Dossier Europa - De 27 lidstaten (4)

Op 1 januari 2004 werd de Europese Unie plots met tien landen uitgebreid. In twee artikels zal deze generatie nieuwe lidstaten besproken worden. Een eerste artikel focust op de vijf nieuwe lidstaten die het meest noordelijk liggen: Estland, Letland en Litouwen, de voormalige Sovjetstaatjes, Polen, dat meteen één van de grootste lidstaten werd en Tsjechië, de helft van het voormalige Tsjechoslovakije. Het tweede artikel zal de meer zuidelijke nieuwe lidstaten bespreken.

Naast enkele algemene gegevens, staat bij elk land een korte inleiding met enkele geografische en/of historische wetenswaardigheden.

Estland

Officiële landstaal	Estisch
Hoofdstad	Talinn
Regeringsvorm	Republiek
Religie	Protestant 16%, Russisch Orthodox 14%
Oppervlakte	45.100 km²
Inwoners	1.349.290 (in 2004)
Volkslied	Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Munteenheid	Estische Kroon (EKK)
UTC	+2 (winter) +3 (zomer)
Nationale feestdag	24 februari (onafhankelijkheidsdag)

Estland is één van de meest noordelijke lidstaten van de Europese Unie. In het westen van Estland ligt de Oostzee, in het noorden de Finse golf. Ten oosten van Estland ligt Rusland, ten zuiden Letland. Estland is de kleinste van de drie Baltische staten: Estland, Letland en Litouwen. De landsgrenzen van Estland bedragen in totaal 561 kilometer, er is 3794 km kustlijn.

Het reliëf van Estland is vooral vlak. In het noorden zijn er echter veel steile kliffen aan zee. In het zuidoosten gaat de vlakte over in heuvelland. Het hoogste punt van het land is de top van de Suur Munamägi, vertaald de Grote Eierberg, 318 m. In het oosten bstaat de grens met Rusland voor een groot stuk uit het Peipusmeer (3555 km²) en het Meer van Pskov. Meer in het noorden vormt de rivier de Narva een natuurlijke grens. De grens met Letland is de enige grens die door mensenhanden getrokken is.

Estland is nog geen volledige eeuw een zelfstandige staat. Pas in 1918 verwierf het onafhankelijkheid. Voordien behoorde het afwisselend en eventueel gedeeltelijk tot Denemarken, Zweden, Polen en Rusland. Tweeëntwintig jaar na haar onafhankelijkheid werd het land al opnieuw bezet door sovjettroepen. In 1944 werd Estland bij de Sovjet-Unie ingelijfd. Daarna duurde het bijna opnieuw een halve eeuw voor het onafhankelijkheid herwon in 1991. Omdat dit proces van toenoemende vrijheid enkele jaren relatief vreedzaam verliepen, noemt men deze periode nog steeds de zingende revolutie.

Letland

Officiële landstaal	Lets
Hoofdstad	Riga
Regeringsvorm	Republiek
Religie	Luthers, Rooms Katholiek, Russisch Orthodox
Oppervlakte	64.600 km²
Inwoners	2.300.512 (in 2005)
Volkslied	Dievs, sveti Latviju (God, zegen Letland)
Munteenheid	Lats (LVL)
UTC	+2 (winter) +3 (zomer)
Nationale feestdag	18 november

Letland wordt in het Lets als Latvija uitgesproken. Het land ligt in Noordoost-Europa, ten zuiden van Estland, ten noorden van Litouwen en Wit-Rusland en ten westen van Rusland. De westgrens van Letland wordt door de Oostzee gevormd. Vanuit het noordwesten dringt de Golf van Riga diep het land binnen. In het centrum van het land, aan de Golf van Riga ligt de hoofdstad. De kustlijn van 531 km is ongeveer half zo groot als de rest van de grenzen.

Het grootste gedeelte van Letland is vlak of licht heuvelachtig. Het hoogste punt van Letland is dan ook maar 312 meter hoog: Gaizinkalns bij Madona. Ruim twee vijfde van het oppervlak van Letland bestaat uit bossen. Er zijn heel wat meren en rivieren, de kust is ongerept.

De Letten verdelen hun land in vier regio's. Kurzeme ligt in het westen. Het is zeer landelijk, er wonen weinig mensen. In het noordelijke deel van Kurzeme zijn veel bossen en het reliëf heuvelachtig. Ten tweede is er het centraal gelegen Zemgale. Deze regio is erg vruchtbaar. Door de vlakte van Zemgale vloeit de rivier Lielupe met vele zijriviertjes. Het zuidoostelijke Latgale is het armste deel van Letland. Het is erg op Rusland gericht en er komen nauwelijks toeristen. In het noorden ten slotte is er Vizdeme. Het is een heuvelachtige regio, met het Guaja Nationaal Park.

