Operatie Cast Lead, de oorlog in Gaza

Israel begon op 28 december 2008 de operatie Cast Lead, een operatie tegen de terroristische infra-structuur en de dreiging vanuit Gaza voor de Israelische bevolking in zuid-Israel. De oorlog duurde 22 dagen en op 31 januari 2009 is de laatste Israelische militair weer terug in Israel. Een beschouwing van een noodzakelijk optreden in de strijd tegen terrorisme. De terreurbeweging Hamas maakte op 14 december 2008 officieel bekend dat het staakt-het-vuren met Israël niet zal worden voortgezet. De tahadiyeh, of tijdelijke wapenstilstand, ging in op 19 juni 2008 en eindigt op vrijdag 19 december. Het staakt-het-vuren heeft weliswaar geleid tot een vermindering van het palestijnse geweld echter nooit tot een volledig stoppen van de raket-aanvallen op Zuid-Israël. Hamas, die in december haar 21-jarig bestaan vierde met een openlucht bijeenkomst in Gaza-stad, maakte de stopzetting van het bestand bekend vanuit haar Syrische hoofdkwartier in Damascus. De terroristen-leider Khaled Mashaal zei voor de Hamas-televisie dat er geen nieuw staakt-het-vuren zal worden afgekondigd na afloop van het huidige op vrijdag 19 december 2008. De Israelische generaal-majoor Amos Gilad, hoofd van het politieke en militaire beleidsbureau van het ministerie van defensie, was in opdracht van de minister van defensie Ehud Barak naar de Egyptische hoofdstad Caïro afgereisd voor een ontmoeting met topadviseurs van de Egyptische veiligheidsdienst. Het eigenlijke doel was met Egyptische hulp een nieuw akkoord te sluiten met Hamas echter de bijeenkomst stond nu volledig in het teken van de uitspraken van Hamas. Palestijnse terroristen maakten zich schuldig aan buitenproportioneel geweld na de eenzijdige beeindiging en opzegging van het officiele staakt-het-vuren tussen Hamas en Israël. Hamas creeerde nieuwe voorwaarden en was plotseling van mening dat het staakt-het-vuren - dat overigens een farce was en in de afgelopen zes maanden vele malen was geschonden door palestijnse beschietingen - alleen kon worden verlengd als Israël aan bepaalde voorwaarden voldeed. Een van die voorwaarden was de vrijlating van met name Hamas-terroristen uit Israëlische gevangenissen. Ook eiste Hamas dat Israël de afsluiting van de Gaza-strook zou opheffen. Israël ging niet in op deze openlijke chantage-pogingen van Hamas. De hermetische afsluiting van de Gaza-strook was juist bedoeld om raket-aanvallen op Israël te voorkomen.

Palestijns geweld

In de dag volgend op de beëindiging van het staakt-het-vuren door Hamas vuurden palestijnen 15 kassam-raketten en 23 mortieren af op Israëlische woongemeenschappen in het zuiden van het land. Ook op de dag van de beeindiging van het bestand zelf werden al raket-aanvallen uitgevoerd. In Israël ontstond veel onrust over het feit dat de Israëlische regering er klaarblijkelijk niet in slaagde om de raket-aanvallen te stoppen en een juist antwoord te vinden op de dagelijkse terroristische dreiging. Inwoners van onder vuur liggende gemeenschappen in Zuid-Israël beschuldigden het leger ervan dat ze gebieden dicht bij de grens met Gaza niet meer onder controle hadden. Vice-premier Haim Ramon hield minster van defensie Ehud Barak voor dat zijn beleid "een totale mislukking" was nu er een raketregen neerdaalde op dorpen en kibbutziem in Zuid-Israël. Ramon wilde een drastische wijziging in de houding en de politiek van Israël. Stemmen gingen op om reservisten op te roepen voor een mobilisatie om binnen een termijn van twee maanden een einde te maken aan de onhoudbare toestand en af te rekenen met Hamas. Condoleeza Rice had al eerder dat weekend de Amerikaanse bezorgdheid uitgesproken over de dreiging van Hamas het bestand eenzijdig op te zeggen. Volgens Rice zou opnieuw gebruik van geweld niet gunstig uitpakken voor de palestijnen. "Het zal de palestijnse bevolking niet helpen, het zal niet bijdrage aan de palestijnse doelen", zo zei Rice in Washington. Vanuit de Israëlische politiek werd aangegeven dat het Israëlische leger, nu het bestand officieel was beëindigd, al haar kracht zou gaan gebruiken om aanvallen op Israël te voorkomen. Hoge ambtenaren waarschuwden dat militair ingrijpen onvermijdelijk zou worden als de palestijnse raket-aanvallen voort zouden gaan. In een ongewone reactie riep de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties Ban Ki-moon de palestijnen op het staakt-het-vuren te verlengen, onmiddellijk te stoppen met de raket-aanvallen op Israël en met het gebruik van geweld.

