De ethische aspecten van draagmoederschap

Draagmoederschap is iets van alle tijden. De huidige vooruitgang in de medische wereld alsmede de mondiale mogelijkheden die ons thans ter beschikking staan vragen om een nadere beschouwing met oog voor de ethische aspecten.

Historie

Al in de Bijbel is sprake van draagmoeders en ook in de Romeinse tijd werd al gesproken over draagmoeders. Ook in het oude China waren draagmoeders. Men kan gerust vaststellen dat de draagmoeder altijd heeft bestaan maar dat er niet open over werd gesproken.

Wanneer zal er sprake kunnen zijn van draagmoederschap

Wanneer ouders ongewenst kinderloos zijn dan zijn er 4 mogelijkheden:

• De vrouw is onvruchtbaar maar de man is wel vruchtbaar
• Beiden zijn onvruchtbaar
• De man is onvruchtbaar en de vrouw is vruchtbaar
• De vrouw is wel vruchtbaar maar gebleken is dat ze de zwangerschap niet tot een goed einde kan brengen.

In de eerste situatie wordt de eicel van de draagmoeder gebruikt en via kunstmatige inseminatie bevrucht met het zaad van de wensvader. Dit wordt laagtechnologisch draagmoederschap genoemd. In de tweede situatie wordt de draagmoeder kunstmatig bevrucht met het sperma van een donor. Hierbij gebruikt men de eicel van de draagmoeder. In de derde situatie worden de eicellen van de vrouw via IVF (Invitro Fertilisation) bevrucht met het sperma van een donor en overgeplant in de baarmoeder van de draagmoeder. Dit is de reageerbuisbevruchting. In de vierde situatie wordt de eicel van de wensmoeder via IVF bevrucht met het sperma van de wensvader in het laboratorium en daarna worden één of maximaal twee embryo's geplaatst in de baarmoeder van de draagmoeder. Deze laatste situatie komt vaak voor en men spreekt dan van hoogtechnologisch draagmoederschap. Na de geboorte wordt een 100% genetisch eigen kind gegeven aan de wensouders.

In Nederland is het sedert 1997 toegestaan onder strikte voorwaarden en alleen op ideële basis om hoogtechnologisch draagmoederschap toe te passen. Hierbij worden de volgende criteria gehanteerd:

• De wensmoeder heeft geen baarmoeder meer of de risico's om een kind te baren zijn onaanvaardbaar groot
• de wensouders brengen zelf een draagmoeder mee
• de draagmoeder handelt vanuit een ideëel motief
• de draagmoeder is gezond en heeft bij voorkeur een voltooid gezin
• wens en draagmoeder moeten voldoen aan bepaalde leeftijdsgrenzen.

Hoe verloopt de procedure

De officiële procedure verloopt via de adoptieprocedure. Dit is een zeer ingewikkelde procedure waarbij het kindje eerst als pleegkind wordt opgenomen. Daarna kunnen de wensouders pas een verzoek indienen om de voogdij over het kind te krijgen. Pas na een jaar kan adoptie worden aangevraagd. Eerst na de adoptie zijn de wensouders ook de juridische ouders geworden en krijgt het kind de achternaam van de ouders. Soms proberen wensouders deze procedure te omzeilen en geven het kind bij de Burgerlijke Stand aan als hun eigen kind. In dat geval zijn zij strafbaar.

Wat zijn de risico's voor draagmoeders

Tussen wensouders en draagmoeder dient een draagmoeder overeenkomst te worden opgesteld waarbij de medische en juridische aspecten worden beschreven. De wensouders kunnen niet verplicht worden het kind te aanvaarden en de draagmoeder is de juridische moeder totdat zij uit de ouderlijke macht wordt ontheven.Wat gebeurt er als het kind een afwijking blijkt te hebben? De draagmoeder kan in Nederland niet verplicht worden haar kind af te staan. Commercieel draagmoederschap is in Nederland verboden.

De risico's voor de draagmoeder dient men n.l. niet te onderschatten. Er zijn altijd de normale risico's van zwangerschap en tijdens de geboorte maar de omstandigheden waarin de draagmoeder leeft spelen ook een rol. Haar leeftijd is van belang. Zwangerschapsrisico's zijn erg leeftijdsgebonden. Het is gebleken dat de leeftijd tussen 20 en 24 jaar het meest gunstig is. Daarbij is het duidelijk dat wanneer de bevruchting via IVF heeft plaatsgevonden de kans op meerlingen toeneemt.

