Nostradamus – de man achter de voorspellingen

De rockopera Nostradamus van Kayak is alweer van de planken. Nostradamus bekeken door het oog van de kritische tempelier; een mooie weergave van het verhaal. Maar wat zouden de oude filosofen er van hebben gevonden. Op basis van hun theorie heb ik geprobeerd om de mening van Plato, Aristoteles en Lyotard weer te geven over deze rockopera. Kan je je het al voorstellen, een rockopera in de oudheid, of zo'n eeuwen oude grijsaard nu in onze theaterzalen. Een confrontatie in tijd en filosofie.

Recensie:

‘Nostradamus – The Fate of Man’ is de laatste Engelstalige symfonische rock-opera van de groep Kayak. De formatie van Kayak bestond dit keer uit dertien leden, waarvan er negen ook speelden, de rest maakte alleen muziek. De band werd opgericht in 1967 door Ton Scherpenzeel (nog steeds de voorman) en Pim Koopmans (nu nog steeds lid) en heeft vele samenstellingen gekend. In 2003 bracht de toen zeven-koppige Kayak zijn eerste symfonische rock-opera uit onder de naam ‘Merlin – Bard of the Unseen’. Dat de mensen sinds die tijd veel hebben geleerd is duidelijk te zien in hun laatste rock-opera over het leven van Nostradamus. Het verhaal leeft veel meer, en waar Bert Heerink eerst nog als Merlin wat houterig stond te zingen, is er nu een choreografie ontwikkeld, waarbij het spel meer naar voren komt dan voorheen. Hierdoor komt het verhaal veel meer tot leven. Interessant om te zien is dat er tijdens de voorstelling weinig gebruik wordt gemaakt van decor, attributen en andere dingen, waardoor het totaal onvergelijkbaar is met bijvoorbeeld een musical. Juist in zijn soberheid staat deze voorstelling als een huis en zuigt het je mee naar Frankrijk in 1323 en de zestiende eeuw.

Verhaal:

Het verhaal is een vrij nieuwe opvatting over de afkomst van Nostradamus’ voorspellingen. In de eerste scène maken we kennis met de Tempeliermonnik Yves de Lessines. Hij begint het boek ‘The Centuries’ te schrijven (1323 n. Chr.). Daarna maken we kennis met Nostradamus (ca. 200 jaar later), een dromer die door zijn omgeving niet goed wordt begrepen. Hij heeft de bijnaam ‘Sterrenvriend’ gekregen. Hoe komt het dat hij dingen ziet, die wij niet zien, alsof hij in een andere dimensie kan kijken?
Vervolgens ziet de toeschouwer het groeien van Nostradamus tot de man zoals we die nu kennen uit de boeken (zijn opleiding, de dood van zijn vrouw, zijn goede daden en vriendschap met Scaliger, maar ook zijn vervolging door de inquisitie). Hij blijkt een goede en slimme arts, die velen van de pest weet te redden door zijn bekende roze pillen. Zijn faam als voorspeller komt de Franse koningin Catherine de Medici ter ore. Ze is erg paranoïde, zoekt de waarheid bij magiërs en astrologen, en stuurt prostituees op haar vijanden af om informatie los te peuteren. Natuurlijk wil ze alles weten over haar toekomst, en dus ontbiedt ze Nostradamus, die ondertussen steeds meer verward raakt in het web van de verschillende dimensies.
Tijdens het hele stuk blijft de cynische monnik, uit het begin van het verhaal, commentaar geven op de daden van Nostradamus (en zo het stuk aan elkaar praten, soms met behulp van een geprojecteerde tekst op de achterwand). Zijn rol is vergelijkbaar met die van Antonio Banderas in Evita, en die van de Dood in de musical Elisabeth. Hij bekijkt hem vanuit een andere dimensie, omdat de man al ca. 200 jaar dood is. Nostradamus heeft De Lessines’ boek gevonden en haalt daar zijn voorspellingen uit, maar weet ze niet goed te interpreteren volgens De Lessines. Als aan het eind van het stuk Nostradamus sterft (wat hijzelf ook voorspelt, zoiets kan toch niet in het boek hebben gestaan?), komt hij eindelijk echt in de dimensie van De Lessines. De mensen die achterblijven vragen zich af hoe het mogelijk is dat Nostradamus in de toekomst kon zien.

