Omstreden complottheorieën: De moord op JFK

Op 22 november 1963 werd de Amerikaanse president John F. Kennedy tijdens een rijtoer door Dallas doodgeschoten. Nog diezelfde dag werd Lee Harvey Oswald, die de fatale schoten zou hebben gelost, gearresteerd en twee dagen later zelf, omringd door agenten, vermoord. Een commissie onder leiding van opperrechter Warren kwam later tot de conclusie dat er geen sprake was van een samenzwering, dat Oswald Kennedy op eigen houtje had gedood en dat hij en zijn moordenaar Jack Ruby elkaar niet kenden.

De complottheorieën omtrent de moord op JFK

'Ik ben maar een zondebok' zei Lee Harvey Oswald na zijn arrestatie tegen verslaggevers op het politiebureau in Dallas (zie afbeelding rechts). Met de suggestie dat hij er ingeluisd was, zaaide hij meteen twijfel over de toedracht van de moord op president John F. Kennedy. Het rapport van de officiële onderzoekscommissie onder leiding opperrechter Earl Warren veranderde daar niets aan. Vier decennia later klinkt nog altijd de vraag: wie probeerden Oswald de aanslag dan in de schoenen te schuiven, oftewel wie zaten er achter the crime of the century. Eigenlijk is het eenvoudiger om op te sommen wie de moord op Kennedy níet op hun geweten zouden kunnen hebben, want de lijst 'verdachten' is eindelooos. Was het de maffia, omdat Kennedy's broer Robert als minister van Justitie de georganiseerde misdaad het leven zuur maakte? Was het de Cubaanse geheime dienst uit wraak voor de talloze mislukte aanslagen op de communistische leider Fidel Castro? Was het de CIA, waarvan Kennedy gezegd had dat hij die in 'duizend stukken' zou breken? Was het misschien de FBI, wiens baas J. Edgar Hoover een bloedhekel aan Kennedy had? Of was het de wapenindustrie in samenwerking met het leger, omdat Kennedy geen soldaten naar Vietnam wilde sturen, maar slechts militaire adviseurs en toenadering tot de Russen zocht?

Lee Harvey Oswald

In veel van die geruchten rond de moord op Kennedy duikt de naam Lee Harvey Oswald (1939-1963) op. Als late puber raakt hij in de ban van allerlei communistische geschriften. Hij meldt zich aan bij de mariniers en blijkt aardig met een geweer om te kunnen gaan. Bij een schiettest haalt hij zoveel punten dat hij zich scherpschutter mag noemen. Tijdens zijn militaire loopbaan werkt hij op radarposten op Amerikaanse bases in de Filippijnen en Japan. In september 1959 neemt hij ontslag bij de marine en reist naar Moskou. Na een zelfmoordpoging mag hij voorlopig in Rusland blijven. Hij gaat werken in een radiofabriek in Minsk en leert hier zijn vrouw Marina Proesakova kennen. Toch begint de 'marxist' Oswald te klagen over het saaie uitgaansleven in de Sovjet Unie. Begin juni 1962 verlaat hij met vrouw en dochtertje het land en via Rotterdam reist het gezelschap per boot naar de VS. Het gezin vestigt zich in Dallas. Hier heeft Oswald een hele serie baantjes. In maart 1963 bestelt hij via een postorderbedrijf een geweer waarmee hij op 10 april een mislukte aanslag pleegt op de extreem-rechtse ex-generaal Edwin A. Walker. Kennissen omschrijven de gauw aangebrande Oswald, die ook zijn vrouw slaat, later als 'geestesziek'.

