Geografie Israël: Israël Masterplan 2020

Een klein land als Israël met een relatief grote bevolking moet zuinig met haar land omspringen. De handhaving van open ruimten is erg belangrijk. Ze dienen voor voedselproductie, voor bescherming van biologische diversiteit, landschapstypen en historisch erfenis, en voor recreatie cq. toerisme. Hier volgt een beknopte beschrijving van planologische ontwikkelingen in Israël. Sinds het begin van de grotere immigratiegolven in de jaren 1930 en 1940 vormen de steden in Israël de geliefkoosde plekken van de nieuwe oliem (immigranten). Logisch, want daar is immers werk te vinden. Vooral Tel Aviv, de eerste Hebreeuwse stad gesticht in 1909, vormt een ware magneet die vele immigranten aantrekt. Reeds in 1951 woont 82 procent van de inwoners in de Kustvlakte tussen Haifa en Tel Aviv; het merendeel in deze steden of andere middelgrote steden.

Masterplan 1951

Het eerste Masterplan uit 1951, ontworpen door planoloog Arieh Sharon, is er dan ook op gericht de druk in de steden van het kustgebied te verminderen. Er wordt een spreidingsbeleid geïnitieerd. Grootschalige investeringen voor behuizing in het noordelijke Galilea en de zuidelijke Negevwoestijn moeten mensen naar (onaantrekkelijke) nieuwsteden lokken.

Het blijkt geen succes. Al in de jaren 1960 en 1970 is sprake van remigratie naar Haifa en Tel Aviv, de laatste vormt inmiddels een metropolitaan gebied. De druk in de stedelijke gebieden wordt groter dan ooit: met veel moeite wordt getracht de duinen nabij Ashdod (ten zuiden van Tel Aviv) van bouwaktiviteiten te vrijwaren; langs de kwetsbare Middellandse Zee kust verrijzen gestaag marina-complexen; moshaviem (coöperatieve dorpen) ontwikkelen zich tot kleine steden; in financiële problemen kibboetsiem (Collectieve dorpjes) treffen regelingen met de overheid om agrarisch land voor huizen- en wegenbouw af te staan. En ook in andere gebieden, zoals de omstreken van Jeruzalem en het heuvelland van Galilea dreigen open stukken te verdwijnen door bouwaktiviteiten. Het wordt tijd voor een nieuw masterplan.

Masterplan -Israël 2020

Gedurende de voorbereiding van het nieuwe masterplan -Israël 2020- worden drie scenario's uitgewerkt. De schema's beschrijven hoe het ontwikkelingsperspectief van Israël eruit komt te zien als gestreefd wordt naar maximale economische groei, sociaal-economische gelijkheid of natuurbescherming. Bij de afweging van de drie opties wordt gekeken naar Israël als westers modern ontwikkeld joods land binnen de regionale context van het Midden Oosten. Immers, vredesonderhandelingen (hoewel nu in een impasse) hebben gevolgen voor het planologisch beleid.

I Eerste scenario
In het eerste scenario wordt gestreefd naar maximale economische groei en hoge levensstandaard. De rol van de overheid is hierbij minimaal. Haar taak beperkt zich tot het verbeteren en uitbreiden van de infrastructuur en het voorkomen van landschapsschade. Hightech industrie en dienstverlenende bedrijven vormen de motor van de nationale economie. Deze aktiviteiten vinden voornamelijk plaats in het centrum van het land. Het noordelijke Galilea en het zuidelijke Negev ondervinden nauwelijks groei.

II Tweede scenario
In het tweede concept wordt uitgegaan van sociaal-economische gelijkheid. Doel van het plan is het terugdringen van werkloosheid en gelijkmatige spreiding van werk en voorzieningen over heel het land. Elke regio is hierbij relatief onafhankelijk.

III Derde scenario
Het ecologisch schema, als derde scenario, pleit ten slotte voor het benutten en versterken van de eigen kwaliteiten van verschillende landsdelen. De onderlinge afhankelijkheid van de regio's maakt uitbreiding van het netwerk van verkeers- en vervoersvoorzieningen, vooral het openbaar vervoer, noodzakelijk. Voorts wordt gestreefd naar concentratie van bevolking over de vier grote steden, Tel Aviv, Jeruzalem, Haifa en met name Beersheva (in de Negevwoestijn), alsmede in tientallen nieuwsteden zoals, Ofakim, Modi'in en Kiriat Gat.

Combinatie

De uitwerking van de regionale ontwikkeling laat een combinatie van de drie scenario's zien. De nadruk van het beleid komt te liggen op gebundelde spreiding in steden aan de rand van de metropolitane zones van Tel Aviv en Jeruzalem. De Trans Israël Snelweg (de eerste tolweg langs de Groene Lijn van 1967 die Noord en Zuid Israël verbindt) speelt hierbij een belangrijke rol. Steden langs deze weg, zoals Eiron, Modi'in en Rosh Ha'Ayin trekken veel nieuwe inwoners een bedrijven aan. Zo vermindert de druk in de Kustvlakte.

Diverse projecten zijn gericht op versterking van de (inter)nationale allure van de grote steden Tel Aviv, Jeruzalem en Haifa. De landelijke gebieden in het oostelijk deel van Israël krijgen een recreatieve functie. Zes landen grenzen aan dit gebied: Libanon, Syrië, Jordanië, Saoedi Arabië, Egypte en Israël. Bij vrede kunnen deze landen onderling samenwerken en het gebied voor toeristische aktiviteiten ontwikkelen. In westelijk Galilea wordt industriële aktiviteiten beperkt. Het is een ecologisch gevoelig gebied. Dit geldt in feite ook voor de heuvelachtige streken van Galilea. Toch willen planologen de regio als woon-werk gebied bevorderen. Dit gebeurt dan met name rond steden als Ma'alot, Karmiël en Nazareth. De regio's rond Safed en Beth She'an behouden hun landelijke karakter.

Meer lezen over Israëls milieu? Ga dan naar mijn special Israëls duurzame ontwikkeling.
Meer informatie: Geografie Israël: Geografische verkenningen Israël.