InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Filosofie > Joodse filosofie – Heschel: het verhevene in de Bijbel

Joodse filosofie – Heschel: het verhevene in de Bijbel

Hoe kunnen we besef hebben van God door de wereld hier en nu waar te nemen? De Bijbel ziet de wereld volgens het verhevene, de verwondering, het mysterie, het ontzag, en de luister. De mens kan zichzelf overtreffen en beseffen dat er iets groters bestaat dan de wereld. De mens kan in contact treden met het Absolute. Maar hoe reikt de mens verder dan zijn geest? In dit artikel aandacht voor het verhevene in de Bijbel.

Drie aspecten van de natuur: macht, schoonheid en grootsheid

De mens heeft aandacht voor drie aspecten van de natuur:
  1. macht (we kunnen haar uitbuiten);
  2. schoonheid (we kunnen van haar genieten);
  3. grootsheid (we kunnen haar in ontzag aanvaarden).

In ons tijdperk is de natuur vooral nuttig als hulpbron. Dus de moderne mens gebruiken, de Grieken leerden te begrijpen en de Hebreeën leerden om te vereren. Voor de moderne mens geldt kennis is macht. De opzet van het heelal is volgens hem om zijn behoeften te bevredigen. Het idee van mysterie wordt ontkend; elk mysterie denkt hij te kunnen verklaren d.m.v. de wetenschap. Godsdienstige kennis is volgens de moderne mens de laagste vorm van kennis. Niet God wordt vereerd maar de mens.

Het geloof wantrouwen

Is het geloof in God alleen maar een projectie van onze egocentrische gevoelens zoals de moderne psychologie vaak beweert?

We weten niet meer wat de betekenis is van geloof. De natuur betekent voor ons slechts macht en in dat geval is de enige god het gouden kalf. We weten niet meer wat het verheven is. In het onderwijs gaat het om kennis en niet meer om ontzag. De Bijbel kan ons echter weer terugbrengen naar het gevoel voor het verhevene.

Het verhevene in de Bijbel

In de menselijke ziel zit een onoverwinnelijke liefde voor de grootsheid van de natuur. In het boek Genesis wordt de goddelijke macht op waardige wijze ontvangen en doorgegeven.

Wat is het verhevene?

Volgens Heschel staat het verhevene niet tegenover het schone en mag het niet als een esthetische theorie beschouwd worden. Het verhevene kunnen we zien maar niet overbrengen. Het gaat om iets groters dan de dingen. ”Het ingewortelde zwijgen van de wereld die ongevoelig blijft voor nieuwsgierigheid als gebladerte van de schemering.” Het kan zelfs in de kleine dingen zitten zoals een zandkorrel.

De aanwezigheid van God

Voor de Bijbelse mens is het verhevene slechts een manier waarop de dingen reageren op Gods aanwezigheid. Het verhevene staat voor iets groters. Het is een goddelijk wonder. Het gaat om goddelijke daden. Zo gebruikte Jakob een steen als hoofdkussen en dat werd later het huis van God. Het zijn niet alleen grootste maar ook kleine daden; niet alleen orkanen maar ook het suizen. Veel is terug te vinden in het boek Job.

Het verheerlijken van God

De Bijbelse mens die het verhevene waarneemt wil God verheerlijken en loven. In Psalm 66: 1-3 staat: ”Juicht Gode gij ganse aarde, psalm zingt de heerlijkheid van Zijn naam; maakt Zijn lof heerlijk. Zegt tot God: hoe geducht zijn Uw werken.” God is altijd nabij ook tijdens bedreigende gebeurtenissen (Psalm 23).

Ook is nog van belang te melden dat al het verheven van God afhankelijk is. Daarom geldt vooral verwondering en verbazing.



Nadere toelichting op het bovenstaande filosofische betoog van Heschel

In onze westerse materialistische maatschappij is het erg lastig om nog verwonderd te zijn over de natuur. We gebruiken de natuur steeds meer als hulpbron. Er zijn ook wel stromingen die de schoonheid van de natuur inzien en de natuur om die reden willen beschermen. Maar de grootsheid, het verhevene van de natuur dat zien niet veel mensen in (slechts de nederige gelovigen).

