Nederland: Objectiviteit of Staatstelevisie?

Een door de staat gecontroleerde televisieomroep, wordt 'Staatstelevisie' genoemd. Een voorbeeld van staatstelevisie in de praktijk, neemt ons mee naar Venezuela. De Bolivariaanse Republiek Venezuela ligt in het noorden van Zuid-Amerika. Sinds 1998 is Hugo Chávez de president van Venezuela. Hij maakt veelvuldig gebruik van Staatstelevisie. Hoe is dat in Nederland? Is de berichtgeving daadwerkelijk objectief? Is er sprake van belangenverstrengeling, waardoor berichtgeving 'ingekleurd' lijkt?

Van Dale: staats·te·le·vi·sie (de ~ (v.)) 1. door de staat gecontroleerde televisieomroep.

Een voorbeeld van het ge(mis)bruiken van staatstelevisie wordt gezien in Venezuela onder leiding van Hugo Chávez. In 1992 vond in Venezuela een mislukte staatsgreep plaats. Deze staatsgreep zou zijn georganiseerd door Hugo Chávez. Hiervoor is hij enkele jaren in gevangenschap gehouden. Na zijn vrijlating stelde hij zich kandidaat voor het presidentschap, waarna hij in 1998 officieel tot president van Venezuela is benoemd. Er vond wederom een mislukte staatsgreep plaats in 2002; gericht tegen het bewind van Chávez deze keer. Volgens de president was de laatse staatsgreep ondersteund door de VS, maar daarvoor is nooit bewijs geleverd. Hugo Chávez heeft sindsdien duidelijke overwinningen behaald in verkiezingen en referenda. Op welke wijze weet deze president zijn volk te bereiken? Hoe en hoe vaak brengt hij zijn boodschap over aan de burgers? Chávez maakt veelvuldig gebruik van staatstelevisie; door de staat gecontroleerde televisieomroep.

'Het dagelijkse nieuws voor U op een rijtje gezet'

Het ontbijtnieuws, nieuws bij de lunch, nieuws in de namiddag, nieuws rond etenstijd, nieuws in de avond, nieuws voor de nacht begint; U bent volledig op de hoogte van nieuws, achtergronden en feiten? Op welke wijze wordt het nieuws op de Nederlandse televisie gecommuniceerd? Worden de feiten werkelijke weergegeven of wordt slechts een intepretatie gegeven? Op welke wijze is het nieuwsbericht te beïnvloeden?
Het is minstens vreemd te noemen, dat op iedere televisiezender dezelfde nieuwsberichten worden weergegeven. De wereld is groot; de verschillende onderwerpen en invalshoeken zouden moeten zorgen voor een zeer divers aanbod in nieuwsberichten. Toch zien we op iedere zender hetzelfde nieuws vanuit dezelfde invalshoek met dezelfde conclusie aan het eind van de presentatie. Ook zien we journalistieke bijdragen, die geenszins objectief lijken te zijn. Worden het nieuws en de actualiteiten ook in Nederland (deels) gestuurd door de overheid?

Het ANP als grootste nieuwsleverancier van Nederland

In 1934 besloot de Nederlandse Dagblad Pers (NDP) tot de oprichting van de stichting Algemeen Nederlands Persbureau (ANP). Sindsdien houdt het ANP zich -volgens eigen zegge- bezig met het leveren van 'objectief' nieuws. Volgens de geschiedenis weergave van het ANP zelf, veranderde de mediamarkt steeds ingrijpender en sneller. Na het analyseren van marktontwikkelingen, werd een nieuw beleid vastgesteld met nieuwe 'produkten' in het jaar 2000. Na ruim 66 jaar een stichting te zijn geweest, is in overleg met de toenmalige raad van bestuur besloten, de stichting juridisch om te zetten naar een Besloten Vennootschap (B.V.). Het ANP heeft zich ontwikkeld van een aanbodgestuurde naar een vraaggestuurde organisatie. In mei 2001 is dit doel bereikt. "Het persbureau heeft zich vervolgens ontwikkeld van louter nieuwsleverancier tot een toonaangevend informatieknooppunt". De aandeelhouders, voorheen de uitgevers van de Nederlandse dagbladen, hebben in 2003 besloten het meerderheidsbelang over te dragen aan een partij die kan investeren in verdere groei van het ANP. (*)

(*)Is het leveren van 'objectief' nieuws, een onderneming (B.V.) met financieel belang? Is dit verenigbaar met het behouden van objectiviteit? In hoeverre is het objectieve nieuws beïnvloedbaar? En door wie?

