Zwarte school in zwarte wijk, witte school in witte wijk

Amsterdam kent steeds meer het probleem van zwarte en witte scholen. Gemengde scholen beginnen te verdwijnen. Dit probleem speelt niet alleen in de hoofdstad, ook andere grote plaatsen als Den Haag, Rotterdam, Utrecht en zelfs Nijmegen hebben hier last van. Dit artikel is in 2003 geschreven en kan daarom qua feiten gedateerd zijn.

In september 2003 is er een rapport van het SCO-Kohnstamm Instituut uitgekomen. Dit instituut heeft in opdracht van de gemeente Amsterdam de verdeling tussen allochtone en autochtone leerlingen op scholen in Amsterdam onderzocht. Hoewel dit rapport alleen over de Amsterdamse scholen gaat, is het ook representatief voor de grote steden die eerder genoemd zijn. Er is alleen onderzoek gedaan naar de feiten, niet naar de oplossingen. En daar zijn de meningen over verdeeld.

Zwarte en witte scholen in Amsterdam

Laten we beginnen met de feiten; de meerderheid van de schoolgaande jeugd in het basisonderwijs is van allochtone afkomst. Bijna de helft van deze leerlingen komt uit landen als Suriname, Marokko en Turkije en heeft ouders met een lage schoolopleiding. Van de 201 basisscholen in Amsterdam hebben 127 scholen meer dan 50 procent leerlingen van laag opgeleide ouders van niet-westerse afkomst. 102 basisscholen hebben zelfs een concentratie van 70 procent. 54 basisscholen hebben op schoolniveau geen of weinig contactmogelijkheden tussen de aloochtone achterstandsleerlingen en andere groepen leerlingen omdat de 'andere' groep simpelweg ontbreekt. Dan zijn er nog 52 scholen waarvan het percentage allochtone achterstandsleerlingen aanzienlijk afwijkt van het percentage allochtone jonge kinderen in het postcodegebied. Hiervan zijn 22 scholen naar verhouding te zwart en 30 scholen te wit.

Voortgezet onderwijs

Op het voortgezet onderwijs zijn er ook voornamelijk witte en voornamelijk zwarte scholen te herkennen. Dit komt door de verschillende schooltypen als gevolg van schoolresultaten. Allochtone leerlingen gaan voornamelijk naar het VMBO. De Havo en Vwo worden merendeel bevolkt door autochtone leerlingen met hoogopgeleide ouders. Voor zover het voortgezet onderwijs. Het basisonderwijs verdient meer aandacht omdat hier de eerste problemen van segregatie ontstaan.

Woonsegregatie

Volgens het onderzoek is de woonsegregatie de belangrijkste oorzaak van de onderwijssegregatie. Laagopgeleide allochtonen wonen in grote steden veelal bij elkaar in dezelfde wijk. In deze wijken is het dan ook niet zo raar dat er voornamelijk zwarte scholen te vinden zijn. Dit is immers een afspiegeling van de wijk. Maar het is wel zo dat de autochtone jongeren door hun ouders vaak naar andere scholen buiten de wijk worden gestuurd; de witte scholen. Zo worden zwarte scholer steeds zwarter en witte scholen steeds witter. Kinderen op een extreem zwarte of witte school komen niet of nauwelijks in contact met leerlingen uit een ander milieu. Het zou beter zijn voor de algemene ontwikkeling van het kind als dit wel zou gebeuren.

Taalachterstand

Maar belangrijker is voor de allochtone kinderen van laagopgeleide ouders dat zij in contact komen met autochtone kinderen zodat zij beter integreren in Nederland en dat ze beter Nederlands gaan spreken. De meeste allochtone leerlingen met laagopgeleide ouders kunnen nauwelijks tot geen Nederlands als zij op de basisschool komen. Als deze kinderen naar een basisschool gaan waar bijna alleen maar kinderen zitten van dezelfde afkomst, blijven zij in hetzelfde kringetje.

Deze scholen, waar meer dan de helft tot bijna de volle honderd procent allochtoon is, zijn bijna altijd te vinden in de achterstandswijken die voor het overgrote deel bevolkt worden door allochtone laagopgeleiden. Het kind zal makkelijker zijn eigen taal gaan spreken met klasgenootjes dan het onbekende Nederlands. Het enige Nederlands dat zij leren komt van de leraar of lerares. Dit is natuurlijk niet genoeg en al helemaal niet omdat ze die taalachterstand moeten inlopen. Daarnaast werkt het altijd bevoordelijk voor een kind van laagopgeleide ouders als zij ook contact hebben met kinderen van hoogopgeleide ouders. Deze laatste kinderen doen het namelijk een stuk beter op school.

Het is moeilijk om te zeggen wat er veranderd moet worden aan de segregatie. In eerste instantie pleit ik voor het sturen van kinderen naar scholen op loopafstand, in hun eigen wijk dus. Hierdoor hebben kinderen dezelfde vriendjes op school als in de wijk en dat zorgt ervoor dat ze een veilige, stabiele jeugd zullen hebben. Maar ik kan me wel heel goed inleven in het feit dat witte ouders hun kind niet naar een zwarte school willen sturen. Op die zwarte scholen wordt door de hierboven omschreven redenen slechter gepresteerd. Je zou je kunnen afvragen waarom allochtone ouders hier niet naar kijken. Maar het is een feit dat allochtone laagopgeleide ouders weinig verstand van het Nederlandse scholensysteem hebben en zich daar weinig tot niet voor interesseren. Ze sturen hun kind naar een school dicht in de buurt en laten verder alles over aan deze school, hun verantwoordelijkheid houdt daar op.

