De laatste dagen van Michael Rockefeller

Michael Rockefeller is de zoon van de puissant rijke Nelson Rockefeller. Hij kwam aan zijn eind in 1961 in Nederlands Nieuw Guinea. Hij was toen 23 jaar. Als geluidsman ging hij met een filmploeg mee. Zijn vader financierde de film. De film had als bedoeling om Papua´s te laten zien zoals die oorspronkelijk leefde. Op 20 november zond Andere Tijden van de VPRO een relaas uit wat niet het hele verhaal vertelde.

Speculerende journalisten

In de uitzending van Andere Tijden werd voor de zoveelste keer gespeculeerd dat er Rockefeller vermoord zou zijn door Papua´s. De speculaties dat hij misschien wel is opgegeten passeerde weer de revue terwijl daar geen enkel bewijs voor is. Het verhaal van de laatste dagen van Michael Rockefeller is minder spectaculair. Hij stapelde fout op fout en sloeg adviezen in de wind. Wie de feiten nagaat kan de gedachte niet ontlopen dat Michael eenvoudigweg een jonge, arrogante student is geweest.

Puissant rijke familie

Michael Rockefeller is de zoon van de puissant rijke Nelson Rockefeller. Hij kwam aan zijn eind in 1961 in Nederlands Nieuw Guinea. Hij was toen 23 jaar. Als geluidsman ging hij met een filmploeg mee. Zijn vader financierde de film. De film had als bedoeling om Papua´s te laten zien zoals die oorspronkelijk leefde. Er werden allerlei stammenoorlogen in scene gezet. De Papua´s schieten op elkaar met echte pijlen. Dat was op zich niet ongevaarlijk. De jonge telg uit de Rockefeller familie kreeg een pijl door zijn broek heen. Zijn been werd echter niet geraakt. Dit had een waarschuwing voor hem kunnen zijn.

Een verwende student

Michael was een student die nog weinig had meegemaakt en kwam nu voor het eerst in een ongerept gebied waar vele gevaren op de loer lagen. Hij kwam uit een hele beschermde familie en was zeer verwend. Door de enorme rijkdom kon hij alles krijgen wat hij wilde. In Nieuw Guinea had hij na de filmopnames zijn zinnen gezet op het aankopen van Asmatbeelden. De Asmat is een Papuastam die zeer mooi houtsnijwerk maakt. Rockefeller kocht tientallen beelden tegelijk. Hij had immers toch geld zat. Maar hij hield er geen rekening mee dat in dit gebied weinig vervoer was. Hij kocht een bootje van een Nederlander voor 400 gulden, een enorm bedrag destijds. Dit waren twee prauwen die met enkele planken aan elkaar vast zaten. Bovenop stond een klein hutje.

Rockefeller kocht schedels

Behalve houtsnijwerk kocht Rockefeller ook veel traditioneel beschilderde hoofden. Hij betaalde de papua´s hier goed voor. Maar de Nederlanders waren hier helemaal niet blij mee. Ze vreesden dat de Papua´s nog meer gemotiveerd waren om beschilderde schedels te maken. Dat zou leiden tot meer moordpartijen. Het beeld ontstaat van een jonge, rijke maar zich lomp gedragende student.

Een overbeladen boot

Michael wilde een 40pk motor op de boot monteren maar dat werd afgeraden. Met zo´n motor zou de prauw gelijk zinken door het zware gewicht. Uiteindelijk is er een 10 pk motor op gemonteerd. De boot was uiteindelijk alsnog te zwaar beladen met alle beschilderde schedels, houtsnijwerk, stenen bijlen en andere verzamelobjecten. Omstanders verklaarden het als een gevaarlijke onderneming om met deze zware lading op pad te gaan. Rockefeller reageerde laconiek door te beloven dat hij de boot weer van een groot deel van zijn lading zou ontdoen. Dat deed hij echter niet.

De verkeerde route

Rockefeller vroeg aan andere Nederlanders wat de beste tijdstippen waren om verder te reizen. De Asmat is een gebied waar de getijden eb en vloed zeer goed merkbaar zijn. Je moet hiermee rekening houden als je wilt varen, anders kom je vast te liggen. Een pater in de buurt ging een paar dagen later met vloed binnendoor over allerlei rivieren naar een nabij gelegen dorp waar Rockefeller ook moest zijn. Het was zijn bedoeling om naar een vliegveld te gaan om de beelden te vervoeren naar Amerika. Rockefeller besloot echter dat hij beter buiten om kon gaan over zee. De zee rondom Nieuw Guinea is zeer gevaarlijk aangezien er veel stroming is. Daarom mijden de meeste mensen varen over zee. Rockefeller had zijn zinnen gezet op een tocht buitenom. Hij nam een Nederlander mee, de antropoloog René Wassink en twee Papua´s, Simon en Leo genaamd. Eenmaal op zee dreef de prauw af. De Papua´s vertelden dat iedereen die op deze manier afdreef nooit meer terug was gezien. Ze adviseerden snel voorbij een riviermonding te varen. De waarschuwing werd in de wind geslagen. De stroming is zo sterk dat je de volle zee op wordt geduwd. Toen de Papua´s dat inzagen sprongen ze van boord om een klein eindje naar de kust terug te zwemmen.