Het verkopen van het meerderheidsbelang resulteerde in een aandelenverkoop aan NPM Capital en Halder-GIMV.
Deze participatiemaatschappijen hebben een belang van 60 procent genomen in het ANP. In 2007 heeft Halder zijn belang in het ANP uitgebreid door de resterende aandelen over te nemen. Daarmee is het ANP volledig overgedragen.
Naast de hoofdvestiging in Rijswijk, bevindt zich een ANP-kantoor in Den Haag (Parlement). Jaarlijks levert het ANP ongeveer 160.000 nieuwsberichten en 600.000 foto’s voor mediagebruik.

Het ANP lijkt hiermee zelf een grote invloed te hebben op de berichtgeving naar de Nederlandse burger toe. Is het überhaupt mogelijk de verschillende belangen gescheiden te houden, in een omgeving waarin alle facetten elkaar overlappen?
Is het leveren van objectief nieuws nog altijd prioriteit?

De media: gebruik of misbruik?

Wordt van journalistieke medewerkers te veel verwacht? Is een kritische blik verleden tijd? De meeste nieuwsberichten worden landelijk aangeleverd. Door de journalist/nieuwslezer wordt een tekst ter presentatie geschreven. Is een onderzoek gewenst naar de waarheid van de inhoud? Is het stellen van enkele kritische vragen van belang voor een objectief bericht? De conclusies die door bijvoorbeeld een nieuwslezer worden gecommuniceerd naar de Nederlandse burgers, wordt opgevat als waarheid met verstrekkende gevolgen. Zowel voor het individu als voor de gehele economie.

Het leveren van nieuws, brengt een grote machtspositie met zich mee. Het hebben van invloed brengt vele verleidingen met zich mee. Het zou opvallend kunnen zijn, dat de vele berichten van de afgelopen jaren, veelal Kabinet Balkenende ondersteunend genoemd kan worden. Hetzij in de vorm van ondersteunende 'onderzoeken', met het oog op het creëeren van draagvlak, hetzij in de vorm van het weg laten van feiten en correcte conclusies. Daarnaast ontbreekt het zeer aan diversiteit als het gaat om het leveren van nieuws, zoals gezien op televisie. Wel maakt bijvoorbeeld MP Balkenende gebruik van een actualiteitenprogramma 'Het weekgesprek met Minister President Balkenende' om zijn boodschap over te brengen aan het Nederlandse volk. Kan doen denken aan Chávez en zijn manier van 'motiveren'.

De communicatie lijkt in de afgelopen jaren steeds slechter te worden. Minder feiten, meer 'verhaal'. Eenduidige conclusies, zonder duidelijke kritische blik. Zou censuur ook in Nederland in de praktijk worden gebracht? Wellicht dagelijks?
Denkt de Nederlandse burger genoeg na over de voorgeschotelde conclusies en verhalen, door kritische vragen te stellen en zelf conclusies te trekken om die vervolgens te vergelijken?

Macht en Misbruik zijn zelden afscheidelijk. In hoeverre is er sprake van machtsmisbruik met betrekking tot de communicatie en presentatie van de dagelijkse berichtgeving? Hoe ver reikt de invloed van 'Staatstelevisie'? Is de Nederlandse burger kritisch genoeg om zelf de waarheid en werkelijke feiten te achterhalen? © 2007 - 2009 Alex, gepubliceerd in Communicatie (Mens en Samenleving) op 15-09-2007, laatst gewijzigd op 22-11-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Alex is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Journalistiek: nieuwsgaring - hoe vergaar je nieuws?: Via journalistiek vergaren we op systematische wijze informatie en verspreiden we die informatie met een bepaalde regelmaat met behulp van massamedia. In…
• Het nieuwsverhaal en het verslag: Als het op nieuws aankomt, zijn er verschillende genres. In dit artikel worden de kenmerken van het nieuwsverhaal en het verslag belicht. Het verschil tussen een nieuwsberic…
• Journalistiek: de media als bedrijf en werkgever: In Nederland wordt het persbedrijf (krantenbedrijven, tijdschriftuitgevers, dagbladconcerns) grotendeels aan de vrije markt overgelaten. De omroepen en het o…
• De nieuwe journalistiek: Er heerst een discussie in het journalistieke werkveld. Een onderwerp dat zeker binnen het kader van ww.infonu.nl een interessant onderwerp is. 20 mei gaan journalisten in debat over…
• Omgang overheid met nieuwe media: Wie denkt aan media, denkt al snel aan televisie en Internet, de populairste vormen van media in deze tijd. Voor het laatste nieuws kan je op internet terecht, en hoef je ge…

Bronnen en/of referenties

• ANP