Israelische terughoudendheid

De demissionaire regering Olmert gaf het leger vooralsnog opdracht af te zien van offensieve acties en eerst af te wachten hoe de zaken zich zouden ontwikkelen. "Als Hamas echter niet stopt met het gebruik van geweld zal Israël genoodzaakt zijn een militair antwoord te geven", aldus een regeringswoordvoerder. Het zuiden van Israël werd op 21 december weer door palestijnse terroristen met raketten bestookt. De raket-aanvallen waren een nieuwe schending van de Israëlische soevereiniteit. De Israëlische luchtmacht beschoot daarom na de palestijnse beschietingen doelen in de Gazastrook, bombardementen waarbij overigens geen doden of gewonden vielen. Een huis in het onder vuur liggende stadje Sderot kreeg een voltreffer en ook in de industriezone in de stad Ashkelon sloegen raketten in. De Islamitische Jihad eiste de verantwoordelijkheid voor de raketaanvallen op. Bij een Israëlische luchtaanval kwamen palestijnen om die vanuit de Gazastrook raketten afschoten. Een omgekomen palestijn was een terrorist van de Al Aqsa Martelarenbrigades. Militante palestijnen schoten minstens dertig raketten en mortiergranaten af op Israël. Israëlische regeringswoordvoerders kondigden al aan dat Israël militair zou reageren als het palestijnse geweld tegen Israëlische burgerdoelen niet zou stoppen. Alles leek erop dat de terreurbewegingen in Gaza het tot een treffen wilden laten komen. Grootschalig militair ingrijpen leek nog de enige manier om de Israëlische bevolking eindelijk te beschermen tegen het palestijnse geweld. Kadima-leider Tzipi Livni maakte ondertussen handig gebruik van het palestijnse geweld in haar verkiezingscampagne voor de algemene verkiezingen in februari 2009. Als de Israëlische minister Tzipi Livni gekozen wordt tot premier, dan zal ze een einde maken aan de Hamas-regering in Gaza, zo werd beloofd. "Een regering onder mijn leiding zal er een strategisch doel van maken om de Hamas-regering ten val te brengen. De middelen om dat doel te bereiken zijn militair, economisch en diplomatiek," zei de minister van Buitenlandse Zaken op een verkiezingsbijeenkomst van haar Kadima-partij. Kadima heeft al jaren de leiding in een regering die tot dan toe niet in staat was of van zins was de raket-aanvallen te stoppen ondanks vele wanhopige verzoeken van de inwoners van de onder vuur liggende gebieden in Zuid-Israël. De regering werd dan ook zwakheid en politieke lafheid verweten. Likud-leider Benjamin Netanyahu bezocht het geplaagde stadje Sderot. Hij zei dat de inwoners van het dorp een zware prijs betaalden voor fouten van Tzipi Livni en haar ministers. "Zij nemen geen verantwoordelijkheid voor de eenzijdige terugtrekking van Israel uit de Gazastrook en het daaropvolgende geweld" aldus de Likud-leider en beoogd minster-president. Tijdens het bezoek van Netanyahu ging het luchtalarm af. Hamas was verantwoordelijk voor het voortdurende geweld tegen de Israëlische burgerbevolking in Zuid-Israël. Hamas was ook verantwoordelijk voor het eenzijdig opzeggen van het staakt-het-vuren en de daaropvolgende voortdurende raket-beschietingen. Een onaanvaardbare schending van de Israëlische soevereiniteit.

Oorlog

Als gevolg van die soevereiniteitsschending en uit bescherming van de burgerbevolking gaf het Israëlische leger aan op korte termijn militair in te grijpen en de rust voor de bevolking in Zuid-Israël te herstellen door de dreiging van palestijnse aanvallen weg te nemen. Israël diende een formeel protest bij de VN-Secretaris-Generaal Ban ki-Moon en de veiligheidsraad van de Verenigde Naties tegen de voortdurende raket-aanvallen vanuit de Gaza-strook. In het protest gaf Israël aan dat het niet passief zou blijven als de raket-aanvallen voort zouden duren en dat het land alles zou doen om haar burgers te beschermen.

Minister van defensie Ehud Barak gaf het leger opdracht zich klaar te maken voor een militaire operatie in de Gaza-strook. Hamas-terroristen struikelden in de daaropvolgende dagen over elkaar heen in hun strijdlustige verklaringen waarom de beweging door Israël was gedwongen de strijd opnieuw aan te gaan. Israël was tenslotte niet akkoord gegaan met de eisen van Hamas. En die eisen waren heel simpel; vrijlating van Hamas-terroristen uit Israëlische gevangenissen, openstelling van de grenzen van Gaza en een stopzetting van militair optreden op de westelijke jordaanoever. En en passant ook nog de levering door Israël van elektriciteit aan de Gaza-strook. Hamas liet op zijn website ook nog weten dat de heilige strijd zou worden hervat en dat Israël zich moest opmaken voor een golf van geweld, waarbij ook de oude term "zelfmoordaanslagen" weer van stal werd gehaald. Terwijl Israël zich dus logischerwijs opmaakte voor een militaire operatie in de Gaza-strook (luchtaanvallen met mogelijk ondersteuning van grondtroepen) en politici, met een angstige blik op de komende algemene verkiezingen in februari 2009, naarstig op zoek waren naar een manier om de Israëlische bevolking in het zuiden te beschermen, deed Hamas een vreemde publicitaire zet. Een nieuw staakt-het-vuren voor een periode van 24 uur werd uitgeroepen. Ook dit staakt-het-vuren stelde niet veel voor want hoewel er een duidelijke daling was in het aantal raketten dat op Israël werd afgeschoten bleef het niet stil en weerklonk het "tzeva adom" (luchtalarm) op gezette tijden. Nog vreemder was de uitspraak van Hamas-leider Mahmoud Zahar in het Egyptische dagblad Al-Ahram waarin hij aangaf dat Hamas onder voorwaarden bereid was tot een nieuw staakt-het-vuren. Een bereidheid die overigens niet door de andere leiders van Hamas en aanverwante organisaties werd onderschreven. Hamas scheen zich niet te realiseren dat de Israëlische troepen op het punt stonden de terreurbeweging af te straffen voor maanden van eenzijdig geweld tegen Israël, voor een voortdurende schending van de Israëlische soevereiniteit.

