Anders Breivik: het verschil tussen monster en psychopaat?

Op 22 juli 2011 stond de wereld voor Noorwegen even stil. De extreem rechtse Anders Breivik zou die dag verschillende aanslagen op Noorwegen en zijn volk plegen. Volgens hem waren zijn daden geen misdaad maar volgens hem noodzakelijk om de Noorse regering wakker te schudden en de wereld van zijn gelijk te overtuigen. Hoe maak je het onderscheid tussen een monster of een psychopaat? Waar ligt de lijn tussen ontoerekeningsvatbaar en verstand?

Wie is Anders Breivik?

Anders Behring Breivik geboren op 13 februari 1979 is beter bekend als de dader van de aanslagen in Noorwegen op 22 juli 2011. Hij pleegde een bomaanslag in de hoofdstad Oslo en een schietpartij op het eiland Utøya.

Al vanaf de start van het onderzoek naar Breivik werd duidelijk dat dit geen plotselinge beslissing maar een goed geplande daad van terrorisme was. Dit bleek vooral uit twee duidelijke punten, namelijk: in 2009 startte Breivik het bedrijf Rena op. Heel onschuldig op het eerste zicht. Niemand kon vermoeden dat het groentenbedrijf van Breivik een dekmantel was voor het opkopen van gigantische hoeveelheden kunstmest. Die zou hij later gebruiken bij het maken van de explosieven die in Oslo zouden worden gebruikt.
Een tweede punt waaruit bleek dat Breivik met voorbedachte rade handelde was het feit dat hij een manifest had geschreven. Een manifest dat maar liefst 1518 pagina's bevatte. Breivik had hier waarschijnlijk al enkele jaren aan gewerkt. Het manifest verspreidde hij naar enkele duizenden mensen voor hij de aanslagen zou plegen.

Terrorisme met voorbedachte rade

Dat Breivik met voorbedachte rade handelde werd al snel duidelijk. Maar in hoeverre Breivik dit had gepland is nog steeds onduidelijk.
Volgens verklaringen die Breivik heeft afgelegd zou hij op 23 jarige leeftijd, in 2002, te aanslagen beginnen zijn te plannen. Hij startte zijn eerste computerbedrijf en dit werd volgens hem een groot succes. Toch werd het bedrijf later bankroet verklaard door de verschillende illegale activiteiten die Breivik gebruikte om aan geld te komen. Enkele andere bedrijven zouden volgen waaronder ook het bedrijf Rena, waar hij de kunstmest haalde voor zijn explosieven.

In 2009 probeerde Breivik op een illegale manier aan wapens te raken. Merkwaardig verkreeg hij zijn wapens niet op illegale maar op legale wijze via onder andere een schietclub en een jachtlicentie.

Toen Breivik in 2011 uiteindelijk zijn aanslagen pleegde waren de gevolgen catastrofaal. Bij de bomaanslag in Oslo vielen 8 doden. Op het eiland Utøya schoot Breivik 69 mensen dood, de meeste van hen tieners. Later zou hij de psychiaters vertellen dat hij de aanslagen pleegde uit liefde voor zijn volk. Ook beweerde hij lid te zijn van een internationale christelijke verzetsbeweging. Later in de rechtszaal noemde hij zichzelf een verzetsleider. Breivik genoot duidelijk van alle media - aandacht, maar deze werd hem snel genoeg ontnomen.

Waar ligt de lijn tussen ontoerekeningsvatbaar en koelbloedige moordenaar?

Recent beslisten twee psychiaters dat Breivik krankzinnig was op het moment van de aanslagen en dus niet kan worden vervolgt. Maar waar ligt die lijn tussen moordenaar en ontoerekeningsvatbaar? En hoe verwerken de nabestaanden en overlevenden van de aanslagen deze klap? Waar ligt de lijn tussen menselijkheid en onmenselijkheid...