De geschiedenis van Letland lijkt heel erg op die van Estland: in 1918 werd het voor het eerst onafhankelijk. Deze vrijheid duurde niet lang en kon pas in 1991 herwonnen worden.

Litouwen

Officiële landstaal	Litouws
Hoofdstad	Vilnius
Regeringsvorm	Republiek
Religie	Rooms-Katholiek
Oppervlakte	65.300 km²
Inwoners	3.414.304 (in 2005)
Volkslied	Tautiška giesmė (Litouwen, Land van helden)
Munteenheid	Litas (LTL)
UTC	+2 (winter) +3 (zomer)
Nationale feestdag	16 februari

Litouwen is de meest zuidelijke van de drie Baltische staten en ook de grootste. In het noorden grenst het aan Letland, in het oosten aan Wit-Rusland. In het zuiden is er de grens tussen Litouwen en Polen en in het westen ligt de Oostzee. Het zuidwesten van Litouwen grenst aan een kleine Russische exclave Kaliningrad. Litouwen heeft maar een kustlijn van 99 km.

Het reliëf van Litouwen is vrij vlak. Het land telt twee hoogvlaktes met een gemiddelde van 150 meter hoogte. Het meest bijzondere stukje land van Litouwen is ongetwijfeld de Kuršiu Nerija loopt. Dit is een soort zandbank langs de kust van 98 km lang en tot 66 meter hoog, maar nergens breder dan 4 kilometer. Erachter liggen verschillende lagunes.

Litouwen bestaat al van ergens tussen het einde van de twaalfde eeuw en de helft van de dertiende eeuw. In zowat twee eeuwen tijd groeide het land uit tot een redelijk grote mogendheid dit zich uitstrekte over het gebied dat nu Wit-Rusland en Oekraïne omvat. De grens van Litouwen lag toen aan de Zwarte Zee.

In de zestiende eeuw kwamen Litouwen en Polen onder één bestuur. Twee eeuwen later had Polen moeite om zich te verdedigen tegen omringende landen en werd Litouwen bij Rusland gevoegd. In 1918 konden ze zich losrukken van Rusland, maar ook Litouwen werd tijdens de Tweede Wereldoorlog weer bij de Russen ingelijfd. Op 11 maart 1990 viel het doek over deze periode. Litouwen werd opnieuw onafhankelijk.

Polen

Officiële landstaal	Pools
Hoofdstad	Warschau
Regeringsvorm	Republiek
Religie	Rooms-Katholiek (89%)
Oppervlakte	312.685 km²
Inwoners	38.536.869 (in 2006)
Volkslied	Mazurek Dąbrowskiego
Munteenheid	Zloty (PLN)
UTC	+1 (winter) +2 (zomer)
Nationale feestdag	3 mei (Dag van de Grondwet), 11 november (Onafhankelijkheidsdag)

Polen ligt in Midden-Europa. De Poolse grenzen worden gedeeld met Duitsland, Tsjechië, Slovakije, Litouwen, Wit-Rusland, Okraïne en de Russische exclave Kaliningrad. Polen heeft een kustlijn van 524 km met de Oostzee.

Het grootse deel van Polen is vlak: iets meer dan de helft van de totale oppervlakte ligt minder dan 150 meter boven de zeespiegel, nog eens 37% blijft tussen 150 en 300 meter. Alleen aan de zuidgrens, tussen Polen, Tsjechië en Slovakije, ligt gebergte.

Polen kan op geografisch gebied verdeeld worden in die stroken die van het oosten naar het westen lopen. De meest noordelijke zone ligt aan de Oostzee. Deze gordel omvat de kustvlakten en de laagvlakte van de Wisla, waar het laagste punt van het land ligt op 1,8 meter onder de zeespiegel. De kuststrook kent brede zandstranden, hoge duinen en grote duinmeren. De laagvlakte van de Wisla gaat over in de Pommerse en Mazoerische Meervlakten. Deze regio gaat tot ruim 300 meter hoogte.

Een tweede zone, die zuidelijker gelegen is, wordt gevormd door de lager gelegen centrale vlakten en de dalen van de eeuwenoude stromen: het Silezische Bekken, de Kujawy, deGrootpoolse Meervlakte, het laagland van Mazowsze en van Podlachië.

