Praktische Joodse filosofie: eenheid van kennis en daad

Rebbe Menachem Mendel Schneerson hield vaak toespraken voor zijn gemeenschap die hij altijd beëindigde met de vraag: “En wat zijn nu de praktische consequenties?” Immers iemand kan wel mooie taal bezigen en kennis verzamelen, maar het moet ook in zijn daden, zijn gedrag en zijn optreden naar voren komen. In onze wereld zien we een grote kloof tussen wat mensen denken en wat ze doen. Dat is onaanvaardbaar. Er is slechts één manier van leven; er zijn geen twee manieren. Dit artikel is een bewerking van een hoofdstuk uit het boek 'Zinvol leven' van Menachem Mendel Schneerson. Tevens vindt u de visie van Etsel.

Het ene denken en het andere doen is fout

Het is niet goed om het ene te denken en het andere te doen. Wie een zinvol leven wil leiden moet het denken, spreken en handelen op één doel richten. De Bijbel (Tora) leert ons dat er sprake moet zijn van harmonie tussen kennis en gedrag. Zo kan het meeste verhevene doordringen tot het meest alledaagse.

Stel uzelf de volgende vraag: Mag ik verwachten vrede te vinden zolang in mijn eigen leven er een scheiding bestaat tussen wat ik geloof en doe?

Ons leven is een combinatie van denken en handelen. Door God in ons leven te accepteren, kunnen wij de eenheid ontdekken. Iemand die compleet en rechtvaardig is beheerst zowel zijn kennis als zijn daden.

De Joodse wijzen zeggen twee dingen:

1. Lernen brengt ons tot daden;
2. maar de wezenlijke kwestie is handelen.

In onze materiële wereld is het stellen van daden het eerste vereiste. Je gedrag krijgt vitaliteit, doelgerichtheid en betekenis door je kennis. Zoals een lichaam niet zonder ziel kan, zo kan je gedrag niet zonder kennis.

Onze samenleving maakt een fout door onderscheid te maken tussen 'denkers' en 'doeners.' Dit is onzin omdat zelfs de eenvoudigste handeling door kennis ondersteund moet worden. Op scholen moet geleerd worden om kennis te koppelen aan gedrag. Kinderen hebben niets aan kennis als ook niet het gedrag wordt getraind. Een kind maakt zich goede of slechte gewoonten eigen. Hoe ouder het kind wordt hoe meer het in gaat zien wat de eigenlijke bedoeling van het waardensysteem is.

Hoe beïnvloeden gedrag en kennis elkaar?

• Kennis geeft inzicht en stuurt zo het handelen: welk instrumentarium er gebruikt moet worden.
• Handelen geeft op haar beurt kennis en maatstaf waaraan het waarheidsgehalte afgelezen kan worden

Zowel kennis als daden worden sterker als ze door elkaar beïnvloed worden. God wil dat er sprake is van harmonie tussen denken en doen, tussen lichaam en ziel.

Het is moeilijk onze ideeën in de praktijk te brengen omdat het doel waarvoor we geschapen zijn de beteugeling is van de krachten die ons verschillende richtingen opduwen. De vrije wil gaat die uitdaging aan.

Waarom is de daadkracht zo essentieel? God heeft een tweedeling in de wereld gebracht: het spirituele en het materiële. Gods wijsheid overheerst in de spirituele wereld; Gods wezen in de materiële wereld (de wereld van de daad). Deze materiële wereld moet vervolmaakt worden om eenheid te krijgen. De daad is de unieke eigenheid van de stoffelijke wereld en het fysieke lichaam. We kunnen ons dus niet beperken tot studie, want dan kan de eenheid niet bereikt worden. Briljante ideeën kunnen geen liefde scheppen; ze kunnen de wereld niet veranderen. Iedere handeling moet mentaal worden voorbereid en met concentratie worden uitgevoerd. De juiste gedragslijn is belangrijk, niet de gedachte. Zo komt Gods doel tot werkelijkheid.

Evenwicht tussen filosofie en praktijk

Hoe dicht je de kloof tussen de verheven wereld van het denken en de stoffelijke wereld van het handelen? Door te beseffen dat het dienen van de Schepper het belangrijkste doel in het leven is. Persoonlijke groei is ook belangrijk, maar niet het doel. De wereld draait niet om ons maar om God. Toch moet God niet onwetend worden gediend maar met een goed intellect. Een waarlijk wijs mens zal zijn/haar wijsheid integreren door het toe te passen in het dagelijks leven (denken, spreken, gedrag, handelingen).

Uitdrukken van de eenheid

Dit betekent onze filosofie op het persoonlijke en psychologische vlak toepassen en in elk detail van ons leven ons met God verbinden. In dat geval maakt juist handelen deel van ons leven en hoeven we dit niet meer te controleren in een boek.

Wees een ander tot voorbeeld:

• gedachte omzetten in daden
• liefde door anderen te helpen
• geld en tijd aan liefdadigheid
• intelligentie voor oplossen van problemen

Het handelen brengt idealen voort. De daad bezit de kracht van het Goddelijke. Wanneer jij handelt, handelt God. Een goede daad is machtiger dan plannen ooit kunnen zijn.

Visie van Etsel op eenheid van kennis en daad

Het Jodendom is een zeer praktisch ingestelde godsdienst. De religieuze Joden bestuderen niet alleen de Tora om kennis van God op te doen maar brengen dit ook in de praktijk. Voor een niet-Jood mag bijvoorbeeld kosher eten vreemd overkomen, maar het betreft hier een Goddelijke daad waarbij het voedsel verheven wordt. Ook allerlei andere handelingen, zoals het aanleggen van de gebedsriemen, het houden van de Sjabbat, het aansteken van de Sjabbatskaarsen, het onderdompelen in het rituele bad (mikve), het ritueel slachten, etc, zijn allemaal handelingen die als doel hebben de materiële wereld te verheffen. Het heeft weinig zin om te zeggen dat je gelooft en elke dag de Bijbel leest wanneer je gedrag er niet op afgestemd is. De Tora is meer dan een lees- of studieboek. Het geeft aan hoe de Jood zich behoort te gedragen, niet omdat het goed is voor hemzelf maar om God er mee te dienen en zo de Schepping te vervolmaken.

Dit komt niet alleen sterk tot uiting bij religieuze rituele handelingen, maar ook bijvoorbeeld bij nieuwe technologische ontwikkelingen. Het Jodendom heeft bijvoorbeeld een uitgesproken mening over nieuwe medische ontwikkelingen. Ook hier moet overeenstemming zijn tussen kennis en daad.