Stedelijk spreidingsbeleid

Een veel gehoorde kreet is: start een stedelijk spreidingsbeleid, omdat dat op de basisscholen niet lukt. Maar dit lijkt me geen goed idee, omdat elke vorm van dwang averechts werkt. Jong, oud, zwart of wit, iedereen wil zelf kunnen bepalen waar hij of zij huisvest. Een ander idee is om de woonsegregatie te verminderen door onder andere de kwaliteit en aard van het scholenbestand in de stadsvernieuwingen te betrekken. Dit werkt enkel op de lange termijn.

Postcodebeleid

Volgens mij is het onmogelijk om op de korte termijn zwarte en witte leerlingen te mengen op basisscholen. Laagopgeleide allochtonen blijven toch bij elkaar wonen in de goedkopere wijken en autochtonen met meer geld klitten ook samen. Je kunt niemand verplichten te verhuizen naar een andere wijk en je kunt ook niemand verplichten zijn kind naar een andere school te sturen.

Wat volgens Paul Zoontjes, hoogleraar onderwijsrecht aan de Universiteit van Tilburg, wél kan is dat gemeenten bepalen dat ouders hun kinderen naar de school in de eigen wijk moeten sturen. Basisscholen mogen namelijk een postcode- of schoolwijkenbeleid voeren. "Zo'n beleid komt erop neer dat het schoolbestuur kan bepalen dat ouders binnen een bepaald (postcode)gebied hun kinderen naar een voor dat gebied aangewezen school, die op een redelijke afstand bereikbaar moet zijn, moeten sturen." Op zich een goed plan, maar dat betekent dat in de scholen in de zwarte wijken zwart blijven en de scholen in de witte wijken wit worden.

Uitwisseling stimuleren

Een beter plan is om de uitwisseling te stimuleren tussen verschillende scholen buiten en binnen schooltijd. Maar dan zal deze uitwisseling wel intensief moeten zijn. Kinderen moeten elkaar leren kennen. Je kunt dan ook denken aan gezamenlijke sportdagen en uitstapjes waarin de kinderen van de twee scholen verdeel worden in groepjes.

Imago zwarte scholen opkrikken

Ook is het belangrijk om het imago van de zwarte scholen op te krikken. Zoals eerder beschreven sturen veel witte ouders hun kind naar witte scholen buiten de wijk. Ze durven hun kind niet naar de zwarte school binnen de wijk te sturen. Vaak zijn ze ook bang voor de slechte prestaties van de school. Met het aantrekken van betere leraren en beter onderwijs én goede voorlichting moet dit wel veranderd kunnen worden. Zo vindt ook de Haagse wethouders van onderwijs P. Heijnen: "Scholen moeten zich in het aanbod en kwaliteit zo zien te onderscheiden, dat zowel Nederlandse als allochtone ouders zich tot die school aangetrokken voelen."

Het kant-en-klare antwoord op de scholensegregatie is er volgens mij nog niet. Ik vraag me af of deze ook wel gaat komen. Natuurlijk ben ik van mening dat uitwisseling van verschillende scholen en verbetering en goede voorlichting van zwarte scholen stappen in de goede richting zijn. Maar dit is niet dé methode. Laten we in ieder geval voorop stellen dat mensen niet te dwingen zijn en dat het antwoord ook zeker niet in die hoek gezocht moet worden. We zullen er met zijn allen aan moeten werken in kleine stapjes. © 2007 - 2010 Imke, gepubliceerd in Onderwijs (Mens en Samenleving) op 25-05-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Imke is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Zwarte en witte scholen: Zwarte scholen zijn scholen waar voornamelijk allochtone leerlingen op zitten. Deze komen vooral voor in de grote steden en in buurten waar het percentage allochtonen erg hoog ligt.…
• Ruimtelijke segregatie en segregatie in het onderwijs: Etnische segregatie en segregatie in het onderwijs, zijn veelbesproken termen wanneer we de hedendaagse stadssociologische literatuur bestuderen. Wie ni…
• Primair onderwijs, welke basisschool kies ik voor mijn kind: Spannend! Uw kind gaat voor het eerst naar school, de basisschool. Binnenkort wordt uw kind 4 jaar. Dit betekent dat hij/zij naar school mag. Een…
• Onderwijs in Nederland: In nederland is het voor ieder kind verplicht om onderwijs te volgen voor 12 volledige jaren. De meeste kinderen gaan naar school als zijn 4 jaar geworden zijn maar is pas leerplichti…
• De Citotoets voor Groep 8: De citotoets oftewel de CITO Eindtoets Basisonderwijs is een toets die de Nederlandse leerlingen in groep 8 krijgen, welke moet helpen welk vervolgonderwijs het beste bij de leerli…