Ten slotte is er het zuidelijkste deel van Polen. Daar liggen een aantal hooggelegen plateaus. De oudste bergrug van Polen is hier te vinden: de Góry Swietokrzyskie (Heiligekruisbergen) zijn tot 611 m hoog. Verder zijn er de Karpaten: deze bergketen bestaat uit middelgebergten en hooggelegen plateaus van alpine oorsprong, die worden doorsneden door de bovenlopen van de Odra en de Wisla. Hier ligt ook het hoogste punt van Polen, de Rysy is 2499 meter en ligt in het Tatramassief.

Tsjechië

Officiële landstaal	Tsjechisch
Hoofdstad	Praag
Regeringsvorm	Republiek
Religie	Niet-religieus (59%), rooms-katholiek (27%)
Oppervlakte	78.866 km²
Inwoners	10.206.923 (in 2004)
Volkslied	Kde domov můj
Munteenheid	koruna (kroon) (CZK)
UTC	+1 (winter) +2 (zomer)
Nationale feestdag	28 oktober

Tsjechië wordt door het eigen volk Ceská Republika genoemd of korter nog: Cesko. Deze republiek ligt in Midden-Europa. Het land kan verdeeld worden over twee streken: Bohemen en Moravië.

Tsjechië grenst aan geen enkele zee. De Oostzee en de Adriatische Zee liggen allebei op meer dan 300 km afstand. Het land deelt haar grenzen met Polen, Slowakije, Oostenrijk en Duitsland.

In Tsjechië vind je wel enkele grote en bekende rivieren: de Moldau, de Elbe, de Morava en de Oder. Op veel plaatsen in Tsjechië vind je vulkanische activiteit. Er zijn niet zozeer lava-uitbarstingen, maar wel heel wat warmwaterbronnen. Het zijn dan ook plaatsen waar in de loop van de geschiedenis beroemde kuuroorden en badplaatsen ontstonden.

In de Middeleeuwen maakten de Tsjechische streken Bohemen en Moravië deel uit van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Bohemen was een koninkrijk met aanzienlijke macht tegen de zeventiende eeuw viel het rijk uiteen door religieuze conflicten. Later werd Bohemen een deel van het grote Oostenrijk-Hongarije.

Nadat de Eerste Wereldoorlog viel Oostenrijk-Hongarije uiteen en kwam het tot een verbond tussen de Tsjechen en buurland Slowakije. In 1918 werd de onafhankelijke republiek Tsjechoslowakije opgericht. Omdat er heel wat Duitsers woonden, werd het gebied door Nazi-Duitsland geannexeerd, waarop de Slovaken besloten zich af te scheiden.

Na de Tweede Wereldoorlog behoorden Tsjechië en Slowakije als Tsjechoslowakije tot het Oostblok. Vanaf 1948 stond het land duidelijk onder een communistische dictatuur. In 1968 vond de zogenaamde Praagse Lente plaats. Even leek het erop dat het land meer vrijheid zou krijgen. Hier kwam echter snel bloedig een einde aan. Pas in 1989 kon men opnieuw spreken van de Fluwelen Revolutie, die een einde maakte aan de alleenheerschappij van de communistische partij. Vier jaar later maakte Tsjechië zich los van Tsjechoslowakije. © 2007 - 2009 Mamalies, gepubliceerd in Diversen (Mens en Samenleving) op 31-05-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Mamalies is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De landen van de Europese Unie: De Europese Unie is algemeen bekend. Maar niet iedereen weet welke landen er wel of juist niet bijhoren. Ook welke landen de Euro al gebruiken is niet allemaal even duidelijk.…
• Noord-Europa, Litouwen: Litouwen is in 1990 onafhankelijk verklaard en is een van de 3 Baltische Staten (Estland, Letland en Litouwen). Sinds 2004 is Litouwen lid van de Europese Unie (EU). Het was de eerste…
• Noord-Europa, Letland: Letland is een van de 3 Baltische Staten (Estland, Letland en Litouwen). Nederlanders kennen het vooral door het songfestival dat in Riga heeft plaatsgevonden. In 1991 is Letland door…
• Voorrondes WK: Europese wedstrijden: Het WK voetbal in Zuid-Afrika lijkt nog ver weg, maar de voorrondes zijn al weer in volle gang. In dit artikel vind u alle Europese wedstrijden op een rijtje.
• Eurolanden van de EU: De Europese Unie bestaat op dit moment uit 27 lidstaten. Al deze lidstaten zijn verplicht de euro in te voeren. In 15 lidstaten is de euro al ingevoerd, 9 landen zullen de komende jaren…