behalve waarschijnlijk in de puberteit). Heb je alle hiervoor genomen oorzaken bekeken en weet je zeker dat je kind niet om die redenen zo vroeg wakker wordt, dan heb je waarschijnlijk een ochtendmens in huis. Maar ook al is je kind een ochtendmens, dat wil nog niet zeggen dat het acceptabel of wenselijk is om bij het krieken van de dag op te staan. Ook deze kinderen moeten leren langer in bed te blijven. Ook al slapen ze niet, ze hebben de rust vaak hard nodig. Sta dan ook liever niet toe dat je kind rustig op zijn of haar kamer gaat spelen als het wakker wordt. Je mag er dan zelf geen last van hebben, je kind leert er niet van de nacht optimaal te gebruiken om tot rust te komen. Nachtrust is belangrijk voor kinderen; als slapen niet (meer) lukt, kies dan voor de suboptimale oplossing van rustig in bed blijven liggen.

Tips en trucs

Onderstaande tips hebben alle één ding gemeen: ze zijn een hulpmiddel om aan jonge kinderen duidelijk te maken wat een acceptabele tijd is om op te staan. Omdat ze voor uitleg in woorden of klokkijken nog te jong zijn, moeten kinderen zelf kunnen zien of het al tijd is om op te staan.
  • Zet een lamp met een tijdschakelaar in de slaapkamer. Kies een tijdklok die geruisloos is, een brommende tijdklok is vaak storend bij het inslapen. Stel de tijdklok zo in dat de lamp aangaat op het tijdstip dat je kind mag opstaan. Heeft je kind 's nachts altijd het licht aan, kies dan voor een tweede lampje voor het opstaan of laat de nachtlamp juist uitgaan met de tijdschakelaar.
  • Koop een wekker met lichtfunctie, die zijn er tegenwoordig ook in goedkope varianten. Als het licht aan is, mag je kind opstaan.
  • Zet een digitale wekker neer en leer je kind dat het mag opstaan als de 7 er staat (plak eventueel de minuten af). De 7 is een gemakkelijk te herkennen cijfer, dat zelfs kinderen van nog geen twee weten te herkennen. Het leuke van een wekker is dat kinderen zich er heel groot door voelen en tijdens het 'wachten op de 7' vaak zelf al uitknobbelen in welke volgorde de cijfers verschijnen. Het is nog leerzaam ook. Overigens: de wekker hoeft niet per se de juiste aan tijd aan te geven; als jij je kind om half acht of acht uur wilt laten opstaan, zet de wekker gewoon een half of uurtje later dan het in werkelijkheid is.
  • Koop een speciale kinderwekker, zoals de Kidsleep kinderwekker, die voortborduurt op het hierboven beschreven principe. De Kidsleep kinderwekker is ontworpen door een Zwiterse vader. Er staan twee plaatjes op: een van een konijntje dat met zijn rugzakje op buiten wandelt en een van het konijntje dat lekker in zijn bedje ligt te slapen. Afhankelijk van de instelling die de ouders doen, brandt het lampje achter een van de plaatjes. Als het kind wakker wordt hoeft hij alleen maar naar zijn vriendje te kijken en zijn voorbeeld te volgen. Als het wandelende konijntje is verlicht, mag het kind opstaan. Als het slapende konijntje verlicht is, weet het kind dat hij of zijnog even moet blijven liggen.

Hoe ga je te werk?

Vertel je kind dat je wilt dat het 's ochtends langer in bed blijft en probeer ook zo goed mogelijk uit te leggen waaróm je dat wilt. Ga samen naar de winkel om een lampje, tijdschakelaar of wekker te kopen. Maak er een gezelllig uitstapje van. Zet de spullen in de kamer en neem met je kind door wat de bedoeling is. Laat zien hoe de situatie eruit ziet als het kind mag opstaan. Oefen eventueel met verschillende situaties totdat je zeker weet dat je kind snapt wat de afspraken zijn. Maak hier een leuk spelletje van; je kind zal trots zijn als hij of zijn kan laten zien dat hij/zij het begrijpt! Breng je kind 's avonds naar bed en volg het bekende bedritueel. Bespreek nog een keertje waar je kind 's ochtends op moet leggen en spreek het vertrouwen uit dat het helemaal goed gaat komen. Juliie hebben immers zó goed geoefend eerder op de dag!

