Waar de tegenspoed vandaan komt

Leven leer je met vallen en opstaan; wordt altijd gezegd. De een lijkt dat echter beter af te gaan dan de ander. Hoe kan dat? Bestaat er zoiets als levenskunst? Het is zeker een aantrekkelijk begrip. Wie zou niet een levenskunstenaar willen zijn? Maar wat houdt het in? Bestaat het wel? Is het een kunst, en moet je er dus aanleg voor hebben? Of is het een kunde en valt het te leren? Levenskunst klinkt als genieten. Om dat te kunnen blijven doen zijn controle en betekenis van groot belang. Er zijn drie typen ongelukkige mensen te onderscheiden:

1. De zondaar; die zich almaar tekort voelt schieten
2. De narcist; die een eindeloze behoefte heeft aan bewondering
3. De megalomaan; die gevreesd wil worden

Ongeluk

Laat in zijn leven ontdekte de filosoof Bertrand Russell (1872-1970), waar het ongeluk vandaan komt: van een teveel met jezelf bezig zijn. Zijn advies luidde dan ook: “Wijd je aan een zaak en vergeet jezelf!”

Dat betekent: een carrière najagen, jezelf wegcijferen, je helemaal aan iets (of iemand) geven. Is dat niet het andere uiterste? Je volledig in iets verliezen is gevaarlijk. Het bestaan als gedachteloze inspanning. Een trein die doordendert. We verlangen allemaal naar controle over ons leven, om ons veilig te voelen, maar hebben anderzijds behoefte aan zin, om gelukkig te zijn. Betekenis kun je alleen zelf aan je leven geven. Dus is het minstens zo belangrijk dat je aandacht schenkt aan jezelf:

• Kies een baan voor je levensonderhoud (controle); werk dat invulling geeft aan je leven (zin).
• Geef om je gezin, je steun en toeverlaat (controle), omdat je van hen houdt (zin).
• Onderhoud je vriendenkring, waarbij je jezelf kunt zijn (zin), en waarop je terug kunt vallen in moeilijke tijden (controle).

Kunstwerk

Het woordje 'kunst' wijst op een esthetische ervaring. Is levenskunst dus kunst? Dan gaat het om:

1. inspiratie opdoen, een onderwerp zoeken, materiaal verzamelen,
2. kijken, afstand nemen, handelen,
3. improviseren, afwerken,
4. een eigen stijl/handtekening ontwikkelen.

Levenskunst als vormgeving van het eigen leven? Met bepaalde ‘grondstoffen’ en specifieke vaardigheden. Afhankelijk van wie je kunt en wilt zijn. De levenskunstenaar die geen beeld maar zichzelf bewerkt. Wanneer is je leven geslaagd?

Goed leven

Maar nee, levenskunst is geen kunst, het is complexer. De vergelijking gaat niet op.
Een kunde dan? Een vakmanschap? Dan hebben we het over:

1. welomschreven doelen,
2. werkwijzen,
3. methoden.

Bepaalde elementen uit de kunst en de kunde kunnen we op ons leven toepassen. Maar de Duitse schrijver Christoph Martin Wieland (1733-1813), die zijn hele leven op zoek was naar een evenwicht tussen religie en wetenschap, ernst en lichtzinnigheid, en morele plicht en levensgenieten, concludeerde: "Leven leer je met vallen en opstaan." Er is niet één manier. Wat we wel kunnen leren is: goed te leven. En filosofen bleven een gooi doen naar een antwoord op de vraag:

• Foucault (Franse denker; 1926-1984): levenskunst is zorg voor zichzelf (lichaam, geest, denken, emotie)
• Wittgenstein (Oostenrijks-Brits filosoof 1889-1951): levenskunst is niet het goed woord. Woorden slepen mensen de verkeerde kant op. 'Levenskunst' roept associaties op met succes. Maar het kan ook eenzaamheid, ongeluk, etc. inhouden. Levenskunst betekent: nadenken over de zin van het bestaan en het kan betekenen dat je kiest voor afzondering. Het doel is open, onbepaald.

Persoonlijk

Kortom: Levenskunst is de vormgeving van het eigen leven op basis van zorg voor jezelf. Het antwoord op de vraag:
"Hoe moet ik leven?" is altijd anders. Je moet jezelf een houding bijbrengen.

• Cijfer je niet weg voor je gezin (het heeft je nodig).
• Offer je privéleven niet op aan je loopbaan (wat doe je als je op straat staat of met pensioen gaat?).
• Verberg jezelf niet achter een overactief vrijwilligersleven (geef ook aandacht aan jezelf).

Wees een levenskunstenaar.