De boot maakt water

De boot dreef steeds verder af. Vervolgens kwam er een te grote golf voor de overbeladen boot. De prauwen maakten water. Michael Rockefeller begon ongerust te worden. Dhr Wassink heeft hem gerust gesteld. Hij was ervan overtuigd dat er hulp zou komen. De Papua´s die naar de kust waren gezwommen zouden alarm slaan waarna er een zoekactie zou worden gestart. Helaas lukte het dhr Wassink niet Rockefeller te overtuigen. Hij wilde naar de kust zwemmen. Omdat de boot al te ver was afgedreven was dit een kansloze actie. Wassink vroeg aan Rockefeller of hij gek was geworden. Maar Rockefeller was eigenwijs en vertelde dat hij een goed zwemmer was. Wassink vertelde dat er haaien en zeekrokodillen in deze buurt zwommen, en dat de stroming sowieso te sterk was. Bovendien bestaat de kust uit kilometersbreed mangrovebos en zijn er geen andere dorpen in de buurt. Waar wou Rockefeller dan naartoe zwemmen? Er zou immers hulp komen. Rockefeller reageerde door benzine uit twee tanks te gieten en zijn bril af te geven aan Wassink. Hij sprong te water. Drijvend op de lege benzinetanks bewoog hij zich richting de kust. Hij is nooit meer terug gezien. Negen uur later werd Wassink gered. Twee dagen later werd er een lege benzinetank gevonden.

De rijkste famile ter wereld

De familie Rockefellers behoort nog steeds tot de rijkste families ter wereld ook al blijkt dat niet uit de lijst van 500 rijkste mensen die elk jaar door Forbes wordt gepubliceerd. In de eerste helft van de 20e eeuw waren de Rockefellers de allerrijkste familie ter wereld. Nog steeds wordt John D, Rockefeller tot de rijkste persoon ooit gerekend. Hij had een kapitaal dat gelijk stond aan 1.54% van het totale Amerikaanse bruto nationaal product. Omgerekend naar huidige bedragen zou dat neerkomen op ruim 20 biljoen dollar. Dat is genoeg geld om te voorkomen dat je familienaam wordt gepubliceerd in tijdschriften; je kunt gewoon hele uitgeversmaatschappijen kopen. Het was groot nieuws dat een zoon van de rijkste familie ter wereld vermist was.

Wereldnieuws

De Nederlandse bestuurders waren niet blij met de vermissing. Zij wilde Nieuw Guinea weerbaar maken voor de 20e eeuw. Nederland was de Papua´s aan het begeleiden naar onafhankelijkheid. Door het wereldnieuws dat een Rockefeller vermist was in Nieuw Guinea kreeg de wereld de indruk dat het een ongeorganiseerde wildernis was in Nieuw Guinea. In de kranten werd er druk gespeculeerd. De Papua´s waren in die dagen nog koppensnellers. Dat betekent dat men hoofden van vijanden verzameld. Door vele mensen, dom of geleerd, wordt koppensnellen verward met kannibalisme. Het journaille schreef destijds dat Rockefeller best wel kon zijn opgegeten. Die kans is echter minimaal. Zijn stoffelijk overschot is nooit gevonden.

Gouverneur Platteel

Zijn vader Nelson Rockefeller reisde met de tweelingzus van Michael af naar Nieuw Guinea. Hij ontmoette de gouverneur van Nieuw Guinea Pieter Platteel. Er werden onderzoeken gestart, persconferenties gehouden. Een hele batterij journalisten en fotografen was meegereisd met de rijkste man ter wereld. Platteel sprak zijn afschuw uit over het gedrag van de journalisten die in zijn ogen totaal voorbij gingen aan het leed van Rockefeller. Hij vertelde er niet bij dat Rockefeller de journalisten zelf had meegenomen. Er zijn later nooit zoveel journalisten in Nieuw Guinea geweest als in die dagen. Er is een slow motion genocide gaande in het deel van Nieuw Guinea wat nu bij Indonesië hoort, volgens sommige universitaire rapporten zijn er al 400.000 doden in 42 jaar. Dat is voor journalisten geen aanleiding om veel aandacht te schenken aan Nieuw Guinea. De dood van één rijke man is blijkbaar belangrijker.

Pa gaat na 10 dagen weer aan het werk

Na tien dagen reisde Rockefeller weer terug naar de VS. Niemand vroeg zich af waarom hij maar zo kort in Nieuw Guinea was. De plichten van het onderhouden van het grootste zakenimperium ter wereld zullen geroepen hebben. De kunst die zijn zoon verzamelde is onderdeel van de collectie van het Metropolitan museum of art. Een deel van de collectie bevindt zich in een museum in Sentani, dichtbij de stad Abepura die in de Nederlandse tijd Hollandia Binnen heette.