Omstreden complottheorieën: De Orde van de Tempeliers

De Tempeliers waren de 'special forces' van het christendom. Een kleine, maar onverschrokken groep ridders, altijd vooraan in de strijd tegen de ongelovigen, oftewel de moslims. In 1307 liet de Franse koning Filips de Schone alle tempeliers in zijn land arresteren en in de jaren daarna doden. Het gevolg van een onderonsje tussen Filips en de paus? Was het doen om het geld van de tempelridders? Of om een door de tempeliers bewaard geheim dat de hele christelijke beschaving op z'n kop zou zetten?

De Kruistochten

De Kruistochten waren een soort militaire veldtochten tussen 1096 en 1291 met een religieuze achtergrond om de door het christendom als zijn rechtmatig eigendom beschouwde heilige plaatsen in het Heilige Land te bevrijden van de islamitische heersers, die deze sinds 638 in bezit hadden. Er zijn er in totaal negen geweest. In 1095 riep paus Urbanus II alle Europese strijders op de christenen in het Oosten (grofweg het huidige Syrië, Libanon en Israël) tegen 'de Turken' te beschermen. Hij had bedacht dat het beter was ver weg de heidenen te bestrijden dan dat de Europese ridders onderling elkaar het leven zuur maakten. 'God wil het!' klonk het overal.

De meeste kruisvaarders die tijdens de Eerste Kruistocht oostwaarts trokken waren duizenden gewone, ongeletterde mensen. Door aan het avontuur deel te nemen hoopten ze hun zonden in één keer uit te wissen. Op weg naar het Heilige Land richtten ze allerlei slachtingen aan. Joden werden massaal vemoord, maar ook andere christenen, vooral Grieks-orthodoxen, in hun ogen de afvalligen van het ware (rooms-katholieke) geloof. Veel kruisvaarders stierven als gevolg van honger, dorst, ziektes en overvallen. 20.000 stonden er uiteindelijk in de zomer van 1099 voor de poorten van Jeruzalem. Ze namen de stad met veel geweld in ten koste van veel islamitische en joodse slachtoffers. Rond Jeruzalem ontstond een kruisvaardersstaatje.

De stichting van de Orde van de Tempeliers

In 1188 meldde een zekere Hugues de Payns zich bij Boudewijn, heerser van de kruisvaardersstaat. Hij bood aan om met acht collega-ridders pelgrims tegen struikrovers te beschermen. De vorst bracht De Payns en zijn makkers onder in een deel van zijn paleis waar zich vroeger de tempel van koning Salomo zou hebben bevonden. Zo kwamen ze aan de benaming tempeliers of tempelridders. Ze beloofden als monniken te leven: sober en kuis. Maar als ze moesten vechten waren ze onverschrokken. Toen in Europa hun heldendaden doordrongen stroomden vrijwilligers toe. Al gauw groeide het vriendengroepje uit tot een leger van een paar honderd man. Ook leden ze zware verliezen, omdat ze zich als gevangene niet vrij mochten laten kopen. De keus tussen moslim worden en de dood was voor hen ook niet moeilijk. Dan maar dood.

De ondergang van de Orde

Het Heilige Land bleek uiteindelijk onverdedigbaar tegen de overmacht van de moslimlegers. De tempeliers vestigden zich eerst op Cyprus, maar het zwaartepunt van hun organisatie lag in Frankrijk, tot oktober 1307. Toen werden alle Franse tempelridders op last van koning Filips de Schone in een zorgvuldig voorbereide actie gevangen genomen. Ze werden beschuldigd van het bespugen en vertrappen van kruisbeelden tijdens hun inwijdingsritueel en sexuele uitspattingen. Verder zouden ze afgoden vereren en aan andere duistere praktijken doen. Vaak na gruwelijke martelingen biechtten veel leden op dat het waar was. Velen van de rond 2000 ordeleden kwamen op de brandstapel terecht. Paus Clemens V ontbond de orde van de tempelridders. Filips de Schone zou met hem samengespannen hebben om zich van de tempeliers te ontdoen om zo hun rijkdommen in de wacht te slepen.

De feiten omtrent de tempeliers

De tempeliers waren in de loop der jaren steenrijk geworden. Het keurkorps van de kerk ontving veel giften, zowel in geld als in land. Bovendien ontwikkelde de orde zich tot een soort bank. Ze beheerde voor nogal wat vorsten de schatkist. Ook op andere terreinen lieten de tempeliers hun principes van soberheid en kuisheid varen, getuige de uitdrukking 'zuipen als een tempelier'. In een vroeg stadium waren ze door de paus boven de wet geplaatst. Ze hoefden alleen maar naar hem te luisteren. Ze voelden zich uitverkoren en zo gedroegen ze zich ook. In het Heilige Land sneuvelde menig bestand tussen christenen en moslims, omdat de tempelridders op eigen houtje een militaire actie ondernamen en daarbij strijdende geloofsgenoten afslachtten. De overwinning moest op hun naam komen.

Er hing een wolk van arrogantie en geheimzinnigheid om hen heen. Ze wezen veel kandidaten af, zelfs koning Filips, maar accepteerden wel figuren die onfrisse zaken op hun geweten hadden of uit de kerk waren gestoten. Militair gezien waren ze uiteindelijk overbodig, nu het Heilige land weer in handen van de moslims was en er geen kruistochten meer op stapel stonden. Begin 14e eeuw vormde de orde dus een aantrekkelijke prooi voor Filips de Schone, die door al zijn oorlogen in geldnood zat. Paus Clemens V zat ook in het complot. Hij was ook Fransman, had zijn benoeming aan Filips te danken en stond zwaar onder diens invloed. De paus zetelde destijds niet in Rome vanwege de verwarde politieke toestand daar, maar in Avignon (net als enkele opvolgers tussen 1309 en 1377).

Hedendaagse geruchten rond de tempeliers

De echte tempelridders zijn in de mist van de geschiedenis verdwenen. En dat geldt ook voor hun legendarische schat. Dat deze trotse vechtjassen in 1307 meteen door de knieën gingen voor Filips' ondervragers zou een afleidingsmanoeuvre zijn geweest; ondertussen kon een aantal van hun medestanders met een enorm kapitaal uit Frankrik wegglippen. Maar waarheen? (Die rijkdom moet feitelijk niet gezien worden als kluizen vol goud, maar vooral grondbezit). Af en toe duiken er weer verhalen op rond deze geheimzinnige ridderorde. Zoals in Dan Browns De Da Vinci Code of in het in 2001 verschenen boek The Templars and the Assassins. Hierin wordt de stelling verkondigd dat de tempeliers onder één hoedje hebben gespeeld met de assassijnen, een even fanatieke als raadselachtige moslimsekte. Ook leggen sommigen een link met de vrijmetselarij en de Franse Revolutie zou zijn opgezet uit wraak op het Franse koningshuis. De Noorse terrorist Anders Breivik stelt zelfs in 2011 in zijn op het internet gepubliceerde warrige manifest dat hij de Orde van de Tempeliers heeft heropgericht.