Onlangs luisterde ik naar een Joodse Rabbijn die een lezing hield over de splitsing van de Rietzee toen de Joden uit Egypte vertrokken. De Rabbijn gaf aan dat we in de wereld het goddelijke niet kunnen waarnemen omdat het zich verborgen houdt. Alleen degenen die vanuit Bijbels optiek c.q. spiritueel leven kunnen het goddelijke waarnemen. Tijdens de splitsing van de Rietzee kwam het goddelijke heel duidelijk in de wereld naar voren. Dat was een moment dat mensen konden ervaren dat de wereld goddelijk is. Dit was een groot en duidelijk wonder. Maar ook in kleine zaken kan de mens het goddelijke wonder ervaren. Neem alleen al zoiets als anorganisch voedsel zoals brood dat een mens in leven kan houden. Dat is toch heel wonderbaarlijk. Ook wanneer we naar ons lichaam kijken en realiseren hoe alles als eenheid functioneert terwijl er miljoenen cellen zijn. Het is toch wonderbaarlijk hoe dat mogelijk is.

We staan te weinig stil bij de grootsheid van de natuur en vooral bij Degene die daar achter zit. We nemen het leven te veel als vanzelfsprekend aan en klagen te snel als het niet helemaal verloopt zoals we wensen. Maar zouden we niet veel meer moeten kijken naar het grotere plaatsje en onszelf minder op de voorgrond moeten plaatsen? Hoe meer ontzag we tonen voor de natuur des te meer we de wonderen zien. Alleen al het feit dat God constant schept en constant het heelal draaiende houdt is toch al een groot wonder? Hoe meer we het verhevene erkennen hoe dankbaarder we zullen zijn voor heel het leven. We zouden dan ook veel meer kunnen genieten en veel meer respect hebben voor de natuur en vooral voor haar Schepper. Het hele leven is een groot wonder. We moeten dat veel meer beseffen. Nu zijn we in het westen zelfs in een situatie beland waarin sommige mensen dood willen omdat ze levensmoe zijn. Dit is toch te absurd voor woorden. Levensmoe terwijl we het zo goed hebben in het westen. Heschel schreef dat de mens doodsbang is geworden voor zijn eigen macht. De westerse beschaving is op zoek gegaan naar het gouden kalf in plaats van naar God en kwam zo bedrogen uit. Wie God zoekt zal nooit levensmoe worden en is God wél dankbaar voor het wonderbaarlijke leven ondanks de tegenslagen die hij meemaakt.

Lees verder

© 2012 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Joodse filosofie – Heschel: God is ondefinieerbaarHoe weten we dat God bestaat? God kan niet via de wetenschap verklaard worden. God is geen verschijnsel binnen de orde v…
Kruidige siertuinKruidige siertuinHeel lang geleden leefden wij mensen in de natuur, we aten uit de natuur en we gingen dood in de natuur. Dat natuurlijk…
Bijbel (Tenach) - natuurbeelden in de TenachBijbel (Tenach) - natuurbeelden in de TenachIn de Tenach komen veel natuurbeelden voor. De mensen leefden erg dicht bij de natuur en waren er nauw mee verbonden. Di…
Joodse filosofie – Heschel: God, Tora, natuurVeel mensen aanbidden de natuur. De Oude Grieken deden dit in het bijzonder. De Bijbel verbiedt de aanbidding van de nat…
Natuurbescherming in NederlandNederland heeft veel natuur. De natuur is er heel mooi. Maar hoe wordt die natuur beschermd en door wie?
Bronnen en referenties
  • God zoekt de mens - Abraham Joshua Heschel - vertaald door H. de Bie (uitgeverij - De Haan/Unieboek bv - Houten - 1987 - tweede druk ISBN 90 228 4578 8)

Reageer op het artikel "Joodse filosofie – Heschel: het verhevene in de Bijbel"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 05-02-2017
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Filosofie
Special: Joodse filosofie
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!