Bij sommige kinderen is dit al voldoende. Blijft je kind de volgende ochtend lang genoeg in bed, prijs je kleuter dan de hemel in! Vraag ook eens na of het moeilijk was, of je kind lang moest wachten, vraag of het nog weer in slaap is gevallen. Spreek begrip uit voor de moeilijkheden die het is tegengekomen en heeft overwonnen. Je kind heeft een hele prestatie geleverd. Blijf nog ongeveer een week elke avond de afspraken herhalen, totdat je zeker weet je kind niet weer terugvalt. De hulpmiddelen blijf je gewoon gebruiken, maar zal niet meer nodig zijn om steeds de afspraken te herhalen.

Niet alle kinderen hebben het in één dag onder de knie. Sommige kinderen hebben iets minder geduld en doorzettingsvermogen om zo lang te blijven wachten. Bedenk dat kinderen nog geen besef van tijd hebben: vijf minuten wachten tot het licht aangaat, kan lijken alsof het uren duurt! Toon begrip dat het moeilijk is, maar stuur je kind consequent terug naar bed. Wijs je kind aan waarom het nog niet uit bed mag: Kijk maar, het licht is nog niet aan (of uit)/de 7 staat er nog niet/het konijntje ligt nog te slapen. Sputtert je peuter tegen dat ze écht niet meer moe is? Helaas pindakaas, het is nu eenmaal nog geen tijd dus ze zal toch echt nog weer naar bed moeten. De eenvoud, duidelijkheid en controleerbaarheid van het systeem (het is licht is aan of uit, de 7 staat er of niet) sluit aan bij de belevingswereld van het kind. Ook de verantwoordlijkheid die bij je peuter wordt neergelegd, zal hem aanspreken. Het hulpmiddel fungeert als een soort externe scheidsrechter, waardoor het tijdstip van opstaan niet langer een strijd is tussen jou en je kind.

Wat als het niet lukt?

Zoals gezegd, de meeste kinderen leren op deze manier binnen een week door te slapen (of in elk geval rustig in bed te blijven liggen) tot de gewenste tijd. Lukt het toch nog niet, stel dan je doelen bij. Blijf werken met de hierboven beschreven hulpmiddelen, maar probeer niet in één keer van zes uur naar zeven uur te gaan. Zet de wekker (of tijdklok) eerst maar eens vijf minuten later. Gaat dat goed, doe er dan weer vijf minuten bij. Net zolang tot de gewenste tijd is bereikt. Lukt niet, doe er dan weer vijf minuten af. Zorg in elk geval dat je kind zich zo veel mogelijk aan de tijdklok/wekker houdt, ook al staat die in jouw ogen misschien nog veel te vroeg afgesteld. Door de eisen te hoog te stellen, krijgt je kind faalervaringen met het systeem en wordt het steeds moeilijker de afspraken als 'heilig' beschouwen. Wees geduldig maar consequent, je wordt er voor beloond met meer nachtrust!

Uitslapen!

Hoewel je het waarschijnlijk al als een weldaad zult ervaren dat je niet meer voor het krieken van de dag hoeft op te staan, hebben bovenstaande methodes nog een voordeel: je kunt je kind ermee laten uitslapen, bijvoorbeeld als het de dag ervoor een erg vermoeiende dag heeft gehad of als het wat later naar bed is gegaan dan anders. Stel de tijdklok een uurtje later in of verzet de wekker. Overdrijf niet: langer dan een uur rekken is doorgaans niet haalbaar.
Stel je de tijd anders in, laat dit dan niet aan je kind merken: als het doorheeft dat het systeem manipuleerbaar is, zal het eerder geneigd zijn zelf ook aan de grenzen te gaan morrelen of de juistheid van de tijd in twijfel trekken.

Overgang zomertijd-wintertijd

Het zichtbaar maken van de opsta-tijd is overigens ook een goed hulpmiddel bij de overgang van zomertijd naar wintertijd en van wintertijd naar zomertijd. Je bepaalt zelf welke stappen je kind maakt in de overgang, al naar gelang de moeite die je kind daarmee heeft.
© 2010 - 2017 Kennishelp, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Hulp bij vroeg opstaanHulp bij vroeg opstaanVeel mensen hebben moeite met vroeg opstaan. Als de wekker gaat willen ze het liefst nog niet ontwaken, ze vinden het no…
Tips om baby te laten doorslapenTips om baby te laten doorslapenOuders met pasgeboren baby’s zijn vaak op zoek naar manieren om hun baby langer te laten doorslapen. Het kan heel vermoe…
Als je kind te vroeg wakker wordtAls je kind te vroeg wakker wordtAls je kind al om half vijf in de ochtend naast je bed staat omdat hij niet meer kan slapen, dan moet je jezelf afvragen…
Waarom is opstaan zo moeilijk?De wekker gaat.. nog even uitstellen. Na vijf minuten druk je nog eens die vervelende wekker uit. Waarom was je nou ook…
Wakker worden zonder wekkerWakker worden zonder wekkerLig je nog lekker ver weg in dromenland, schrik je plotseling wakker door de wekker en zit je rechtop in bed. Je bent op…