Operatie Cast Lead

Israël sloeg op 28 december 2008 terug. Gevechtsvliegtuigen en helikopters van het Israëlische leger voerden luchtaanvallen uit op doelen in de Gaza-strook. De meeste doelen lagen in Gaza-stad. Dikke rookwolken waren te zien boven de Gaza-strook waar de paniek onder de bevolking toesloeg. Zeker 230 palestijnen kwamen om door de luchtaanvallen en meer dan 700 raakten gewond. Egypte opende de grens met de Gaza-strook om palestijnse gewonden door te laten voor behandeling in Egyptische ziekenhuizen echter Hamas hield de gewonden tegen. In een eerste reactie op het Israëlische antwoord riepen Hamas-leiders bloeddorstig op de gewapende strijd tegen Israël voort te zetten, een derde intifada te beginnen tegen de "zionistische vijand" en de palestijnse zelfmoordaanslagen in Israël te hervatten. Arabische landen en de palestijnse leider Mahmoud Abbas veroordeelden Israël scherp. Abbas zei later echter ook dat Hamas de Israëlische aanval had kunnen voorkomen. Hij had er bij Hamas op aangedrongen het bestand te verlengen echter de terreurbeweging wilde van geen verlenging weten en hervatte te beschietingen. De veiligheidsraad van de Verenigde Naties riep na een spoedzitting de strijdende partijen op terughoudendheid in acht te nemen en de strijd te staken. Hamas echter voerde een aantal nieuwe raket-aanvallen uit op Israël en in antwoord daarop voerde het Israëlische leger opnieuw luchtaanvallen uit op Gaza. Een politiebureau van Hamas in het noorden van Gaza werd getroffen. Israëlische grondtroepen maakten zich ondertussen klaar om de Gaza-strook binnen te trekken en een militair offensief uit te voeren. ,,Als het nodig is grondtroepen in te zetten om onze burgers te verdedigen, dan zullen we dat doen'', aldus een woordvoerder van het ministerie van Defensie.
De Israëlische televisie berichtte dat extra grondtroepen en militaire voertuigen naar de grens met de Gazastrook werden gestuurd. Israël riep duizenden reservisten op voor actieve dienst. In een gezamenlijke persconferentie gaven demissionair minister-president Olmert, minister van buitenlandse zaken Tzipi Livni en de minister van defensie Ehud Barak aan dat Israël geen keus meer had en moest reageren op de agressie van Hamas. "De actie is nodig om Israëlische burgers te beschermen tegen raket-aanvallen vanuit de Gaza-strook. De terroristische infrastructuur moet worden vernietigd", aldus Ehud Barak. Olmert gaf bovendien aan dat de strijd waarschijnlijk enkele weken zou duren. "Israël wil de Gaza-strook niet bezetten maar we hebben de oorlog verklaard aan Hamas", aldus een regeringswoordvoerder.

Doden

Bij de Israëlische bombardementen op de Gazastrook verloren tot dan nu toe 284 mensen het leven. Honderden anderen raakten gewond. Onder de doden waren vooral Hamas-militanten, maar volgens de palestijnen maakten de bombardementen ook burgerslachtoffers. De meest voor de hand liggende vraag was waarom het zo lang duurde voordat Israël tot actie overging nadat het leven voor vele tienduizenden burgers in Zuid-Israël in met name 2008 onleefbaar was geworden door palestijnse raket-aanvallen. In 2008 vuurden palestijnen meer dan 2900 raketten en mortiergranaten af op Zuid-Israël. Dat was een gemiddelde van 8 raketten per dag, iedere dag sinds 1 januari 2008. Er is geen land in de wereld die dat uiteindelijk nog zou accepteren. Israël reageerde met de bombardementen op de bloedige agressie van Hamas. 230 Hamas-doelwitten werden in de eerste twee dagen door de Israëlische luchtmacht onder vuur genomen. Het ging daarbij om gebouwen, wapenopslagplaatsen en raketlanceerzones. Verder vond Israël 40 ondergrondse tunnels tussen de Gazastrook en Egypte die gebruikt werden voor wapensmokkel. Israël gaf aan eventueel ook grondtroepen in het gebied te sturen als dit nodig mocht zijn om Hamas ervan te weerhouden raketaanvallen uit te voeren. Op de pro-palestijnse nieuwszender Al-Jazeera was te zien dat Israëlische militairen en militair materieel zich hadden verzameld bij de grens met de Gaza-strook. De radicale Hamas-leider Khaled Mechaal, die in ballingschap in de Syrische hoofdstad Damascus leeft had de Palestijnen opgeroepen tot een nieuwe intifada (opstand tegen de Israëlische bezetting). Wat Hamas precies bedoelt met ’bezetting' is duidelijk; de joodse staat bevindt zich volgens Hamas op Arabisch grondgebied en moet verdwijnen. De internationale politieke verdeeldheid was inmiddels duidelijk aan het licht gekomen. Het Vaticaan riep op tot het staken van de strijd evenals de Secretaris-Generaal van de VN Ban ki-Moon. De VS stelde Hamas volledig verantwoordelijk voor het oplaaien van het geweld.

