Indiase honden hebben het beter dan de laagste kaste

De film Slumdog Millionaire ontlokte iemand de opmerking: Misschien trekt dit toeristen naar de sloppenwijken en verdienen die mensen er ook wat aan. Ramptoerisme! Zou ze het net zo fijn vinden als de andere weghelft vastliep als zij een auto-ongeluk kreeg? Er wordt ook wel gezegd: Er zijn genoeg rijken in India, laat die hun eigen armen helpen. Helaas is dat nu juist het grote probleem van India: de fnuikende combinatie van een rigide kastenstelsel en marktfundamentalisme.

Goede oude tijd

Al in het laatste kwart van de 19e eeuw kwam in Ahmedabad, naast Mumbai de grootste stad van West India, de textielindustrie op. Er vestigden zich steeds meer grootschalige textielbedrijven, met twee- tot drieduizend mensen in dienst. Dankzij Mahatma Gandhi (1869-1948) kregen zij een arbeidscontract, meer rechten, werden geschoold en verminderden hun werkuren (van 14 à 16 naar 10 à 12 uur per dag en ten slotte) naar 8 uur per dag (met drie ploegen-diensten). Voor overwerk werd betaald en er waren sociale voorzieningen zoals een ziekteverzekering voor de hele familie.

Rechteloos

Is dat bijzonder? Zo ongeveer ging dat ook in het Westen. Op 30 januari 1948, onderweg naar een gebedsdienst, werd Gandhi vermoord. Kort daarop was de macht aan het marktfundamentalisme dat predikt dat je behoefte bepaalt of je arbeid in dienst neemt of weer afdankt. Vakbonden werden ontbonden en de sociale rechten bij het oud vuil gezet. Fabrieken sloten en het werk werd, vaak door dezelfde werkgevers, in de informele sector voortgezet. Arbeiders werden zonder enige compensatie afgedankt of moesten veel langere dagen maken voor minder dan het oude loon. Als de werkgever hoorde dat iemand bij een vakbond aangesloten was geweest, was dat voldoende om hem niet aan te nemen.

Kloof

We leven in een unieke tijd waarin definitief een einde is gekomen aan een overwegend boerensamenleving. Anderhalve eeuw na Europa voltrekt zich ook elders een razendsnelle overgang van plattelandssamenleving naar verstedelijkte wereldeconomie. Echter, zonder onze sociale geschiedenis na te volgen. In India is weliswaar sprake van een transformatie richting industrialisatie, urbanisatie en economische groei, die komt echter alleen de rijken ten goede en dat is slechts een bescheiden deel van de totale bevolking. 30 Tot 40 procent gaat er helemaal niet of slechts gering op vooruit. De kloof tussen arm en rijk is door de economische vooruitgang sterk toegenomen.

Binnenboord

In Europa besefte men destijds terdege dat de overtollige landbouwarbeiders geen sociaal probleem mochten vormen voor de samenleving. Want als zij in verzet zouden komen tegen de onmenselijke omstandigheden zou dat de maatschappelijke orde in gevaar brengen. En dus was de bezittende klasse ervan overtuigd dat ze de onderklasse binnenboord moest houden. Alleen zo zou ze de hele samenleving op een hoger plan kunnen tillen.

Progrom

In India migreren de kinderen van de hogere kast naar de VS of het VK en de middenklassen zoeken werk in de stad. Er is daar niet alleen sprake van achteruitgang er is sprake van explosies van onderlinge haat gevoed door frustraties. Er heerst een felle concurrentie om de schaarse arbeid tussen de arbeidende bevolking en de andere lage kasten: de onaanraakbare en achtergebleven kasten. Uit arren moede bijten de mensen zich vast in hun identiteit die mede bepaald wordt door hun godsdienst. In 2001 was er een progrom tegen moslims in Ahmedabad. Eind 2008 laaide het geweld op in Mumbai, een stad met 20 miljoen mensen.

Voorbeeld

India, Indonesië en China, over die drie samenlevingen gaat het deze eeuw. Hoe zullen zij zich ontwikkelen? Alleen al qua bevolkingsomvang hebben we het dan over meer dan de helft van de wereldbevolking. Drie van de vier migranten komen in sloppenwijken terecht en blijven daar. Het idee dat zij langzaam opklimmen klopt niet. Maar… in China voltrekt zich de grootste volksverhuizing ooit. Met die migranten gaat het beter dan met migranten elders in de derde wereld. Als er hoop is, dan moeten we misschien naar China kijken.

Meer over ontwikkelingshulp in de special.