Het vak van leraar: tips over ordeproblemen

Hoewel het een probleem is waar bijna iedere leraar of lerares mee te maken heeft, valt het aantal boeken en artikelen wat er bestaat over orde en ordeproblemen bij een klas ontzettend tegen. De verklaring daarvoor is dat zowel orde niet-hebben als orde wel-hebben per individu verschillend is. Het is zoveel maatwerk dat er nauwelijks over te schrijven valt. Toch is er bij veel ordeproblemen een gemene deler zichtbaar. Als die helder is, is het tevens een begin van de oplossing.

De jeugd van tegenwoordig

Ordeproblemen is niet iets van de moderne tijd. Sterker nog: het is een normaal mechanisme wat blijkbaar bij de mensheid hoort. Het is een groep eigen om de zwakste schakel of schakels te zoeken. Zowel onder klasgenoten als onder docenten. In een school met alleen maar heel goede docenten is de iets minder goede docent de zwakste schakel. In een school met veel matige docenten is de docent die daar nog onder functioneert de zwakste schakel. Het is een soort natuur van de mens dat die zwakste schakel het moet ontgelden. Wat er dan wel is veranderd in de moderne tijd is het respect-verhaal: vroeger had een leraar automatisch respect, dat hoorde bij zijn beroep en bij zijn aanzien, tegenwoordig moet die leraar het respect verdienen. Hij heeft het nog niet. In beide gevallen kun je (al dan niet verworven) respect ook kwijtraken. En ordeproblemen hebben vaak te maken met een gebrek aan respect.

Waar leerlingen allergisch voor zijn

Leerlingen houden het meest van docenten waarvan ze het gevoel hebben dat ze zichzelf zijn voor de klas en waarvan leerlingen vinden dat ze relaxed zijn. Een gevoel voor humor kan daarbij helpen maar hoeft niet absoluut. Een populaire leraar willen zijn kan daarbij helpen, maar dat hoeft absoluut niet. Ook een leraar die eigenlijk geen enkele leerling aardig vindt is in de ogen van de leerlingen wel heel goed omdat die leraar zichzelf is en relaxed is. Leerlingen houden niet van opgefokte leraren. Leerlingen houden daarnaast ook niet van onrechtvaardige leraren. Straffen vinden ze prima, en sommige leerlingen maken hun strafwerk liever en beter dan hun huiswerk, maar het moet wel eerlijk blijven in hun ogen.

De twee r's: relaxed en rechtvaardig

Dat zijn de twee kernbegrippen waar het om draait. Een leraar of lerares bij wie het slecht loopt voor de klas moet zich dan ook afvragen: kom ik relaxed over op de leerling (erger nog: voel ik mezelf wel relaxt voor die klas staan?) en ben ik rechtvaardig naar leerlingen toe?

Relaxed

Een ontspannen leraar is een leraar die niet altijd zijn stem hoeft te verheffen. Hij praat op een normaal volume. Hoe harder een leraar praat, hoe harder leerlingen onderling gaan praten. Ook weer een natuurlijk mechanisme. Een leraar die te zacht praat, hoe ontspannen hij verder ook is, zal het ook wel moeilijk hebben. Een leerling wil de leraar gewoon kunnen verstaan, en zich niet te hoeven concentreren op het kunnen verstaan van die leraar. Te hard leidt net zo erg af als te zacht. En, hoe zielig ook voor sommige docenten, stemafwijking zoals slissen leiden ook af. Een leraar met ordeproblemen zou dus heel goed moeten kijken naar zichzelf: hoe praat ik? Is dat normaal? Komt dat normaal over? Een leraar die onzeker is, zal ook gedrag vertonen wat niet relaxed over komt. Dan krijg je bijvoorbeeld een leraar die de hele tijd achter het bureau blijft. Nooit de klas in komt. Of juist overdreven veel. Niet natuurlijk rondlopen in een klas wordt ook als toneelspel gezien, en zal niet het gewenste effect hebben. Een leraar die ontspannen is, zit niet de hele tijd, loopt niet de hele tijd, maar vertoont normaal gedrag. Een leraar die onzeker is, kijkt vaak over de klas heen. Dus niet in de klas, maar over de klas. Alsof er een verborgen camera achterin het lokaal hangt. Oogcontact is makkelijk, en belangrijk. Het is ook makkelijker om een leerling te corrigeren als er oogcontact is. Wat verder nog helpt om relaxed over te komen is niet alleen maar waarschuwen, leerlingen vertrouwen geven door ze aan het woord te laten, niet te snel dreigen met straf, zorgen voor stiltes in de klas.

Rechtvaardig

Een leerling moet zo min mogelijk uit de klas gestuurd worden. Sommige scholen ontmoedigen het hun docenten ten zeerste. Als het gebeurt moet het duidelijk zijn dat het heel ernstig is. Vaak een leerling uit de klas sturen leidt tot een devaluatie van het begrip eruit sturen. Je moet als docent niet de naam krijgen dat je vaak leerlingen eruit stuurt! Voor straffen geldt eigenlijk hetzelfde: niet de hele les dreigen met straf, en ook niet iedere les straf geven. Straf zou een middel moeten zijn als het niet anders kan. Waarschuwen is nodig, maar een waarschuwing hoeft niet altijd met de dreiging van straf gepaard te gaan: "nu even stil" is een normale waarschuwing, er wordt niet met een sanctie gedreigd. Over waarschuwen daarnaast de stelregel: het is goed om een leerling met naam te waarschuwen, dus: "Rob, niet meer doen" is beter dan "stilte!". Een leerling die het gevoel krijgt dat de leraar hem of haar altijd moet hebben wordt vaak opstandig en obstinaat. Daar altijd het advies om met een leerling onder vier ogen te praten om te voorkomen dat die leerling dit gevoel krijgt. © 2008 - 2009 Hanspieterson, gepubliceerd in Onderwijs (Mens en Samenleving) op 28-08-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hanspieterson is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Relatiekunde op school om scheiding te voorkomen: Relatiekunde zou een verplicht vak moeten worden op middelbare scholen. Door nu alvast na te denken over wat ze willen zouden scholieren beter voorbereid zij…
• Mijn kind wordt gepest: Je hoopt dat het je eigen kind niet zal overkomen, PESTEN. Als het gebeurt, dan kun je als ouder optreden. In dit artikel gaat het over pesten op school in groep 1. Wat kun je als oud…
• Betoog het middelbaar onderwijs: Onderwerp van het betoog is dat er in het middelbaar onderwijs een verandering moet komen. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat er door niet het juiste onderwijs
• Hoe is het op een Hogeschool?: Voor veel middelbare scholieren in de examenklas is het de vraag welke opleiding ze gaan doen. Natuurlijk hebben ze al een profiel gekozen, maar binnen een profiel zijn nog tal…
• Examens, tips om goed te leren voor je eindexamens: Op school heb je proefwerken, tentamens, toetsen, mondelinge en schriftelijke overhoringen. Allemaal toetsvormen, maar je middelbare schoolperiode sluit je…