Stoere taal ondertussen van de Hoge Vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid van de EU, Javier Solana, die opriep tot een onmiddellijk "staakt-het-vuren" in Gaza. Waarom Solana geen soortgelijke oproep deed toen Israël onder vuur lag van Hamas-raketten was niet duidelijk. In Syrie, Egypte, Dubai en op de Westelijke Jordaanoever waren er Arabische betogingen tegen het geweld in de Gazastrook waarbij alleen aandacht uitging naar het Israëlische militaire optreden. Ook Jordanië en Iran spraken zich uit tegen Israël. Gelet op de internationale situatie in met name de buurlanden van Israël deed het land er verstandig aan snel en accuraat te handelen. Vanuit Libanon dreigde de terreurbeweging Hezbollah een tweede front te openen tot steun aan Gaza. In een televisietoespraak vanaf een geheime locatie zei Haniyeh dat de Israëlische aanval op Gaza onvoorwaardelijk moest stoppen voordat Hamas ook maar bereid was om een eventueel bestand te overwegen. "De zionistische agressie moet stoppen , zonder Israelische voorwaarden, en de grensovergangen met Gaza moeten open omdat het beleg van Gaza de oorzaak is van alle problemen." Wat Haniyeh de wereld wilde laten doen geloven is dat niet de aanhoudende Hamas-terreur de oorzaak was van alle problemen in Gaza, niet de aanhoudende raket-beschietingen op Israël, niet de dreiging met totale vernietiging van de staat Israël, niet de dreiging met een derde intifadah en een nieuwe golf van zelfmoordaanslagen op onschuldige Israëlische burgers, niet de in de afgelopen jaren gemiste kans van Hamas om te bouwen aan een eigen palestijnse staat, niet het misbruik van financiële reserves voor de aanschaf van wapens……nee, de zionistische agressie was de oorzaak. Pas als aan alle eisen van Hamas tegemoet was gekomen was de terreurbeweging bereid om te praten over eventuele verdere voorstellen die reeds door de internationale gemeenschap en Israël waren gedaan. Haiyeh sprak op uitdagende toon dat de islamitische strijdkrachten die de macht hebben in de Gazastrook de strijd tegen Israël zouden winnen. "We zeggen tegen de palestijnen in Gaza dat we uiteindelijk zullen winnen. De overwinning is nabij, dichterbij dan de mensen denken", zo zei Haniyeh.

Fases in oorlogsvoering

Terwijl Haniyeh zich bezighield met het schrijven van televisie-speeches ging het Israëlische leger door met de strijd tegen de Hamas-terreur. De Israëlische luchtmacht wist bij een luchtaanval op een huis in Gaza een van de 5 belangrijkste leiders van Hamas te doden; Nizar Rayyan (49) was een van de belangrijkste leiders van de politieke vleugel van Hamas en fungeerde als een tussenpersoon tussen de politieke en militaire vleugel van Hamas. Bij de aanval op Rayyan kwamen twee van zijn vier vrouwen om het leven alsmede 4 van zijn 12 kinderen. Hamas had alle leiders opgeroepen zich te verschuilen uit angst voor Israëlische aanvallen. Rayyan weigerde echter zijn huis te verlaten. Rayyan was in het verleden mentor van zelfmoordenaars en ging ook mee op patrouille met Hamas-terroristen, hij was een groot voorstander van het hernieuwen van zelfmoordaanslagen in Israel. Israëlische bombardementen vernietigden opnieuw Hamas-kantoren en wapenopslagplaatsen. Met het geringer worden van Hamas-doelen kwam een grondoorlog steeds dichterbij. Alleen een grondoorlog kon definitief afrekenen met de Hamas-infrastructuur in Gaza. Zaterdagavond, na beëindiging van de shabbat, begon het Israëlische leger aan een grondoffensief in de Gaza-strook. Israelische militairen en materieel staken de grens met Gaza over. De inzet van artillerie en cavalerie volgde na dagen van luchtaanvallen door de Israëlische luchtmacht op Hamas-doelen. Er was nu sprake van een gecombineerde actie. Het was nog onduidelijk hoeveel Israëlische militairen de Gaza-strook waren binnengetrokken. Verwachting was dat alle opgeroepen reservisten deel namen aan de strijd tegen de terreurbeweging Hamas. Ook waren er nog geen officiële mededelingen gedaan over doden aan Israëlische kant, al was er een bericht dat er 30 gewonde militairen waren waarvan twee ernstig. Hamas liet eerder een bericht vrij dat er twee Israëlische militairen in hun handen waren gevallen. Dit bericht werd niet bevestigd. Inmiddels slaagde het Israëlische leger erin Gaza in twee delen te splitsen. Reden hiervoor was dat de commando-lijnen en aanvoer-lijnen van Hamas hierdoor waren doorgeknipt en dit vergemakkelijkte de strijd van Israël tegen de islamitische terreurbeweging. Troepenbewegingen van Hamas-aanhangers werden hierdoor onmogelijk. Israelische militairen stonden nu in de buitenwijken van Gaza-stad.

Demissionair minister-president Olmert gaf op een persconferentie aan dat het niet de bedoeling was dat Israël de Gaza-strook opnieuw bezette. Het doel was vernietiging van de terroristische infrastructuur en daarmee de garantie dat Israëlische burgers in het zuiden van Israël een normaal leven zouden kunnen leiden.

