Ayurveda: het verband met de Samkhya filosofie

Er zijn diverse theorieën waaruit de Ayurveda zijn metafysische kennis put. De belangrijkste is de Samkhya filosofie. Van de Samkhya wordt vooral de kennisleer overgenomen. De Samkya gaat uit van een 'eeuwigdurend scheppingsproces' met een contante stroom van oorzaak en gevolg.

Kapila

In een van de Samkhya versies van Kapila wordt gezegd dat aan de basis van deze filosofie het verlangen van de mens ligt om te ontsnappen aan de drie lijdens (tri-dukha):

• het lijden gezonden door bovenaardse machten (goden)
• het lijden verbonden aan de natuur (eigen aard) van al wat leeft
• het lijden verbonden aan het verblijf in een sterfelijk lichaam (geboorte, pijn, ziekte, aftakeling, sterven). Dit is vooral het gedeelte waar de Ayurveda mee werkt.

Drie dosha's

Ayurveda spreekt dan over de drie dosha's die, waneer zij in een onevenwichtige toestand zijn, verstorend en/of ziekte- en lijdenverwekkend zijn. De verstoringen werken dan in op de psyche en de lichaamsstelsels.

De kennisleer of methodologie die overgenomen wordt uit de Samkhya, stelt dat kennis op de volgende wijze verkregen wordt:

• uiteenzetting door een betrouwbaar en ter zake bekwaam persoon (de Veda's zijn autoriteiten bij uitstek).
• door waarneming met de zintuigen
• door afleiding van de oorzaak van het gevolg of door gelijkaardigheid. Gelijkaardigheid is bijvoorbeeld: de appelboom in mijn tuin bloeit, dan zullen alle appelbomen van de streek bloeien.

Yukti

Ayurveda voegt hier nog een element aan toe: Yukti. Ayurveda legt verbanden tussen oorzaak en gevolg; gaat na of dezelfde oorzaak altijd dezelfde gevolgen heeft, ofwel of dit gedeeltelijk zo is (denk hierbij aan ziektesymptomem die wisselen van persoon tot persoon). Dit omdat ieder mens zijn eigen spontane temperament heeft en elk op de eigen manier functioneert. Hier zie je dus een groot verschil met de Westerse geneeskunde, die wat ziekte en patiënt betreft, vaak generaliseert.

De drie lijdens: tridukha

	Inwendig lijden	Uitwendig lijden
Samkhya	lichamelijk en mentaal	lijden veroorzaakt door demonen en natuurkrachten
Ayurveda	erfelijke ziekten	ziekten als gevolg van jaargetijden en klimaat
Ayurveda	congenitale ziekten (aangeboren)	ziekten als gevolg van natuurlijke processen (ouder worden etc.)
Ayurveda	storingen van vata, pitta en kapha	ziekten ontstaan door demonen en geestelijke entiteiten (bezetenheid)

De opbouw van de menselijke structuur en de relatie van de mens met de wereld rondom hem sluit helemaal aan bij de Samkhya.

Tattva's

In de Samkya wordt gesproken over de 25 tattva's (grondslagen). Deze zijn als volgt:
1. Purusha, dit is het allerhoogste bewustzijn, ook wel Kosmisch Bewustzijn genoemd.
2. Prakriti, dit is de gemanifesteerde natuur: energie, natuur en materie die omvormd.

Hierin zijn de drie guna's werkzaam. De guna's zijn eigenschappen of krachten, die ervoor zorgen dat Prakriti waarneembaar is. Zijn de drie guna's niet werkzaam (niet in evenwicht), dan is de natuur ongemanifesteerd en spreken we over Mula-Prakriti.
Deze drie guna's zijn:

• sattva: lichtkracht of mentale helderheid
• rajas: bewegingsenergie of mentale activiteit
• tamas: stollingskracht, weerstand of mentale duisternis

Een puls uit Purusha zet de natuur in werking door de hoeveelheid Sattva te versterken. Daar deze guna's aanwezig zijn in elke fysische, biologische of psycho-mentale verschijningsvorm, worden zij ook in verband gebracht met de drie dosha's uit de Ayurveda.

Purusha en Prakrit

Uit Purusha en Prakriti onstaan dan:
3. Buddhi: dit is een uiting van het Kosmisch Intellect. In Buddhi worden de handelingen van lichaam en geest geverifieerd en verwerkt.
4. Ahamkara: de 'ik ben' maker of het ego. De individualiteit.

Uit Ahamkara wordt Manas, een subject- en een objectzijde gevormd.

5. Manas

	Subjectzijde	Objectzijde
	lager intellect (auto-reflexief bewustzijn)
6 t/m 10	Vijf kenorganen (jnanendryas): oor, oog, neus, tond, huid
11 t/m 15	Vijf doe-organen (karmendryas): mond, handen, voeten, voortplantingsorganen, uitscheidingsorganen
16 t/m 20		Vijf fijnstoffelijke elementen (tanmatras): Akasja, Vaju, Tejas, Rasa, Prithivi
21 t/m 25		Hieruit vormen zich de grofstoffelijke elementen (mahabhutas): Ether, Lucht, Vuur, Water, Aarde

Dit artikel maakt deel uit van het eindwerkstuk voor de opleiding tot yogaleraaar aan het Vormingsinstituut voor Yogaleraren te Zolder in België. Het is geschreven door Ed van Hoof en hier gepubliceerd in zijn nagedachtenis.

Het volledige eindwerkstuk is te vinden in de Special Ayurveda.
Het tweede deel kun je vinden in de Special Ayurveda: de constituties. © 2008 - 2009 Judithm, gepubliceerd in Filosofie (Mens en Samenleving) op 06-02-2008, laatst gewijzigd op 07-02-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Judithm is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Levenskunst en Skepsis: riskante geloofsleer.

Verwante artikelen

• Ayurveda en drijfveren: Dit artikel maakt deel uit van het eindwerkstuk voor de opleiding tot yogadocent aan het Vormingsinstituut voor Yogadocenten te Zolder in België. Het is geschreven door Ed van Hoof en…
• Samkhya, wat is dat?: De Samkhya of Sankhya is een atheistische leer. Dat betekent dat er geen plaats is voor een scheppende God, een hoogste principe, een laatste eenheid.
• Ayurveda en het Westerse denken: De Westerse medische wetenschap plaatst het individu als het ware in een hokje, er wordt veel gegeneraliseerd en er wordt een onderscheid gemaakt tussen object en subject.
• Ayurveda: betekenis en herkomst: Dit artikel maakt deel uit van het eindwerkstuk voor de opleiding tot yogadocent aan het Vormingsinstituut voor Yogadocenten te Zolder in Belgie. Het is geschreven door Ed va…
• Kristal: Ayurveda: Kristallen zijn natuurproducten die diep uit de aarde komen. Het zijn objecten vol licht en schoonheid. Al sinds mensenheugenis gebruiken we kristallen om ons leven te verrijken met hun th…

Bronnen en/of referenties

• Ed van Hoof, eindwerkstuk voor de opleiding tot yogaleraar, 1997
• Cursus 3 - De zes Orthodoxe filosofische stelsels of darshana's 'De darshana van de Samkhya'. Vormingsinstituut voor Yogaleraren te Zolder in België.
• Cursus 9 - Ayurvedische geneeskunde en voedingsleer. Vormingsinstituut voor Yogaleraren te Zolder in België.