De feiten rond de aanslag

Op 15 oktober 1959 gaat Lee Harvey Oswald aan de slag in het schoolboekenmagazijn aan Dealey Plaza in Dallas. Pas op 19 november wordt bekend dat Kennedy's rijtoer door de stad o.a. via dezelfde Dealey Plaza zal lopen. Het verhaal dat Oswald speciaal in dat Texas School Book Depository was gaan werken om zo dicht mogelijk bij de presidentiële rijtoer te komen is dus onzin. Als Kennedy's open limousine op 22 november om 12.30 uur net voorbij het schoolboekenmagazijn is (zie afbeelding links), klinken drie schoten. Kogel één is mis en schampt de stoeprand. Kogel twee doorboort Kennedy's hals en verwondt gouverneur John B. Connally, die voor Kennedy zit. De derde kogel veroorzaakt Kennedy's fatale hoofdwond. Omstanders zien in een raam op de vijfde verdieping van het schoolboekenmagazijn een man met een geweer. Temidden van alle commotie kan hij wegkomen, maar aan de hand van zijn signalement wordt Oswald in een bioscoop overmeesterd, nadat hij onderweg op zijn vlucht politieagent J.D. Tippit doodschiet. Over die moord wordt hij staat van beschuldiging gesteld en verdacht van de moord op de president. Maar voordat Oswald de kans krijgt hierover een verklaring af te leggen wordt hij twee dagen later op weg naar de gevangenis op zijn beurt door nachtclubeigenaar Jack Ruby, voor draaiende televisiecamera's, doodgeschoten.

De publieke verbijstering rond de moord

President John Fitzgerald Kennedy was voor de rijtoer door enkele Texaanse veiligheidsexperts gewaarschuwd deze niet in een open limousine te houden wegens zijn impopulariteit als 'linkse' president onder de overwegend conservatieve bevolking in het zuiden. Kennedy antwoordde dat er een vent met een telescoopgeweer voor nodig was om hem vanuit een hoog gebouw iets aan te doen, maar wilde toch op deze manier z'n rijtoer door Dallas volbrengen. Nog steeds kunnen veel Amerikanen er niet in berusten dat een loser als Oswald met een Italiaanse karabijn van 20 dollar een eind aan het leven van het pas 46-jarige politieke zondagskind maakte. Een moord die iedereen verbijsterde. Deze rijkeluiszoon uit Massachusetts belichaamde, weliswaar als vrouwenversierder en bepaald geen vredesapostel, the American Dream: zijn filmsterachtig voorkomen, zijn knappe vrouw Jacky (1929-1994), zijn grootse redevoeringen, zijn koele doortastendheid en zijn realiteitszin.

Zaak gesloten?

Case Closed heet het boek waarmee advocaat/schrijver Gerald Posner in 1994 een knuppel van formaat in het hoenderhok van de samenzweringsgelovigen gooide. Posners conclusie na uitvoerige bestudering van alle beschikbare bronnen en destijds splinternieuwe computermodellen: Oswald deed het echt helemaal in zijn eentje. Er valt wel wat af te dingen op het rapport van de Warren-commissie, waarbij de CIA en de FBI nogal wat documenten over de zaak schijnen te hebben achtergehouden. Maar volgens diverse onderzoekers die vanuit het raam van de vijfde verdieping van het voormalige Texas School Book Depository (nu een museum) van waaruit Oswald geschoten heeft, gekeken hebben naar de plek waar Kennedy destijds voorbijreed, moet het voor een schutter die tijdens zijn scherpschuttersexamen voldoende punten haalt, zoals Oswald, niet al te moeilijk zijn geweest.

Maar er blijven complotdenkers, die geloven dat er meerdere schutters waren. Op de beroemde enige amateurfilmbeelden in kleur van toeschouwer Abraham Zapruder, het meest complete beeldmateriaal van de aanslag, is te zien dat het hoofd van de president bij het fatale derde schot naar achter geslagen wordt, wat volgens sommigen duidt op een schutter aan de voorzijde van het voertuig, d.w.z. op een ommuurde heuvel met goed zicht op de rijtoer, vóór de presidentiële stoet. Filmregisseur Oliver Stone wilde met zijn film JFK zelfs aantonen dat Oswald helemaal niet op de president en agent Tippit heeft geschoten. In 2017 kan de FBI vertrouwelijke onderzoeksrapporten met betrekking op de moord openbaar maken.