Dossier Europa - De 27 lidstaten (2)

Bijna tweeëntwintig jaar na de oprichting van de EGKS, de voorloper van de Europese Unie wordt de groep van zes landen voor het eerst groter. Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk worden nieuwe EEG-lidstaten. In 1981 volgt Griekenland en nog eens vijf jaar later sluiten ook Spanje en Portugal aan. Als reisbestemming kennen we deze landen misschien nog vrij goed, maar weten we er ook meer van? Maak kennis met een tweede groep van zes Europese lidstaten. Naast enkele algemene gegevens, staat bij elk land een korte inleiding met enkele geografische en/of historische wetenswaardigheden.

Denemarken

Officiële landstaal	Deens
Hoofdstad	Kopenhagen
Regeringsvorm	Constitutionele monarchie
Religie	voor 95% protestants
Oppervlakte	43.094 km²
Inwoners	5.415.978 (in 2005)
Volkslied	Der er et yndigt land
Munteenheid	Deense kroon (DKK)
UTC	+1 (winter) +2 (zomer)
Nationale feestdag	5 juni

Denemarken is een Scandinavisch land in Noord-Europa. Het grenst enkel aan Duitsland. Die grens is slechts 67 km breed. Het land heeft een kustlijn van 7314 kilometer. Ten westen van Denemarken ligt de Noordzee, in het noorden ligt het Skagerrak en ten oosten vind je het Kattegat en de Oostzee.

Denemarken bestaat uit het grootste deel van het schiereiland Jutland (Jylland) en nog iets meer dan 400 andere eilandjes. De hoofdstad Kopenhagen ligt niet op Jylland, maar op het grootste Deense eiland: Seeland (Sjælland). Een smalle zeestraat de Sont, ligt tussen Sjælland en Zweden. Op 1 juli 2000 werd tussen beide landen de Sontbrug officieel geopend. Deze 16 kilometer lange verbinding met een tweerichtings spoorlijn en een viervaksbaan verbindt Kopenhagen met Malmö.

Andere grote Deense eilanden zijn Funen, Lolland, Falster, Langeland, Als, Møn, Bornholm en Amager. In Denemarken ben je nooit ver van de zee. In het midden van Jutland, ben je het verst verwijderd van de kust, op 52 km afstand.

Denemarken is een deel van de Europese vlakte. Het bestaat dan ook bijna volledig uit laagland. Het hoogste punt van Denemarken ligt in Møllehøj bij Skanderborg 170,86 meter.

Griekenland

Officiële landstaal	Grieks
Hoofdstad	Athene
Regeringsvorm	Republiek
Religie	98% otrhodox
Oppervlakte	131.957 km²
Inwoners	11.061.735 (in 2004)
Volkslied	Ymnos eis tin Elephterian
Munteenheid	euro
UTC	+2 (winter) +3 (zomer)
Nationale feestdag	25 maart

Griekenland ligt in Zuid-Europa. Het omvat het zuidelijkste deel van het Balkanschiereiland en heel wat grote en kleinere eilanden, die samen zowat een vijfde van de totale oppervlakte van Griekenland vormen.

In het noorden heeft Griekenland 1210 km grens, die zij deelt met Bulgarije (494 km), Albanië (292 km), Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (228 km) en Turkije (206 km). De kustlijn van Griekenland is ruim tien keer zo groot: 14880 km. Het zuiden van het vastland van Griekenland ligt in de Middellandse Zee, het westen grenst aan de Ionische zee, het oosten aan de Egeïsche zee.

De grootste eilanden van Griekenland zijn Kreta, Evia, Rhodos en Lesbos. Andere bekende, vooral toeristische trekpleisters zijn bijvoorbeeld Kos, Corfu, Lefkada, Chios en Mykonos. De eilanden worden in zeven groepen ingedeeld, afhankelijk van de ligging.

Het hoogste punt van Griekenland is de overbekende berg Olympus, volgens de Oude Grieken met zijn 2917 m de woonplaats van de Goden.