Plato:

‘Nostradamus – The Fate of Man’ geeft de wereld-denkbeelden van Plato mooi weer. Allereerst is er de wereld van de werkelijkheid, waar de voorspellingen vandaan komen. De tweede wereld is die van de Tempeliermonnik Yves de Lessines. Hij kreeg de voorspellingen (van God) door en schreef ze op. De derde wereld is dan die van Nostradamus. De kunstenaar die de voorspellingen hergebruikt en herinterpreteert. Deze volgorde maakt dan dat het stuk zèlf, als interpretatie van de bronnen over en van Nostradamus, eigenlijk tot een vierde wereld, of een tweede deel van de derde wereld, zou behoren, waardoor het stuk dus erg ver weg staat van de werkelijkheid. Zo ver zelfs dat Plato dit stuk totaal overbodig zou vinden. Het is een overbodige nabootsing van de werkelijkheid, waarin zoveel onzekerheden zitten, dat het geen zin heeft om zoiets te maken, en er tijd in te steken om ernaar te gaan kijken. Het kan ons niets leren over de werkelijkheid.
In het stuk wordt geprobeerd het wezen van ‘Nostradamus’ te vatten. Zijn manier van spreken, doen en denken krijgt een vorm, maar deze zijn niet tot de waarheid te herleiden en wat men niet kent, moet men ook niet proberen af te beelden.
Dus hoewel hier het idee van de werelden als mooi voorbeeld wordt weergegeven, zal Plato dit stuk waarschijnlijk niet appreciëren, mocht hij het kunnen zien.

Aristoteles:

Aristoteles zou waarschijnlijk wat moeite hebben met het optreden. Hoewel het stuk een mogelijkheid geeft van de waarheid, werkt het niet echt als catharsis. Als de kijker in de emotie van het stuk mee wil gaan, wordt hij vaak door de monnik weer met beide voeten op aarde gezet. Een voorbeeld hiervan is de scène waarin de vrouw van Nostradamus overlijdt. Hij heeft vreselijk veel verdriet, een moment dat sterk als catharsis kan werken. Maar het lied is nog niet voorbij, of de cynische monnik vertelt ons: ‘O ja, inderdaad heel triest. Vooral als je zoveel houdt van je vrouw zoals hij deed. Hij hield zoveel van haar, dat we nu niet eens weten hoe ze heet, niet officieel in ieder geval. Hij heeft haar nooit genoemd in welk schrijfsel dan ook. Wat zegt ons dat?’
Het probleem is duidelijk. Er zit wel degelijk emotie in het stuk, maar een echte catharsis is moeilijk te vinden. Behalve als mensen die werking zo snel ervaren, dat één muzikaal nummer voldoende is, en dat het zijn functie al heeft gehad aan het einde van het nummer, omdat het daarna meestal alweer overgaat op een andere emotie: men heeft de tijd niet om de catharsis voldoende te verwerken.

Lyotard:

