Hoe leef je een goed leven?

Het antwoord op die vraag heeft filosofen door de eeuwen heen hun leven lang geïntrigeerd. En nog steeds wordt de vraag gesteld. Zo simpel als ze lijkt, het antwoord is blijkbaar veel minder eenvoudig. Of het is zo vaag dat je er alle kanten mee op kunt, inclusief de verkeerde. Dacht men een poos dat de mens maar gewoon zijn natuur hoefde te volgen, nu denken we een onbeschreven blad te zijn. Met alle vrijheid om zelf vorm te geven aan ons leven. Intussen stelt ons dat voor nieuwe problemen.

Griekse oudheid

In de ethiek en de filosofie mag je weer de vraag stellen: Hoe een goed leven te leiden? Hoe vind je een balans? Al blijft het een vaag domein, zonder zekerheden. De Griekse oudheid biedt glasharde antwoorden:

• Plato (427-347 v. Chr.): de mens is een spiritueel wezen.
• Aristoteles (384-322 v. Chr.): het gaat om het juiste midden. Je moet zelf het antwoord vinden in jouw situatie. Train je in de (mate van) vriendelijkheid, dapperheid, betrouwbaarheid, etc. die bij jou past.
• Epicures (341-270 v. Chr.): vind een balans in het genieten.

Menselijke natuur

Alle drie leidden ze hun antwoord af uit de menselijke natuur; daar ligt het antwoord! Tot de 16e eeuw had men daar een duidelijke voorstelling van. Wij geloven niet meer in het bestaan van een menselijke natuur, een mens die simpelweg zijn natuur volgt. Wij denken dat we helemaal open zijn, een tabula rasa. Alle keuzes die we maken zijn onze eigen zaak. Alles kan en mag. Dat biedt enerzijds vrijheid, anderzijds leegte. Het antwoord op de vraag: Hoe moet ik leven?, is altijd en voor iedereen anders. Je moet jezelf een houding bijbrengen, je eigen leven vormgeven, op basis van zorg voor jezelf, vanuit jezelf (zelfzorg)! De Franse denker P-M Foucault (1926-1984) verbaasde zich erover dat ethiek alleen maar gaat over zorg voor de ander. En hij vroeg zich af: Waarom besteden we geen zorg aan onszelf? Is dat niet hypocriet? Wij denken toch voortdurend aan onszelf? Als je jezelf overslaat, wat betekent dan zorg voor de ander! Wie zegt dat je niet autoritair bent?

Discipline

Het teveel aan keuzes, aan mogelijkheden, aan vrijheid leidt tot een jeugd die "Vroeg mondig, laat volwassen" is, meent de hoogleraar sociale wetenschappen Christien Brinkgreve. En dat kan leiden tot een quarterlifecrisis. Kinderen moeten discipline leren in de baantjes die ze naast hun studie hebben, omdat ze deze niet meer krijgen bijgebracht door hun ouders of docenten. Ze hebben alle vrijheid gekregen en hebben daardoor alleen zichzelf als kompas. En krijgen, bij gebrek aan een duidelijke hiërarchie, grenzen en met scheidende ouders, veel vroeger te maken met hevige emoties. Kun je een quaterlifecrisis bij je kinderen voorkomen? Dat kan:

• Speel als ouder in op wat een kind op een bepaalde leeftijd aankan.
• Voed op in plaats van het kind volkomen vrij te laten.
• Geef grenzen aan, zoals: je mag maximaal x uur achter de PC / voor de TV zitten.

Duurzaam

Ook in alle overige relaties pleit levenskunst voor een kritische houding, niet voor sociale onverschilligheid! Je mag je vrienden terechtwijzen. Lok ze uit de tent en vraag: waar ben je mee bezig? Heb de moed open te zijn, durf je mening te geven, waag het oneens te zijn. Je hoeft je niet te schamen of bang te zijn voor bemoeienis, zolang die niet uit egoïsme of arrogantie voortkomt. Of dat zo is weet je als je zelf open staat voor vraagtekens en kritiek. Het leven is geen totale vrijheid. Vergissingen, fouten, kwetsingen, etc. horen erbij. Ga bij jezelf te rade, reflecteer, vraag advies van objectieve vrienden of raadgevers. Je bent er nooit te oud voor. Levenskunst is niet leeftijdsgebonden. Vragen als "wat kan ik, wat wil ik?" blijven je hele leven actueel. Het impliceert een dynamische, inhoudelijke invulling van je leven. Levenskunst is een duurzame aangelegenheid.