Reageer op het artikel "Jonge kinderen 's ochtends langer laten slapen"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Snoek, 08-12-2014 05:16 #9
Bij mij staat vooral mijn dochtertje van 2jaar heel vroeg op. Heb ook van alles geprobeerd. Het enige wat ik me afvraag: ik heb nog een zoontje van 5 jaar en die gaat naar de kleuterschool. Als ik sochtends mijn dochtertje er niet uithaal als ze begint te roepen, dan wordt mijn zoontje ook wakker en is die straks uitgeput als hij naar school gaat. Dus hoe zorg ik ervoor dat mijn dochtertje blijft liggen of gaat spelen zonder dat mijn zoontje wakker wordt van haar geroep. Hebben een wekker al geprobeerd, afspraken maken van alles. Maar ze blijft net zolang gillen tot ik haar eruit haal.

Maarten, 10-06-2014 11:02 #8
Nou, dit helpt bij ons niet. Verschil is dat wij twee kindjes (6 en bijna 5 jaar) op een kamer hebben liggen. Er is geen andere slaapkamer vrij met 6 gezinsleden. Maar eerst werkte het binnen een week, nu blijven ze wel in hun kamer, maar hebben onderling de grootste lol. Dit artikel beweert dat ook de kinderen leren uitslapen. Het enige voordeel bij ons is echter dat ze tot 7 uur op hun kamer blijven. Uitslapen is er bij hun nog helemaal niet bij. En bij ons dus ook niet, want het is nogal moeilijk te slapen met spelende kindjes twee deurtjes verderop. Vanochtend was het 5 uur… en het meisje ging met wallen naar school… Reactie infoteur, 18-06-2014
Met kinderen die samen op een kamer liggen, kan het wat lastiger zijn, maar het is beslist heel goed mogelijk om ook hen langer te laten slapen (of in elk geval: rusten). De beschreven methode heeft al is al vaak succesvol geweest, ook in dit soort situaties (tweelingen, bijvoorbeeld). Het is vooral belangrijk dat je als ouder heel consequent vasthoudt aan de afspraken.

Kinderen van van 6 en 5 zijn op zich oud genoeg om duidelijke afspraken mee te maken. Geef aan dat ze tot 7 uur niet mogen opstaan, maar ook niet met elkaar mogen praten (zelfs niet fluisteren). Natuurlijk proberen ze het toch: ze zijn wakker, ze willen met de dag beginnen en ze hebben een wakker speelkameraadje in dezelfde kamer. Loop dan rustig naar binnen, maar zeg niets. Wacht tot je de aandacht van de kinderen hebt, wijs op de wekker en zegt dan op gedempte toon, maar met een zeer besliste stem dat het nog geen zeven uur is en dat ze dus nog niet uit bed mogen komen en nog niet mogen praten. Blijf zonder nog meer te zeggen wachten in de kamer tot ze weer in bed liggen en loop dan stil weer weg.

Herhaal dit zo vaak als nodig is, maar blijf rustig, stil en beslist. Bespreek de afspraken gedurende de dag met je kinderen en in elk geval elke avond voor het slapen gaan. Probeer het ook eens met een beloningskalender. Houd vol, want het werpt na een tijdje echt zijn vruchten af.

Succes!

Bas, 29-11-2013 06:38 #7
Onze zoon is nu 4 jaar. Hij heeft altijd goed de nachten doorgeslapen. Vanaf dat hij ongeveer 2,5 a 3 jaar was hebben wij een Sleeptrainer. Een aap die zijn ogen open of dicht heeft. Een hele periode ging dit goed. Zoals hierboven ook omschreven, consequent handelen, eisen niet te hoog stellen. Sinds 2 weken gaat hij naar school. Nog steeds heeft hij vol op energie overdag. Desondanks is hij tussen 5 en 6 uur wakker. Het lijkt wel alsof hij die wekker totaal niet meer snapt of niet meer belangrijk vindt.

