Omstreden complottheorieën: De maanlandingen

Het wemelt van de complottheorieën waarin de Apollo-missies van eind jaren '60 en begin jaren '70 centraal staan. Vanaf het moment dat Neil Armstrong op 20 juli 1969 voet op de maan zette verscheen het ene na het andere verhaal over de Apollo 11 hoax. Ook het ongeluk met de Apollo 13, april 1970, zou in scène zijn gezet. De complotgelovigen zijn het er allemaal over eens: de foto's en filmbeelden van de maanlandingen zijn gewoon in een Hollywoodstudio opgenomen.

Argumenten van de complotdenkers

Waarom zou een rijk land als de VS de wereld voor de gek willen houden met een gesimuleerde maanlanding? Het meest voor de hand liggende motief is volgens de complotdenkers natuurlijk prestige. De VS waren in een enorme machtsstrijd gewikkeld met de Sovjet Unie die met de eerste mens in de ruimte (Joeri Gagarin † 1968) al een voorsprong hadden in de bemande ruimtevaart. Het werd hoog tijd dat de Amerikanen ook eens lieten zien wat ze konden en om geen flater te slaan kon alles beter in scène worden gezet. Een mogelijke reden was dat de Koude Oorlog beide partijen handen vol geld kostte. Geld dat de VS beter konden investeren in kernwapens om het Russische gevaar van zich af te houden dan in een project waarvan je niet wist hoe het uitpakte. Het derde argument was dat de Amerikanen wel een succesje konden gebruiken nu de oorlog in Vietnam teleurstellend verliep.

De enscenering van de maanlandingen

Begin 1968 zou filmregisseur Stanley Kubrick (1928-1999) door de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA overgehaald zijn om mee te werken aan het in scène zetten van de bemande ruimtemissies naar de maan. Bij weigering zou men gevoelige informatie over Kubricks neef, die communistische sympathieën had, naar buiten brengen. De cineast, die met de laatste bewerkingen van de sciencefictionfilm 2001: A Space Odyssey bezig was, ging onder druk met een special-effects-team een speciaal hiervoor gebouwde studio in. De Apollo 11 zou echt omhoog gaan, maar in plaats van koers te zetten naar de maan, zou hij in een baan om de aarde draaien. Na een tijdje zou de capsule met de drie helden aan boord een echte splash down in de Atlantische Oceaan maken (zie afbeelding rechts). Kubrick hoefde alleen de maanlanding en de trage danspassen op de maan van de astronauten in de studio op te nemen. Een paar maanden later werd de Apollo 12-missie op dezelfde manier nagebootst. Een geweldig verhaal, maar geen enkel bewijs voor deze beweringen. Wel is bekend dat Kubrick leefde als een kluizenaar, zelden interviews gaf en een perfectionist was. Of het moet zijn dat hij nogal vaak raketgeleerde Werner von Braun ontmoette, die bij hem in de buurt woonde.

De feiten rond de maanlandingen

Amateurastronomen over de hele wereld hebben de ruimtevaartuigen die volgens de complotdenkers in een baan rond de aarde zouden moeten draaien in de buurt van de maan rond zien vliegen. De Sovjet Unie zal ze ook met argusogen gevolgd hebben. De Russen zouden zich absoluut niet stil gehouden hebben als de Amerikanen op slechts enkele honderden kilometers hoogte rondgevlogen hadden en niet honderdduizenden kilometers verderop. Ze gaven knarsetandend toe dat hun grootste vijand er als eerste in geslaagd was mensen op de maan te zetten. Het ongeluk met de Apollo 13, waarbij de bemanning in serieuze problemen kwam toen een zuurstoftank aan boord ontplofte, kon vanaf de grond met telescopen life worden gevolgd. Een sterke aanwijzing is ook de aanwezigheid van retroreflectors (soort spiegels), die tijdens de eerste drie onbemande Apollo-missies op de maan werden geplaatst. Met behulp van laserstralen kon aan de hand van tijd tussen verzenden en ontvangen de exacte afstand tussen aarde en maan worden berekend. Ze doen het nog steeds. Verder waren er op het hoogtepunt direct en indirect tienduizenden mensen bij het Apollo-project betrokken. Als alles in scène zou zijn gezet had vast wel iemand een keer zijn mond voorbij gepraat of iets dergelijks. Stanley Kubricks weduwe vertelde jaren later in een interview dat haar man ooit benaderd zou zijn door de Amerikaanse regering om in een studio beelden te maken van de eerste mens op de maan, voor het geval er iets mis zou gaan met de echte maanlanding. Niet dat die scènes ook echt gemaakt zijn.

Recente bewijzen

Juni 2009 lanceren de Amerikanen de onbemande ruimtesonde LRO (Lunar Reconnaissance Orbiter) die het maanoppervlak in kaart brengt ten behoeve van eventuele toekomstige landingen en temperatuurmetingen verricht aan de polen. Op de verschillende foto's die gemaakt worden is te zien hoe de achtergebleven daaltrappen van de maanlanders lange schaduwen werpen over het maanoppervlak. Op één foto zijn naast Apollo 14 ook nog wetenschappelijke instrumenten zichtbaar en voetafdrukken van de maanwandeling en bandensporen van het gebruikte maanwagentje.