Deelname aan strafbare feiten

Als we eens nagaan welke personen zoal betrokken kunnen zijn bij het plegen van een strafbaar feit, dan denken we natuurlijk in de eerste plaats aan degene die het gedaan heeft. Dit noemt de wet de feitelijke dader. In dit artikel zullen we zien dat er ook meerdere personen bij betrokken kunnen zijn, zoals medeplegers, medeplichtigen en uitlokkers. Ook wordt uiteengezet hoe de wetgever omgaat met minderjarige plegers van strafbare feiten.

Daders van een strafbaar feit (art. 47 W.v.Sr.)

In dit artikel worden de volgende personen als daders van een strafbaar feit genoemd en dus gestraft:

1. Zij, die het feit plegen (de feitelijke dader(s)), doen plegen (b.v. de opdrachtgever(s)) of medeplegen (medeplichtigen en medeplegers).
2. Zij, die door giften, beloften, misbruik van gezag, geweld, bedreiging of misleiding of door het verschaffen van gelegenheid, middelen of inlichtingen (het plegen van) het feit opzettelijk uitlokken.

Punt 1

De onder punt 1 genoemde termen worden in de wet als volgt omschreven:

PLEGEN
De pleger pleegt de strafbare feiten helemaal alleen.

DOEN PLEGEN
Bij doen plegen onderscheiden we twee daders:

1. Zij die het strafbare feit uitdenken, maar het uitvoeren overlaten aan anderen, de zgn. intellectuele daders.
2. Zij die het strafbare feit plegen, de zgn. materiële daders.

Het bijzondere bij het 'doen plegen' is dat de materiële dader niet strafbaar is, maar de intellectuele dader wel. De reden hiervoor is dat in dit geval de materiële dader het strafbare feit heeft gepleegd zonder dat er van opzet of schuld sprake is.
Hij kan zich steeds beroepen op een strafuitsluitingsgrond.

Voorbeeld:
Een bankovervaller stapt nadat hij bij een bank geld heeft buitgemaakt in een taxi en dwingt onder bedreiging van een pistool een taxichauffeur met hoge snelheid de stad uit te rijden. De chauffeur pleegt diverse verkeersovertredingen (snelheid, door rood licht rijden, rijden over de vluchtstrook, gevaarlijk rijgedrag etc.). De chauffeur zal hiervoor niet gestraft worden op grond van 'overmacht'. In dit geval is de bankrover de intellectuele dader en de chauffeur de materiële dader.

MEDEPLEGEN
Bij medeplegen is er sprake van twee daders. Een medepleger is iemand die met een ander rechtstreeks aan een strafbaar feit deelneemt. Er moet altijd sprake zijn van een bewuste samenwerking en een gezamenlijke uitvoering.

Voorbeeld:
A en B besluiten samen in te breken in een kantoorgebouw. A forceert de voordeur, terwijl B enkele computers wegneemt uit het kantoorgebouw. Samen verdwijnen ze met de buit. Beiden zullen worden gestraft voor diefstal.

Punt 2

De onder punt 2 genoemde strafbare feiten worden in de wet als volgt omschreven:

UITLOKKEN
Hoewel er bij 'uitlokking' ook altijd sprake moet zijn van minimaal twee daders, is er toch een belangrijk verschil tussen 'doen plegen' en 'uitlokken', nl. nu zijn beide daders WEL strafbaar. De intellectuele dader is degene die met opzet een ander een strafbaar feit laat plegen, dus dit uitlokt, terwijl de materiële dader dit uitgelokte strafbare feit opzettelijk pleegt.
Dit 'uitlokken' van het strafbare feit door de intellectuele dader moet gebeuren door:

• giften of beloften
• misbruik van gezag
• bedreiging of misleiding
• verschaffen van gelegenheid, middelen of inlichtingen

Terwijl de materiële dader het strafbare feit opzettelijk en echt uitvoert.

Voorbeeld:
Een beveiliger van een tentoonstellingscomplex benadert zijn neef en haalt hem over tijdens zijn nachtdienst bij dit complex in te breken en er kostbare spullen weg te halen. Om deze inbraak mogelijk te maken, zorgt hij ervoor dat er een deur op een kier staat enzet hij het inbraakalarm uit. In dit geval is de beveiliger de 'intellectuele dader', terwijl de neef de 'materiële dader' is.

MEDEPLICHTIGHEID
Als medeplichtigen aan een misdrijf worden gestraft:

1. zij, die opzettelijk behulpzaam zijn bij het plegen van een misdrijf;
2. zij, die opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaffen tot het plegen van een misdrijf.

NB Alleen medeplichtigheid aan het plegen van misdrijven is strafbaar. Medeplichtigheid aan overtredingen
is niet strafbaar.

Voorbeeld:
De duopassagier van een snelheidsduivel krijgt natuurlijk geen prent! De 'medeplichtige' is degene die aan de dader (pleger van het misdrijf) op diens verzoek hulp verschaft. De medeplichtige weet dus wat de dader van plan. Daardoor handelt de medeplichtige 'opzettelijk' (willens en wetens).

NB: Een medepleger voert mede uit, een medeplichtige ondersteunt de handeling zonder iets wezenlijks te doen.

Voorbeeld:
A, B en C zijn betrokken bij een inbraak. A breekt de toegangsdeur open. B gaat naar binnen en forceert de brandkast. A neemt het geld uit de brandkast. C staat buiten op de uitkijk. A en B zijn de daders. C is medeplichtige.

MINDERJARIGHEID (artikel 77a)
Bij het opleggen van straffen wordt in ons strafrechtstelsel rekening gehouden met de leeftijd van de personen. De wet zegt niet wat 'strafrechtelijk meerderjarigen' zijn, wel wat 'strafrechtelijk minderjarigen' zijn, nl.:
minderjarigen die tijdens het begaan van het strafbare feit de leeftijd van achttien jaar nog niet hebben bereikt.
M.a.w. iemand die op z'n achttiende voor de rechter verschijnt voor een misdrijf die hij gepleegd heeft toen hij nog maar zeventien was, wordt als minderjarig bestempeld en als zodanig gestraft.

In artikel 77a wordt ook bepaald, dat niemand strafrechtelijk kan worden vervolgd wegens een feit, voordat hij de leeftijd van twaalf jaar heeft bereikt. Dat betekent dat kinderen beneden de twaalf jaar, als zij ernstige strafbare feiten gepleegd hebben door de Kinderrechter worden veroordeeld. Die heeft mogelijkheden om het kind tegen zichzelf en/of zijn omgeving te beschermen.