Marloes Zeeman, 05-10-2013 20:31 #6
Mijn dochtertje is net 1,5 en wordt sinds enkele weken consequent om 5:30 wakker. Op werkdagen gaat mijn eigen philps wake-up light om 6 uur af en ook al ligt ze in haar eigen kamertje, ze ziet het lichter worden vanaf de gang. Juist nu het 's ochtends nog zo donker is lijkt ze desondanks steeds eerder wakker te worden. Ik heb het idee dat haar biologische klok ontregelt is, want vrijwel direct na ontwaken heeft ze een poepluier. Ik kan haar dan ook duidelijk niet in haar bedje laten. Hoe zorg ik dat zij op weekdagen rond 6:30 wakker wordt maar op woe, vrij en weekenden het liefst na 7 uur?

Ruby, 02-04-2013 00:18 #5
Mijn kinderen van 9, 4, en 2 zijn allemaal uitslapers. In het weekend wel lekker want dan kan ik ook heerlijk doorslapen, ben zelf ook geen ochtendmens. Doordeweeks is het wel een drama want dan staan ze geen van allen om 6.45 op. De oudste springt wel uit bed als ik hem roep maar de jongste twee liggen nog heerlijk te knorren. 's Avonds liggen ze vroeg op bed, maar wakker worden vroeg in de ochtend nee hoor! ;)

Geertje V. Merwijk, 05-02-2013 12:10 #4
Helemaal mee eens! Bij mijn twee oudste kinderen heb ik dat ook gedaan. Vanaf 2 jaar wisten ze wat 7 uur was en in het weekend zette ik de klok een uurtje terug. Zo bleef het voor hen altijd 7 uur en kon ik een uurtje langer slapen. Zelfs toen ze groter werden en in de gaten hadden dat ik de klok verzette, werkte het nog.
Bij onze twee jongste kinderen gaat het heel anders; ik krijg ze 's morgens nauwelijks uit bed! Terwijl ze echt op tijd naar bed gaan, we een vast ritueel hebben en ze nog even in bed mogen lezen of plaatjes kijken. Op een schooldag moeten ze altijd wakker worden gemaakt en zijn ze vaak hel sikkeneurig tot we aangekleed beneden zijn.
Zelfs na een kwartier wachten om te rustig wakker te laten worden met wat licht aan, een Grapje maken of juist niets doen of zeggen, het schijnt allemaal niet echt te helpen. Soms ga ik gewoon naar beneden en zeg dat ze maar moeten roepen als ze gaan aankleden (ze hebben nog hulp nodig met tanden en haren).
Tips? Graag!

Met vriendelijke groet,

Geertje v. Merwijk

Mandy, 02-01-2013 20:59 #3
Onze dochter is bijna 2, 5, en wordt graag wakker als de 5 op deklok staat.
En tot een half jaar geleden vaak snachts ook nog wel wakker. Je snapt, wij zijn wel toe aan en beetje uitslapen, :-). Wij hebben nu mijn Philips wakuplight op haar kamertje neergezet, en het werkt in 80% tot 90 % van de dagen supergoed! Ze mag naar ons toe als het lampje aan is ( of wakker, zoals ze zelf bedacht heeft). Een enkele keer roept ze eerder, maar meestal moet ze dan plassen.

F., 14-11-2011 08:40 #2
Mijn zoontje is altijd om 4.15 wakker. Al toen hij in me buik zat was het rond dit tijdstip al erg goed naar zijn zin we zijn nu 5 jaar verder en we hebben echt alles geprobeerd maar niks helpt. Nu vind ik het wel eng om dextro in zijn drinken te doen terwijl ik het al vaker gehoord heb dat het goed helpt. Maar hij reageert al zo op klerustoffen. Heeft er iemand nog andere tips?

W. Ruesink, 24-10-2011 21:15 #1
Toen ons zoontje (nu zoon) altijd erg vroeg wakker was, 5 uur half 6 adviseerde de huisarts om dextrose in zijn drinkflesje te doen wat hij naast zijn bed had staan. Doordat hij overdag altijd in de weer was zou hij snachts wakker worden door "brandstofgebrek". Het hielp ook nog! Hij is nu grote volwassen vent.

Infoteur: Kennishelp
Gepubliceerd: 22-10-2010
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Ouder en gezin
Reacties: 9
Schrijf mee!