Ierland

Officiële landstaal	Iers, Engels
Hoofdstad	Dublin
Regeringsvorm	Republiek
Religie	Katholiek (91,6%)
Oppervlakte	70.273 km²
Inwoners	4.130.722 (in 2005)
Volkslied	Amhrán na bhFiann
Munteenheid	euro
UTC	+0 (winter) +1 (zomer)
Nationale feestdag	17 maart (St. Patrick's Day)

Wie het over Ierland heeft, moet onderscheid maken tussen het eiland Ierland en de republiek Ierland, die ongeveer vijf zesde van de oppervlakte van het gelijknamige eiland beslaat.

Ierland heeft een grens van 360 km met het Verenigd Koninkrijk, meer bepaald met Noord Ierland. De kustlijn is 3172 kilometer lang. Het centrum van Ierland is laagland, de kuststreken zijn bergachtig. De hoogste berg is de Carrantou Hill. Deze is 1040 meter hoog. Ten westen van Ierland ligt de Atlantische oceaan, aan de oostzijde ligt de Ierse zee.

De vroege geschiedenis van Ierland is er één van Kelten, Vikingen en koningen. Van de tiende tot de twaalfde eeuw, werd Ierland, dat toen zeven provincies kende en nog niet gesplitst was, geleid door de zogenaamde Hoge Koningen. Vanaf 1155 stond het eiland onder het gezag van Koning Hendrik II van Engeland. Daar had Paus Adrianus IV, de enige Engelse paus uit de geschiedenis, voor gezorgd.

Aan het einde van de zeventiende eeuw, viel Willem III van Oranje Engeland binnen. Ierland was verdeeld over deze inval: de provincie Ulster steunde de Nederlandse vorst, meer zuidelijk werd er een leger bijeengeroepen om hem te bekampen. Willem III won de zeer belangrijke slag aan de Boyne (1690) en nam ook Limerick in (1691). Zo kwam Ierland volledig in de Engelse greep.

In de 19e eeuw ontstond er een sterk streven naar zelfbestuur (home-rule). Uiteindelijk duurt het tot 1920 tot het Britse parlement een wet aanneemt die Ierland in tweeën deelt. Ulster krijgt zelfbestuur en behoudt een nauwe band met Londen. Het zuiden krijgt een eigen parlement in Dublin. Op deze manier kreeg Zuid-Ierland een status vergelijkbaar met Canada en Australië.

Portugal

Officiële landstaal	Portugees
Hoofdstad	Lissabon
Regeringsvorm	Republiek
Religie	Katholiek (97%)
Oppervlakte	91.982 km²
Inwoners	10.501.970 (in 2004)
Volkslied	A Portuguesa
Munteenheid	euro
UTC	-1 (winter) +0 (zomer)
Nationale feestdag	10 juni

Portugal ligt in het uiterste westen van het vasteland van Europa. Het enige buurland van Portugal is Spanje. Samen vormen ze het Iberisch schiereiland, Portugal omvat iets minder dan een vijfde van dit gebied.
Portugal grenst 832 kilometer aan de Atlantische Oceaan. Twee eilandengroepen (de Azoren en de Ilhas Selvagens) en het eiland Madeira behoren ook tot Portugal.

Volgens de Portugezen, is de geboortedatum van hun land 24 juni 1128 met de Slag van São Mamede. Aan het einde van de elfde eeuw had de Bourgondische ridder Hendrik, graaf van Portugal, al eerder zonder succes proberen het land onafhankelijk te maken. Het lukte zijn zoon, Afonso Henriques wel. Na de Slag van São Mamede kroonde hij zich eerst Prins van Portugal en in 1139 als de eerste Koning van Portugal. Het duurde nog vier jaar voor de onafhankelijkheid werkelijk erkend werd en daarna nog 36 jaar voor de paus Alfonso I tot koning uitriep.

Het hoogtepunt van de Portugese wereldmacht is terug te vinden in de 15de en 16de eeuw. Het land was steeds erg gericht op de zee en er werden vanuit de Portugese havens heel wat ontdekkingsreizen begonnen. Nadien volgde een periode van verval. Een belangrijke aardbeving verwoestte Lissabon in 1755, Napoleon viel Portugal enkele decennia later binnen en in 1822 moesten ze Brazilië onafhankelijkheid geven.

Op 5 oktober 1910 werd de monarchie afgeschaft en een republiek opgericht. Na een militaire staatsgreep werd een dictatuur geïnstalleerd die tot 1974 duurde. Nadien werd het land opnieuw democratisch.