Naast de medische risico's dient ook aandacht geschonken te worden aan de emotionele kant van de zwangerschap. Het is heel goed mogelijk dat de draagmoeder tijdens haar zwangerschap toch een band opbouwt met haar kind, waardoor het afstand doen na de geboorte heel zwaar kan vallen. Een onderzoek vooraf naar het toekomstig reactiepatroon van de draagmoeder zou standaard tot de procedure dienen te behoren. Men zal daarom in de meeste gevallen moeten proberen om een goede begeleiding voor de draagmoeder te verkrijgen, ook als zij draagmoeder voor een familielid is. Bijv. moeder voor dochter of zusjes onderling.

Wat zijn de risico's voor het kind

Over de ontwikkeling van het kind wat geboren is uit een draagmoeder is nog weinig bekend. Theoretisch zou het mogelijk zijn dat een kind problemen kan ontwikkelen om zich te hechten omdat er in feite twee moeders zijn te weten een biologische en een sociale moeder. Aan het kind zal wel duidelijk gemaakt kunnen worden dat het zeer gewenst is.

Een andere factor zou kunnen zijn dat de draagmoeder risicovol gedrag heeft vertoond tijdens haar zwangerschap zoals roken of alcoholgebruik. Dit kan gevolgen hebben voor de ontwikkeling van het kind. Derhalve zal een goede begeleiding van de draagmoeder tijdens de zwangerschap uiterst belangrijk zijn zowel op medisch als op het psychische vlak.

Draagmoeder in het buitenland

In het televisieprogramma nieuws uur van 16 febr. 2011 werd een reportage uitgezonden van ouders die een draagmoeder hebben gezocht en gevonden in het buitenland.In de regel wordt het genetisch materiaal van de vader gebruikt. Dit kan zijn in Amerika, waar de wensouders dan tot 75000 dollar betalen. Maar er is inmiddels ook een kliniek in de Oekraïne waar men een draagmoeder kan vinden voor 25000 dollar.In het jaar 2010 zouden tenminste 4 ouderparen op deze wijze een kind gekocht hebben in de Oekraïne. Gaat men naar India, een land met een nog lager welvaartsniveau dan betaalt men 11000 dollar. In Nederland is de vrouw die het kind heeft gebaard de juridische moeder maar in de Oekraïne zijn de wensouders de juridische ouders. De draagmoeder doet hier dus volgens de wet niets verkeerd.

De beelden op de televisie waren schokkend. Men kan zich de volgende vragen stellen:

• Waarom willen deze vrouwen draagmoeder zijn
• Hoe is de screening van de draagmoeder
• Hoe was de leefwijze van deze vrouwen voor de zwangerschap
• Hoe is het voor een vrouw die op deze manier probeert om de armoede te ontvluchten om draagmoeder te zijn
• hoe is de zorg voor deze vrouwen geregeld tijdens de zwangerschap
• hoe is de nazorg voor deze vrouwen geregeld.

Het ethische aspect van draagmoederschap

Als een echtpaar ongewenst kinderloos blijft dan is het heel goed voor te stellen dat men alles in het werk stelt om toch een kind te krijgen. De vraag is of het recht hebben op een kind zo ver mag gaan dat het lichaam van een andere vrouw hiervoor gebruikt mag worden. Solidariteit tussen mensen is een gegeven en wanneer een draagmoeder vrijwillig in deze behoefte wil voorzien dan zal er voor veel mensen ethisch geen bezwaar zijn. Immers het toekomstige kind is zeer gewenst.Maar juist daarom kunnen we misschien tevreden zijn dat er in Nederland een mogelijkheid geboden wordt om op een bepaalde manier onder strikte voorwaarden een kind te krijgen. Echter wanneer het zo duidelijk om een financiële transactie gaat dan kan men vraagtekens zetten bij deze handelwijze. Wanneer een kind uit een commerciële draagmoeder is geboren dan ontstaan er problemen om het kind het land uit te krijgen. Het is logisch dat de juridische procedure dan heel anders verloopt. Uit oogpunt van ethiek mag wel heel goed nagedacht worden of we dit een wenselijke ontwikkeling vinden.