Media

De strijd in Gaza werd op afstand verslagen door de diverse nieuwszenders. CNN, al-jazeera en Fox News zendden 24-uur per dag uit maar konden vanwege de blokkade van de Gazastrook weinig meer dan op afstand de ontploffingen filmen en achtergrond informatie verschaffen. Zij deden dat vanuit verschillende perspectieven. Al-jazeera was pro-palestijns en belichtte de oorlog in Gaza vanuit een palestijnse visie. De Amerikaanse nieuwszender Fox-news deed dat vanuit een Amerikaans pro-Israëlische visie. CNN probeerde onpartijdig te zijn en de diverse presentatoren probeerden hun geïnterviewden stevig aan de tand te voelen. Hamas sprak ondertussen over een bezetting door Israël die al bestond voor de aanvang van de gewapende strijd. Ook was Hamas nog steeds in staat raketten af te schieten op Zuid-Israël. Hamas zei voort te gaan met de strijd en beschuldigde Israël ervan nog nooit de gewapende strijd tegen de palestijnen te hebben gestaakt. Een Hamas-woordvoerder zei dat ook na een akkoord in 1992 Israël was doorgegaan met de bouw van nederzettingen en zelfs de ondertekenaar van het akkoord te hebben vermoord. Hij doelde daarbij op de Oslo-akkoorden en op Yasser Arafat. Deze laatste leed sinds een vliegtuigongeluk in 1992 aan neurologische aandoeningen. Hij had tremor in zijn handen en onderlip, een symptoom van de ziekte van Parkinson. In 2003 gingen er geruchten dat Arafat aan maagkanker leed maar later bleek hij last van galstenen te hebben. Arafat overleed in de vroege ochtend van 11 november 2004 in het ziekenhuis te Clamart (Frankrijk) op 75-jarige leeftijd. Het is onduidelijk wat Hamas bedoelde met schending van de Oslo-akkoorden door Israël en de moord op Arafat. Ook gaf Hamas aan niet akkoord te gaan met een staakt-het-vuren als niet eerst Israel stopte met de beschietingen. Een slap excuus omdat Hamas ook niet bereid was tot een bestand of de verlenging van het bestaande bestand toen Israel nog niet was overgegaan tot een militair antwoord op de Hamas-terreur. De Hamas-radiozender was nog steeds in de lucht en het leek erop dat er in de ontstane oorlogssituatie al het mogelijke gedaan werd om Israël zwart te maken. Oorlogspropaganda ten beste. De Israelische operatie Cast Lead naderde zijn derde en mogelijk beslissende fase. De oorlog tegen de islamitische terreurbeweging Hamas ontwikkelde zich volgens een van te voren bepaald patroon. Het eerste deel (de eerste dagen na 27 december 2008) bestond uit intensieve en overweldigende luchtaanvallen op Hamas-doelen, raketlanceer-installaties en de terroristische infra-structuur. Na beëindiging van die fase en na het grotendeels bereiken van de doelstellingen volgde op zaterdag 3 januari 2009 een grondoorlog. Israëlische tanks, artillerie en troepen staken de grens met Gaza over en vielen Hamas-doelen aan. Belangrijk in dat stadium van de oorlog was om vanaf de grond verdere luchtaanvallen te leiden naar overgebleven doelen en terroristische infra-structuur. In die fase werd de Gaza-strook in tweeën gesplitst, Noord-Gaza werd succesvol afgescheiden van Zuid-Gaza door Israëlische tanks. Daarmee werden de Hamas-commandolijnen doorgesneden en wordt bevelvoering voor de Hamas-leiding en verplaatsingen van Hamasstrijders welhaast onmogelijk.

Gevechtsonderbreking

Het was in dit stadium dat zich een onverwachte complicatie voordeed. Door de aanhoudende strijd werd de palestijnse burgerbevolking zwaar getroffen en hoewel gesteld kon worden dat Hamas door aanhoudende raketbeschietingen op Israëlische burgerdoelen verantwoordelijk was voor het vreselijke lot van de Gazanen kwam Israël desondanks met een humane geste; een dagelijkse onderbreking van de gevechten van 13.00 tot 16.00 uur. In die tijd konden de bewoners van de Gaza-strook zich trachten te bevoorraden. Israël had in de periode van het gewapende conflict met Hamas overigens ook dagelijks transporten met hulpgoederen doorgelaten bij de grensovergangen met Gaza. De derde en mogelijk laatste fase van de strijd kwam langzaam dichterbij. Een massale inval door militairen om de laatste resten van het Hamas-bewind op te ruimen en ook de laatste raket-aanvallen op Israël te stoppen. De twaalf ministers van het Israëlische veiligheidskabinet gingen ermee akkoord om de grondoperaties voort te zetten, 'inbegrepen de derde fase die het offensief uitbreidt door meer in de bewoonde zones door te dringen', aldus een functionaris. Dat was daarmee ook de meest riskante fase, een daadwerkelijke confrontatie tussen de strijdende partijen, man-tegen-man gevechten, strijd in de straten en steegjes van Gaza. Het was zeer waarschijnlijk dat in deze fase opnieuw de burgerbevolking het meeste gevaar zou lopen maar ook voor de Israëlische militairen was dit de meest riskante fase. Israël had een deel van de opgeroepen reservisten nog niet ingezet. Zij werden tot dan toe gespaard om uiteindelijk te worden ingezet tijdens de beslissende slag. Ondertussen ging de strijd in Zuid-Gaza, in de buurt van de grensovergang Rafah, gewoon door. Israël had bewoners opgeroepen hun huizen te verlaten. De verwachting was dat Israël op korte termijn zou beginnen met het vanuit de lucht bombarderen van de smokkeltunnels waarmee Hamas goederen en wapens de Gazastrook binnensmokkelde. De Israëlische regering liet weten 'gunstig maar met enig voorbehoud' te staan tegenover een Egyptisch initiatief om oplossingen te vinden voor het beëindigen van de gevechten in Gaza. De Egyptische president Hosni Mubarak maakte een driepuntenplan bekend. Het hield onder meer een onmiddellijk staakt-het-vuren in. Details van het voorstel waren nog niet bekend. Israël wilde wel eerst garanties in het bestandsvoorstel voor het staakt-het-vuren dat het afgelopen zou zijn met raketaanvallen door Hamas en dat de terreurbeweging zich niet herbewapende tijdens het bestand.

