Evolueert God met ons mee?

Iemand die God buiten zichzelf plaatst, ‘ziet’ in feite twee entiteiten. Zichzelf, als middelpunt van zijn of haar eigen wereld. En God, die uiteraard almachtig is - hij wordt niet voor niets, heel kinderlijk, ‘vader’ genoemd - en die zijn of haar leven bestiert. Op de keper beschouwd hebben nogal wat aanhangers van de traditionele godsdiensten door de eeuwen heen collectief amper een wat je noemt spirituele ontwikkeling doorgemaakt.

Neanderthalers

De stelling is dat veel gelovigen, aanhangers van traditionele godsdiensten, in dat opzicht nog zo primitief als neanderthalers zijn, waarbij inbegrepen de dromers, de zieners en anderen die denken dat God ergens woont, bijvoorbeeld in de hemel. En dat probleem heeft weer een negatieve invloed op het dageliijks leven van mensen die er anders over denken.Ter verduidelijking de volgende anekdote:

Cargocultus

In 1920 arriveerde de Australische wetenschapper Frank Hurley op Papoea Nieuw-Guinea. Dat is een hele tijd geleden, maar wel frappant als feit wanneer je bedenkt dat de inboorlingen destijds voor het eerst een watervliegtuig te zien kregen. Hurley en zijn piloot stapten uit en werden verwelkomd als neergedaalde goden. De inboorlingen beschouwden het watervliegtuig als een levend wezen - het voertuig van de goden - ‘aan wie’ ze eveneens kippen, geiten en varkens offerden. Sinds Columbus in Amerika was gearriveerd en de westerling zich ook elders in de wereld liet zien, ontstonden er bij primitieve volkeren allerlei nieuwe religiën, waarbij er op cargo (geschenken, goederen) werd gewacht, vandaar de naam ‘cargocultus’, met de gedachte dat hun verlossing alles te maken had met deze onbegrijpelijke ‘goden’ en hun onbegrijpelijke techniek.

Zijn wij spiritueel beter ontwikkeld?

Als we de bovenstaande anekdote vergelijken met de orthodoxe godsbeleving in de traditionele godsdiensten mogen we ons beslist afvragen of het godsbeeld van die ‘inboorlingen’ in principe minder verheven is. Kortom, is het moderne kerkelijke godsbeeld wezenlijk anders dan destijds het godsbeeld van deze mensen in de Stille Oceaan? De kern van de zaak is dat velen ertoe neigen datgene wat ze niet begrijpen in een religieuze context te plaatsen. Er zijn voorbeelden te over.Toen de mens niet wist wat bliksem was, zag hij het ‘gestuurde’ natuurwonder als iets goddelijks. Menige boer die zijn boerderij als gevolg van blikseminslag zag afbranden, kreeg te horen dat hij niet genoeg gebeden had.

Primitief machtsdenken

De bliksem is uiteraard maar een metafoor. Waar het om gaat is dat we ons afvragen waarom de een wél een bepaalde rampspoed doormaakt en de ander niet. Rationaliseren de traditionele godsdiensten? Nee. Want er ‘valt geen mus van het dak zonder dat God dat wil’. Het is met andere woorden primitief machtsdenken. Zoals destijds de inboorlingen op Nieuw-Guinea dachten dat ze er baat bij hadden als ze de ‘goden’ gunstig stemden. Bovendien is de vraag interessant in hoeverre de Romeinse krijgsheren en de kerkvaders uit de eerste eeuwen de hand hebben gehad in het verwerven en consolideren van een nieuwe, bovennatuurlijke macht bij de gewone bevolking. Er zijn zelfs erkende christelijke gezindten die vinden dat als je maar genoeg bidt de rampspoed je deur voorbij gaat. Zo niet, dan heeft God daar een bedoeling mee gehad (want God is liefde, toch?). En wie zich met een bomgordel om opblaast en onschuldige slachtoffers maakt – ongeacht hoe verheven en rechtvaardig het ideaal ook is - hoopt als martelaar een hemel te zien die alles te maken heeft met zijn eigen begrensde bewustzijnsontwikkeling en het leven dat hij op aarde heeft gehad. Dat hemelse ideaal varieert van ‘eeuwige rust’ (als je je rot hebt gewerkt), tot ‘lekker eten’ (als je op aarde altijd honger had; dat aantal is nog altijd groter dan het aantal, zoals in het Westen, dat zich volvreet) of ‘verwend worden door honderd maagden’, waarover ik niet zal uitweiden.

Geen verschil

Kortom, in hoeverre verschilt de visie van de traditionele godsdiensten van de godsdienstige visie die de Papoea-inboorlingen in de jaren twintig hadden? In principe is er geen verschil. Ook de orthodoxe godsdiensten plaatsen God buiten de mens. God en de mens. De mens en God. Aangezien God in die zienswijze almachtig is, krijg je hoe dan ook te maken met machtsdenken. Het maakt de mens klein, nietig, nederig, schaamtevol. En als je maar bidt, komt (misschien) alles goed en strijkt God over zijn hart. In die visie is er geen plaats meer voor ‘alles is eigen verdienste’ en ‘God is datgene wat je niet begrijpt’ en ‘het godsbesef verandert naarmate de mens zich individueel en collectief ontwikkelt’. Aangezien waarheid niet absoluut is, maar rechtstreeks verband houdt met bewustzijnsontwikkeling, mogen de kerkvaders zich wel eens goed achter de oren krabben bij de vraag waarom ‘hun’ kerken leeglopen en in hoeverre ze zelf aan die onvermijdelijke ontwikkeling hebben bijgedragen. Want één ding is zeker: wie op Papoea Nieuw-Guinea anno nu varkens offert zodra hij een vliegtuig ziet, wordt niet voor vol aangezien. Kerkvaders die zeggen dat ‘de mens is afgedwaald’, gaan voorbij aan de spirituele ontwikkeling van de mens en willen in feite dat iedereen - metaforisch gezien - varkens blijft offeren aan vliegtuigen. © 2007 - 2010 Orion, gepubliceerd in Filosofie (Mens en Samenleving) op 15-07-2007, laatst gewijzigd op 11-03-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Orion is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Kabbala: de aartsvaders en het Joodse geloof: Genesis is eigenlijk een buitenbeentje in de Tora. Het bevat nauwelijks wetten en handelt voornamelijk over de aartsvaders. Maar zonder Genesis kunnen we God nie…
• Videoclip: 72 maagden voor opgewonde Islamitische martelaars: De televisie van de Palestijnse Autoriteit toont sinds kort (december 2007) weer een muziekvideo waarin een shahid (martelaar voor Allah) beloond…
• Woordstudie ‘koninkrijk’ en ‘hemel’. Johannes 3:1-21: Een hemels koninkrijk en een aards koninkrijk. Wat wordt daar nu eigenlijk mee bedoeld? In Johannes 3 1-21 komen de woorden 'koninkrijk' en 'hemel' aan d…
• Wat is godsdienst?: Al ruim duizenden jaren hebben geleerden geschreven en gepraat over godsdienst. De mogelijkheden die dat met zich meebrengt zijn beschreven in talloze uitgaven in welke ander ook in de ge…
• Bewustzijnsverruiming!: Inleiding: Een mens zoekt voortdurend naar echte waarden in het leven. Door bewust te leven en positief te denken kan men gezondheid en geluk ervaren. Het niveau van bewustzijn zal ve…