Soorten strafbare feiten: misdrijven en overtredingen

In ons strafrecht worden twee soorten strafbare feiten behandeld: misdrijven en overtredingen. De wet geeft geen exacte omschrijving van beide begrippen, maar geeft wel aan welke strafbare feiten misdrijven zijn en welke overtredingen. Ze worden ook wel aangeduid met het begrip 'delict'. Een strafbaar feit is dus hetzelfde als een delict.

Misdrijven

Er is in het vorige artikel al aangegeven dat er voor de wet duidelijk verschil is tussen ernstige en minder ernstige strafbare feiten. Misdrijven zijn dus ernstiger dan overtredingen. Daarom worden misdrijven ook wel rechtsdelicten genoemd. Zij gaan nl. in tegen het algemeen rechtsgevoel van de burger. Hij voelt dat aan als strafbaar zonder te weten wat de wet hierover zegt.

Voorbeeld:
Als een medemens in koelen bloede wordt vermoord zal dat ieder weldenkend mens tegen de borst stuiten, tegen zijn gevoel voor recht indruisen.

Overtredingen

Het Wetboek van Strafrecht geeft niet aan wat overtredingen precies zijn, maar geeft wel een duidelijke opsomming welke strafbare feiten vallen onder het begrip 'overtredingen'. Overtredingen druisen over het algemeen niet in tegen het rechtsgevoel van mensen. De wetgever bepaalt of een minder ernstig strafbaar feit als overtreding moet worden beschouwd of niet. Daarom noemt de wet een overtreding ook wel een wetsdelict.

Voorbeeld:
Een snelheidsoverschrijding van 20 km/uur op een autoweg waar de maximumsnelheid 100 km/uur bedraagt vindt de automobilist geen strafbaar feit. Bovendien vindt hij ook niet dat hij gevaarlijk rijdt, zeker niet als hij 's nachts op een nagenoeg stil traject 120 km/uur rijdt. De wetgever denkt daar anders over.
NB: Veruit het merendeel van de overtredingen die worden bestraft zijn vandaag de dag snelheidsovertredingen.

Of een strafbaar feit een overtreding of een misdrijf is kan men in het Wetboek van Strafrecht zien door te kijken in welk boek het staat. Het Wetboek bestaat uit drie delen:

1. Algemene bepalingen
2. Misdrijven
3. Overtredingen

In onderstaand overzicht worden in het kort de verschillen weergegeven tussen misdrijven en overtredingen:

Misdrijf	Overtreding
Meestal opzet	Opzet speelt geen rol
Poging is strafbaar	Poging niet strafbaar
Medeplichtigheid strafbaar	Medeplichtigheid niet strafbaar
Rechtbank	Kantongerecht
Rechtsdelict	Wetsdelict

Strafuitsluitingsgronden

Het is mogelijk dat een strafbaar feit onder zodanig bijzondere omstandigheden is begaan, dat het niet redelijk is de dader het strafbare feit toe te rekenen. De uitspraak van de rechter zal in die gevallen zijn 'ontslag van rechtsvervolging', m.a.w. de verdachte krijgt van de rechter geen straf opgelegd voor het door hem gepleegde strafbare feit.

Voorbeelden:

• Ontoerekeningsvatbaarheid - gebrekkige ontwikkeling of stoornis in iemands geestesvermogens
• Overmacht - een supermarktcassière moet onder bedreiging van een vuurwapen geld afgeven
• Noodweer - noodzakelijke verdediging van jezelf of iemand anders bij een aanval door een overvaller
• Uitvoering van een ambtelijk bevel - ME-peloton gebruikt geweld om gewelddadige demonstranten te verwijderen