UN-school

Tijdens de gevechten bleef de Gazastrook voor journalisten uiteraard verboden gebied. Israël gaf aan dat het gebied te gevaarlijk was voor de eigen staf die de journalisten moest begeleiden maar ook dat de afwezigheid van journalisten goed was voor Israël omdat de buitenlandse pers anti-Israëlische verzinsels van Hamas zonder te checken overnam. Een voorbeeld hiervan was de aanval van Israël op een UN-school. Volgens Israël gebruikten terroristen de school om beschietingen uit te voeren. Een woordvoerder van UNWRA verklaarde na onderzoek voor 99% zeker te zijn dat er geen militanten of militaire activiteiten in de school waren. Volgens palestijnse bewoners waren wel militanten in de buurt van de school actief. Israël werd internationaal bekritiseerd voor de aanval op de school. De resolutie 1860 van de VN-veiligheidsraad was duidelijk; een onmiddellijke staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas, gericht op het vertrek van Israël uit Gaza. Soms lijken zaken zo eenvoudig, bijna te mooi voor woorden. In werkelijkheid lagen de zaken iets ingewikkelder.

Een onmiddellijk staakt het vuren tussen de strijdende partijen en vertrek van Israël uit Gaza. Een herstel dus eigenlijk van de oude situatie waarin Israël lijdzaam moest toezien dat haar burgers dagelijks bestookt werden door palestijnse raketten.

Vraagtekens konden gezet worden bij het tijdstip waarop de resolutie werd aangenomen en de bewoordingen.

Allereerst het tijdstip. Israël werd door Hamas en andere terreurbewegingen al jarenlang bestookt met raketten waarbij met name het zuidelijk deel van Israël onder permanente dreiging lag. De burgerbevolking in de nabij de Gaza-strook gelegen kibbutziem en steden als Sderot werd het onmogelijk gemaakt een normaal leven te leiden en waarbij in de loop der tijd vele dodelijke burgerslachtoffers vielen. De beschietingen door Hamas was in het verleden nooit reden voor de VN-veiligheidsraad om een resolutie aan te nemen waarin Hamas werd opgeroepen de gewapende strijd te staken. De beschietingen door Hamas gingen door tijdens het staakt-het-vuren dat was afgesproken tussen Hamas en Israël in de periode juni 2008 tot en met december 2008. Er was eigenlijk geen sprake van een bestand want het werd voortdurend geschonden door Hamas. Israël volgde in die periode een politiek van terughoudendheid ondanks een sterker wordende roep vanuit de bevolking om op te treden tegen de terreuraanvallen. Die roep was eigenlijk een schreeuw om veiligheid, een verzoek aan de Israëlische overheid om de eigen bevolking te beschermen. Ook deze schendingen van het staakt-het-vuren door Hamas waren nooit reden voor de VN-veiligheidsraad om een resolutie aan te nemen waarin Hamas werd opgeroepen de gewapende strijd te staken. Hamas weigerde - ondanks oproepen daartoe van de internationale gemeenschap, Israël, de Arabische landen en bijvoorbeeld de palestijnse minister-president Mahmoud Abbas - om het bestand met Israël per december 2008 te verlengen. Sterker nog; direct na afloop van het bestand regende het raketten in het zuiden van Israël en leefde de Israelische bevolking in een permanente staat van oorlog. Het luchtalarm ging meerdere keren per dag af om te waarschuwen tegen inkomende raketten en hoewel de projectielen erg onnauwkeurig waren vielen er dodelijke slachtoffers en werd er materiele schade aangericht. Maar nog duidelijker; werd de soevereiniteit van Israël geschonden. Ook in die periode van oplaaiend Hamas-geweld zag de VN-veiligheidsraad geen reden om een resolutie aan te nemen waarin Hamas werd opgeroepen de gewapende strijd te staken.