Spanje

Officiële landstaal	Spaans
Hoofdstad	Madrid
Regeringsvorm	Constitutionele Monarchie
Religie	Katholiek
Oppervlakte	505.992 km²
Inwoners	43.428.195 (in 2005)
Volkslied	Marcha Real
Munteenheid	euro
UTC	+1 (winter) +2 (zomer)
Nationale feestdag	12 oktober

Spanje beslaat ongeveer 84% van het Iberisch schiereiland. De totale kustlijn bedraagt 4964 kilometer. In het noordoosten ligt de grens tussen Spanje en Frankrijk. Ook de stadsstaat Andorra grenst aan Spanje. De grens wordt gevormd door de Pyreneeën. In het westen ligt Portugal en in het zuiden grenst Spanje aan Gibraltar, een kolonie van Groot-Brittanië.

Spanje telt ook nog twee eilandengroepen (de Balearen in de Middellandse Zee en de Canarische Eilanden in de Atlantische Oceaan) en een aantal Spaanse exclaves in Noord-Afrika bij het land

Spanje telt naast de Pyreneeën nog vier andere grote bergsystemen: de Betische Cordillera en Sierra Nevada, het Kastiliaans Scheidingsgebergte, de Cantabrisch Gebergte en het Iberisch Randgebergte.

De Pyreneeën zijn ontstaan als gevolg van de botsing tussen van het Iberische subcontinent en het Europese continent. De hoogste bergtoppen van de Pyreneeën zijn de Pico de Aneto in centraal Spanje (3407 m) en de Picos de Europa (2648 m) in het westen. In de Sierra Nevada staat de hoogste berg van het Spaanse vasteland, de Mulhacén, 3482 meter hoog. Dit is echte nog niet de hoogste berg van heel Spanje. Dat is de Pico del Teide die op het Canarische eiland Tenerife staat. Het is een vulkaan van 3718 meter boven de zeespiegel, die voor het laatst een grote uitbarsting kende in 1909. Omdat de berg de laatste eeuwen ongeveer eens in de honderd jaar een grote uitbarsting heeft, wordt hij de laatste tijd extra geobserveerd.

Verenigd Koninkrijk

Officiële landstaal	Engels
Hoofdstad	Londen
Regeringsvorm	Constitutionele monarchie
Religie	Anglicaans 47%, katholiek 16%, islam 2,5%. Ook hindoeïsme en andere
Oppervlakte	242.900 km²
Inwoners	60.209.000 (in 2005)
Volkslied	God Save the Queen
Munteenheid	Pound Sterling (£)
UTC	+0 (winter) +1 (zomer)
Nationale feestdag	/

Heel wat mensen gebruiken de termen Verenigd Koninkrijk, Engeland en Groot-Brittanië door elkaar. De meest volledige term is het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland. Het 'United Kingdom' ligt in West-Europa, tussen de Noordzee en de Atlantische Oceaan.

Het Verenigd Koninkrijk wordt door twee grote landsdelen opgebouwd. Ten eerste is er Groot-Brittannië. Dit landsdeel bestaat op zich weer uit drie 'constituente landen': Schotland in het noorden, Engeland in het zuiden en Wales in het westen. Schotland heeft op zich nog eens drie eilandengroepen: the Outer Islands, Orkney en Shetland. Het vierder 'constituente land' is Noord-Ierland, de voormalige Ierse provincie Ulster.

Groot-Brittanië heeft nog heel wat overzeese gebieden: Anguilla, Bermuda, het Brits Antarctisch Territorium, de Britse Maagdeneilanden, het Brits Indische Oceaan Territorium, de Caymaneilanden, de Falklandeilanden, Gibraltar, Montserrat, de Pitcairneilanden, Sint-Helena, de Turks- en Caicoseilanden, Zuid-Georgië en de Zuidelijke Sandwicheilanden.

Verder is er nog Het Gemenebest van Naties (Engels: Commonwealth of Nations). Dit zijn 53 onafhankelijke soevereine staten die allen met de Britse Koningin Elizabeth II als symbolisch staatshoofd erkennen. Naast het Verenigd Koninkrijk zijn dit vooral voormalige koloniën en mandaatgebieden.