Omstreden complottheorieën: De zoetstof aspartaam

De kunstmatige zoetstof aspartaam, ooit ontdekt als hormoonremmer, zit nu als suikervervanger in legio lightproducten. Het is vele malen zoeter dan suiker. Volgens sommigen is aspartaam een regelrechte sluipmoordenaar. De Amerikaanse autoriteiten en zogenaamd onafhankelijke onderzoeksinstanties zijn daar al jaren van op de hoogte. Maar ze werden ingepalmd om het gevaarlijke goedje op de markt te brengen in naam van de almachtige dollar. Want aspartaam bleek een goudmijn.

De ontwikkeling van aspartaam

James Schlatter werkte in 1964 voor het Amerikaanse bedrijf G.D. Searle aan een hormoonremmer voor een aandoening in het maag-darmkanaal. Voor de ontwikkeling van het medicijn kristalliseerde hij uit methanol een stof met de indrukwekkende naam aspartylphenylalaline-methylester. Per ongeluk kreeg hij er iets van aan zijn vingers en likte er aan. Het smaakte als suiker en bleek 200 keer zo zoet. Inmiddels krijgen honderden miljoenen mensen de stof dagelijks binnen. Aspartaam, zoals de stof bekendstaat, gaat in onze koffie, zit in cola-light en in honderden andere producten: van vitaminepillen tot yoghurt. In Europa ia aspartaam bekend onder het nummer E951 en wordt in ons land verkocht onder de merknamen Nutrasweet en Canderel. Maar volgens tegenstanders is de stof kankerverwekkend en is dat bekend in de hoogste kringen in de VS waar het product voor het eerst op de markt kwam. Maar de autoriteiten werden omgekocht of ingepalmd in naam van de almachtige dollar.

Aspartaam op de markt

Veel mensen vinden het verdacht dat het zo lang duurde voordat aspartaam tot de Amerkaanse markt werd toegelaten. Pas in 1981 kreeg G.D.Searle van de Food and Drug Administration (FDA) toestemming om het in voedingsmiddelen te gebruiken. Die toestemming kwam volgens critici pas toen G.D. Searle een politiek zwaargewicht als defensieminister Donald Rumsfeld als voorzitter van de raad van bestuur aanstelde. Door zijn contacten werd aspartaam van de ene op de andere dag goedgekeurd door de FDA. Volgens de complotdenkers zou de FDA door G.D. Seale omgekocht zijn.

De geruchten over de klachten bij gebruik

Vrij snel nadat de zoetstof onder de merknamen NutraSweet en Equal op de Amerikaanse markt kwam begonnen de klachten binnen te stromen. Inmiddels zijn er diverse aandoeningen die door het gebruik van aspartaam veroorzaakt of op z'n minst versterkt worden, zo menen de complotgelovigen. Het belangrijkste probleem van de zoetstof is volgens de critici de methanol die vrijkomt als je bijvoorbeeld cola-light drinkt. Die methanol wordt bij een temperatuur boven 30 °C omgezet in mierenzuur, wat niet goed is voor een mens. Het Golfoorlogsyndroom, waar duizenden soldaten na de oorlog tegen Irak in 1991 aan leden, zou veroorzaakt zijn doordat de frisdranken in de woestijnhitte niet goed genoeg gekoeld werden.

Ook zou een tweede afbraakproduct, het aminozuur fenylalaline, hele vervelende dingen kunnen doen in het menselijk lichaam. Verder kwamen onderzoekers in de loop der jaren tot alarmerende conclusies. Zo bleek uit een Italiaans experiment met ratten die aspartaam hadden gegeten dat het aantal hersentumoren dramatisch was toegenomen. Aspartaam zou al kankerverwekkend zijn bij een dosis die door de FDA als een aanvaardbare inname per dag werd geacht. Waarom werd het spul dus niet verboden? De FDA en andere gezondheidsinstanties willen volgens de critici aspartaam graag op de markt houden, omdat ze er aan verdienen. Aan zieke mensen kun je nou eenmaal meer verdienen dan aan gezonde.

De feiten rond de onderzoeken van aspartaam

G.D. Searle heeft het de complotgelovigen makkelijk gemaakt door testresultaten te vervalsen. Dat is de voornaamste reden dat de FDA zo lang wachtte met de toestemming apartaam op de markt toe te laten. Het in dienst nemen van Donald Rumsfeld, die voor zijn activiteiten voor het bedrijf om aspartaam goedgekeurd te krijgen goed betaald werd, was achteraf ook niet erg handig. Dat er sprake is geweest van omkoping van medewerkers van de FDA is uit diverse onderzoeken niet gebleken. Het Italiaanse onderzoek met ratten rammelde aan alle kanten. In de eerste plaats zijn ratten geen mensen en hebben een andere spijsvertering. Bovendien bleek uiteindelijk dat het percentage kankergevallen bij 'aspartaamvrije' ratten zelfs hoger lag dan bij de gebruikers. Het ontstaan van tumoren, epilepsie en hoofdpijn in het bij de afbraak vrijgekomen methanol en het in het afbraakproces ontstane formaldehyde en mierenzuur, of door aspartaam zelf is echter nooit wetenschappelijk bewezen.

Methanol en fenylalaline

De critici hebben gelijk als ze zeggen dat methanol niet goed is voor je lichaam, maar dan moet je gigantische hoeveelheden binnenkrijgen. Wat ze vergeten is dat het bij gebruik van aspartaam vrijkomende afbraakproduct methanol in allerlei (natuurlijke) voedingsstoffen en drank voorkomt. Met een paar slokken wijn, een forse hamburger en een glas tomatensap krijg je meer methanol en fenylalaline binnen dan bij een flesje light frisdrank. In eenzelfde hoeveelheid vruchtensap en een alcoholhoudend drankje zit meer methanol dan in een met aspartaam gezoete frisdrank. Om aan de ADI (Aanvaardbare Dagelijkse Inname) van 40 milligram methanol per kilo lichaamsgewicht te voldoen heb je trouwens wel enig doorzettingsvermogen nodig, nl. 14 blikjes cola-light per dag drinken of 100 zakjes zoetigheid naar binnen werken.

Fenylalanine is voor de mens een essentieel aminozuur, dat wil zeggen dat men zonder dit aminozuur niet kan leven. Het zijn vooral personen met de erfelijke afwijking fenylketonurie (PKU), die bij 1 op de 18.000 kinderen voorkomt als beide ouders drager zijn van het gen en hersenbeschadigingen veroorzaakt. Hen wordt ontraden aspartaam te gebruiken. Dit geldt ook voor mensen met een slecht werkende lever en zwangere vrouwen met teveel fenylalaline in hun bloed. Aspartaam is aardig op weg om de meest onderzochte stof ter wereld te worden. Al voor de toelating zijn er meer dan 100 klinische en toxicologische tests gedaan en nog vele tientallen daarna. Inmiddels zeggen tientallen onderzoeksinstituten dat aspartaam veilig is. Er zijn al suikervervangers ontwikkeld, zoals Neotame, die duizenden keren zoeter zijn dan suiker. Wordt dit product ook onderwerp van felle discussies?