Resolutie 1860

Israël waarschuwde maar toen er niet geluisterd werd zag de Israëlische regering uiteindelijk geen andere mogelijkheid dan een militair ingrijpen in de Gaza-strook met als doel het vernietigen van de terroristische infra-structuur en het aanvallen van Hamas om uiteindelijk te bereiken dat de raket-aanvallen op Israël zouden stoppen en de burgerbevolking weer een normaal bestaan kon opbouwen. Israël mobiliseerde zijn militairen en begon een oorlog tegen Hamas in de Gaza-strook. De oorlog verliep via bepaalde fases en het was voor Israël belangrijk dat alle fases werden doorgevoerd om uiteindelijk het einddoel te bereiken. Een eerdere stopzetting van de militaire operatie Cast Lead zou de eerder bereikte doelen tenietdoen. En juist toen kwam de VN-veiligheidsraad met resolutie 1860. Juist toen, toen Israël er in leek te slagen het aantal palestijnse raket-aanvallen te doen verminderen. Juist toen, toen Israël bijna overging of over was gegaan naar de derde en beslissende fase van de oorlog, belangrijk voor de veiligheid van Israëlische burgers. En juist toen zei de Israëlische regering dan ook nee tegen opvolging van resolutie 1860. Het kwam Israël op veel internationale kritiek te staan. Het was koren op de molen van de anti-Israël krachten in de wereld. Maar een voorzetting van de strijd was noodzakelijk om te voorkomen dat Israëlische burgers op termijn weer straffeloos, kritiekloos en onder het oog van de wereld zouden kunnen worden bestookt met palestijnse raketten. Inmiddels had Hamas raket-beschietingen uitgevoerd op een Israëlische legerbasis ver in Israel.

Reden te meer voor Israel om de job af te maken. Aan het einde van de derde week van de Israëlische militaire operatie Cast Lead in de Gaza-strook gaf minister-president Olmert aan dat de gestelde doelen tot dan toe waren bereikt. De eerste twee fasen van de oorlog leken (bijna) te zijn voltooid (luchtaanvallen op Hamas-doelen en de inzet van grondtroepen tegen Hamas-doelen). Het wachten was op de volgende, derde fase en algemeen werd aangenomen dat deze fase een infiltratie was in Gaza-stad om zo definitief af te rekenen met Hamas, de terroristische infra-structuur en uiteindelijk het afvuren van palestijnse raketten op Israël.

Witte fosfor

De oorlog werd vanaf de relatief veilige Israëlische grens met Gaza al weken verslagen door internationale media. Plotseling was er een nieuw begrip in de verslaggeving doorgedrongen. Witte rookwolken boven Gaza werden nu als overtuigend bewijs gezien van het gebruik door het Israëlische leger van fosforbommen. Witte fosfor is een middel dat gebruikt wordt voor het leggen van rookgordijnen waardoor militairen ongezien door de tegenpartij posities kunnen innemen of aanvallen kunnen uitvoeren. Israël heeft tot dan toe met klem ontkend dat het fosfor gebruikte. Witte fosfor is een niet-verboden middel dat in bezit is van vele legers in de wereld waaronder de legers van NATO-landen. Ook het gebruik van witte fosfor tijdens oorlogvoering is niet verboden en is niet tegen internationale regels voor oorlogvoering al wordt afgeraden het middel te gebruiken in dicht-bevolkte gebieden. Niet bevestigde berichten vanuit de palestijnse hulpverlening spraken van een totaal van 40% burgerslachtoffers (gewonden en doden) waaronder een groot aantal vrouwen en kinderen. Hoewel dit aantal nog niet officieel was bevestigd riep het wel vragen op over de manier waarop de palestijnse bevolking omging met het huidige militaire conflict. Op beelden van de Arabische televisiezender Al-Jazeera was te zien dat palestijnse jongeren op straat tussen de puinhopen speelden met smeulende restanten van bommen. Terwijl we hoorden hoe een palestijnse medicus uitlegde dat de gassen van dergelijke bommen zeer schadelijk zijn en waarschijnlijk zouden leiden tot nog meer slachtoffers zagen we dat palestijnse kinderen de rokende overblijfselen met stokken hoog in de lucht gooiden, daarbij omgeven door een sluiter van rook. Een gewond palestijns meisje gaf tijdens een interview aan dat zij met haar broertjes op het dak van hun huis aan het spelen was toen een Israëlische raket het huis raakte. Het was prematuur maar het leek erop alsof palestijnen zich de ernst van de situatie niet beseften en mogelijk dat palestijnse ouders hun kinderen niet bij zich hielden en probeerden te beschermen. Het leek erop dat president Peres gelijk had toen hij zich enkele dagen daarna tijdens een interview afvroeg hoe het toch kwam dat er zoveel palestijnse kinderen slachtoffer werden van de oorlog en maar zo weinig Israëlische kinderen. Hij gaf toen aan dat "Israëlische ouders hun kinderen beschermen, palestijnse ouders doen dat niet".