‘(Sublieme) kunst is confronterend en zowel positief als negatief’, Dat is de opvatting van Lyotard. Dit stuk zou zeker in zijn denkbeelden kunnen passen. Dat het confronterend is, is zeker. Het laat ons nadenken over ons doen en laten (zijn wij in ons doen en laten meer de voorstanders zoals zijn vrouw en de koningin, of tegenstanders zoals de monnik of de inquisitie, van Nostradamus?), wat geloven we zelf, en (waarom) hebben we vroegere verhalen over de geweldige, haast heilige, Nostradamus altijd geaccepteerd en geloofd? Welk aspect van een persoon is nu het belangrijkste? Wat is er belangrijker, de bron of de daden die voortvloeien uit de kennis van de bron?
Het stuk laat ook duidelijk de beide kanten van de medaille (het leven van Nostradamus) zien. Het positieve uit zich vaak vooral in zijn eigen woorden, het negatieve komt van de docenten, de inquisitie en de monnik.
Bovendien is de voorstelling in zijn geheel erg overweldigend. Door de muziek en de strakke manier van spelen/zingen/dansen, de teksten, de belichting en de manier waarop het probeert door te dringen tot in je bloedbanen. Bij deze voorstelling zou je een ‘filosofische dood’ kunnen doormaken, waardoor je een ‘nieuwe waarheid’ kan scheppen.
En toch geeft het stuk niet alles weg. Behalve de vragen die je over jezelf gaat stellen, blijven er ook nog vragen open over Nostradamus, bijvoorbeeld: waarom deed hij niet meer met zijn kennis?
De kunstenaars hebben een eigen stijl om ons te laten zien dat we moeten ingrijpen in de geschiedenis (zeker na 11 september zijn vragen als: ‘Welk verhaal geloven we? Aan welke kant staan we? Zijn we voor- of tegenstanders en handelen we ernaar?’ weer actueel). In het stuk spelen ze met de regels, ze maken geen opera en geen musical, maar een symfonische rock-opera met een geheel eigen handtekening. De werelden en dimensies lopen door elkaar, maar voor ons wordt er orde in geschapen. Ze zijn geen eenheid, en worden het ook niet, maar worden ordelijk weergegeven, zodat Kayak voor ons de wereld begrijpelijk maakt, en we onszelf kunnen gaan bestuderen.

Mijn mening:
Kunst hoeft geen afspiegeling te zijn van een andere, meer werkelijke, wereld. Een catharsis is mooi, maar niet altijd noodzakelijk of uitgebreid nodig. Dat we door kunst gaan nadenken vind ik een goede zaak. Nu is het niet zo dat kunst per se confronterend hoeft te zijn, al kan dat wel helpen om een werk te waarderen. Kunst is een verrijking van het leven, en kan proberen ons meer diepgang te geven. Een schilderij kan puur positief zijn of puur negatief, en toch ons leven verrijken. Bij een theaterstuk kan de verrijking vaak juist plaatsvinden door zowel positieve als negatieve dingen weer te geven. En juist door deze tegenstellingen en het ongekend of mysterieus laten van dingen, kunnen vragen opgeroepen worden. Als iets zo overweldigend is, dat gedachten stil blijven staan, is de kunst nog niet meteen echt nuttig. Dit komt pas iets later als je kan gaan nadenken over wat je hebt ervaren. Daarom is het makkelijker en beter een kunstwerk pas achteraf te beoordelen.
Dit stuk is een goed kunstwerk. Tijdens de voorstelling is het overweldigend. Tijdens de pauze en na de voorstelling komen de vragen op. Het beantwoorden van de vragen vertelt je meer over jezelf, zowel de antwoorden zelf als de motivatie van de antwoorden en de manier waarop. Door de vragen zo te bekijken en te beantwoorden krijg je een verrijking en meer diepgang in je leven. © 2007 - 2008 Marileen, gepubliceerd in Filosofie (Mens en Samenleving) op 14-02-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Marileen is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De moderne psychologie: In de werken van Plato en Aristoteles komen we alle basisprincipes van de moderne psychologie al tegen. In navolging van Aristoteles kwamen er in de loop van de tijd steeds meer filso…
• Nostradamus en zijn voorspellingen: Wie was Nostradamus? Wat voorspelde hij? Wat kwam uit? Was hij de bekenste toekomstvoorspeller? Wat was de geschiedenis van Nostradamus?
• De Zeven Zonden en de Zeven Deugden: De Zeven Zonden kent iedereen wel, de Zeven Deugden zijn minder bekend, maar niet minder belangrijk. De Zonden en Deugden spelen een rol in het rooms-katholieke geloof.
• CryptoFiloStijl?: In 1999 komt rapper Def P naar buiten met zijn eerste solo CD. Een schot in de roos. Het album is de perfecte mix van muziek en filosofie.
• Saint-Remy de Provence: Saint-Remy de Provence De plaats Saint-Remy-de-Provence ligt in de zuid-Franse Provence en is hoofdzakelijk bekend als de geboorteplaats van Nostradamus en waar de Nederlandse schilde…