Nieuw bestand

Uiteindelijk werd door Israel een eenzijdig staakt-het-vuren afgekondigd, een dag later gevolgt door een bestand door Hamas. Bloedig palestijns geweld maakte echter op brute wijze alweer een einde aan het fragiele staakt-het-vuren tussen Israel en Hamas. Bij een bomaanslag op een Israëlische patrouillewagen aan de grensovergang van Kissufim bij de Gaza-strook raakten drie Israëlische soldaten gewond en een militair overleed aan zijn verwondingen. De aanslag werd nog niet opgeëist maar Hamas liet lafhartig weten niet verantwoordelijk te zijn. Lafhartig omdat Hamas-leider Osama Hamdan vanuit het Unesco-hoofdkwartier in Beiroet juist had gezegd dat zijn groepering zich zou blijven herbewapenen."We blijven ons bewapenen. Het is ons recht om wapens te hebben en we zullen doorgaan met wapens binnen te halen in de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever zodat ook het verzet tegen Israël kan doorgaan". Hamdan deed zijn gevaarlijke uitspraken een week na het einde van het gewelddadige conflict in de Gazastrook. Israël trok al zijn troepen terug op voorwaarde dat Hamas niet zou herbewapenen. De aanval op de patrouillewagen was opnieuw een flagrante schending van de Israelische soevereiniteit en van het staakt-het-vuren. Israelische vliegtuigen voerden onmiddellijk luchtaanvallen uit in de Gaza-strook en Israel ging met tanks en bulldozers de grens over. Daarbij kwam een palestijn om het leven. Volgens ooggetuigen was de gedode palestijn een boer, die werd geraakt tijdens vuurgevechten tussen Israelische militairen en Hamas-strijders. Het incident bracht het wankele bestand tussen Israël en Hamas in gevaar. Het bestand werd op 18 januari afgekondigd. De grensovergangen met de Gaza-strook zijn nog steeds dicht.

Gilad Shalit

In Israel gaan steeds meer stemmen op dat openstelling van de grenzen onlosmakelijk verbonden zouden moeten zijn met de vrijlating van de door Hamas ontvoerde Israelische militair Gilad Shalit. Shalit zit inmiddels 749 dagen in gevangenschap. De terreurbeweging Hamas heeft inmiddels laten weten niet akkoord te gaan met openstelling van de grenzen in ruil voor de vrijlating van Shalit. Een Hamas-woordvoerder verklaarde dat Hamas nooit akkoord zal gaan met de vrijlating van Shalit voordat Israel de grenzen heeft geopend. Hamas houdt verder vast aan de eis dat Israel 500 palestijnse gevangenen vrijlaat waaronder terroristen met bloed aan hun handen zoals de palestijnse leider Marwan Bargouti, die gevangen zit vanwege zijn aandeel in palestijnse aanslagen op Israelische doelen. Ook wordt de vrijlating geeist van Ahmed Saadat, hoofd van de terreurbeweging Volksfront voor de bevrijding van Palestina (PFLP). Over het lot van Gilad Shalit is niets bekend maar juist vandaag heeft de Franse president Nicolas Sarkozy de vader van Shalit verzekerd dat Gilad nog in leven is. Gilad Shalit heeft een dubbele nationaliteit en heeft naast de Israelische ook het Franse staatsburgerschap. Het is om deze reden dat de Franse president zich extra inzet voor zijn vrijlating. De geschiedenis herhaalt zich. Opnieuw schenden palestijnen het fragiele staakt-het-vuren door een raket af te vuren op de Zuid-Israelische stad Ashkelon. Hamas heeft intussen de overwinning uitgeroepen. Khalil Al-Hayya, een leider van Hamas is na weken te zijn ondergedoken geweest tevoorschijn gekomen en kraait victorie. Een vreemde kijk op overwinning. De burgerbevolking van Gaza heeft zeer zwaar geleden onder de Israelische tegen-aanvallen, Gaza ligt grotendeels in puin en vele Hamas-leiders zijn gedood evenals vele Hamas-terroristen. De terroristische infra-structuur is vernietigd en Hamas-leiders zitten nog steeds angstig ondergedoken, bang voor Israelische aanvallen. "We beloofden dat we naar jullie zouden komen als martelaren of als overwinnaars. Vandaag kom ik naar jullie, jullie zijn overwinnaars", aldus Al-Hayya. De zelf-afgekondigde overwinning lijkt niets anders dan palestijnse wenselijkheid na wekenlang de palestijnse wanhoop te hebben gezien uitgezonden door de internationale media. De palestijnse burgers zullen de overwinning op Israel heel anders ervaren en geven nu openlijk blijk van hun twijfel aan het Hamas-regime. Ook de palestijnse minster-president Ismael Haniyeh kan niet meedoen aan het overwinnings-feestgedruis, hij zit nog steeds ondergedoken op een verborgen plek en durft niet tevoorschijn te komen.

Nieuwe oorlog

De Israelische minister van defensie Ehud Barak heeft intussen aangegeven dat Israel opnieuw zal terugslaan als het palestijnse geweld niet stopt. "We hebben Hamas een enome klap toegebracht, een klap zoals nooit tevoren. En we zullen niet aarzelen opnieuw toe te slaan als het nodig is", aldus Barak. Een woordvoerder van het ministerie van defensie verklaarde dat Israel al zijn militairen heeft teruggetrokken maar dat de soldaten zijn geconcentreerd aan de Israelische kant van de grens. Het leger zal opnieuw worden ingezet tegen Hamas als het palestijnse geweld niet stopt. De palestijnen hebben het staakt-het-vuren al eerder geschonden. Afgelopen week kwam een Israelische militair om het leven en raakten anderen gewond bij een aanslag op een legervoertuig. Ook schoten palestijnen raketten af op burgercentra. Dat het Israelische leger opnieuw in actie zal moeten komen lijkt haast onvermijdelijk. Hamas heeft eerder aangegeven dat het de gewapende strijd tegen Israel zal voortzetten. Israel heeft aangegeven dat het daarom gerichte aanvallen tegen Hamas-leiders zal blijven uitvoeren. Het lijkt dus slechts een kwestie van tijd voordat Israel gedwongen wordt opnieuw haar burgers te beschermen en actie te ondernemen tegen Gaza.