Media rondom rampen

Het Algemeen Nederlands Persbureau opende op zondag 1 februari om 8 uur ‘s ochtends de radio-uitzendingen van Hilversum 1 en 2 met een kort bericht over de watersnoodramp. Het was daarmee de eerste en enige informatie die de rest van de bevolking over de ramp te horen kreeg. Hoe invloedrijk is media? Brengen media altijd een goed beeld van het gebeurde weer?

Radio

De radio is het eerste medium geweest waarmee een massa direct bereikt kon worden door één persoon. Hierdoor kon gemakkelijk informatie worden overgebracht. Bij een ramp komt het eerste bericht van de radio, zoals bij de watersnoodramp. Dit komt doordat het bij de radio makkelijker is om een uitzending te onderbreken voor het nieuws. Zij hoeven ook geen beelden van de plek te laten zien.

Anders dan op de televisie laten ze alleen de belangrijkste feiten horen, omdat ze maar een paar zinnen hebben. Ieder uur wordt dit nieuws herhaald en aangevuld door het ANP.
Daardoor wordt op iedere radio hetzelfde nieuws gebracht. Naast de nieuwsberichten zullen de radiozenders er in hun actualiteitenprogramma’s op ingaan. Ze nemen dan bijvoorbeeld interviews en ze beschrijven de achtergronden van het nieuws.

Kranten

Het tweede medium is het schrift en daaronder vallen de kranten. Dit is een blijvend medium dat de ontvanger jaren later nog in originele staat kan bereiken. Bij een ramp zorgt een krant voor structuur aan de enorme golf berichten die de dag ervoor op radio en televisie zijn geweest. De kranten komen in de week na de ramp met achtergrondinformatie. Alles keurig geordend zodat het voor de lezer duidelijk is wat hij waar kan vinden. Ook verschijnt er een speciale oplage die geheel aan de ramp gewijd is.

Televisie

Een medium wat weinig tot de verbeelding overlaat is televisie. De televisie heeft als eerste beeld en geluid gecombineerd en kan daardoor op realistische wijze het nieuws beschrijven. Op de eerste dag na een ramp praten veel televisiezenders de kijker ieder uur bij met nieuws, achtergronden en sfeerbeelden. Dat is nu veel meer dan voorheen. De kijker kan mentaal meer aan en we zijn nieuwsgieriger. We willen graag alles weten. Door de grote hoeveelheid aan zenders en programma’s op de televisie zijn er heel wat journalisten op de rampplek aanwezig. Zij willen allemaal dat ene unieke verhaal dat aanslaat bij de mensen thuis. Na enkele uren zijn deze journalisten met cameraploegen als het ware uitgewaaid over de rampplek en het aanliggende gebied. Ze zoeken eigen invalshoeken, ze proberen omstanders te vinden en ze bezoeken cafés en een eventuele Daarnaast zijn er persconferenties. Woordvoerders brengen de journalisten op de hoogte van het laatste nieuws en er wordt een lijn in aangebracht. De journalisten hebben daarnaast ook de mogelijkheid om vragen te stellen aan enkele deskundigen. Deze persconferenties worden vaak gedeeltelijk of in zijn geheel uitgezonden.

Jeugdjournaal

Ik wil even extra aandacht geven aan het jeugdjournaal.
Sinds 5 januari 1981 is er een jeugdjournaal. Het jeugdjournaal is een onderdeel van de NOS. Kinderen die willen ook weten wat er in de wereld gebeurt en het jeugdjournaal zorgt voor deze informatie. Zij doen dit natuurlijk op een geheel andere manier dan het NOS-journaal. Het jeugdjournaal heeft twee doelstellingen. Allereerst het belangrijkste nieuws in een voor kinderen gebruikelijke taal en vorm weergeven en daarnaast willen ze nieuws brengen dat aansluit bij de belevingswereld van de doelgroep. Deze doelgroep zijn kinderen van 10 tot 12 jaar.

Hoe doen zij dit bij rampen?
Net als volwassenen hebben kinderen behoefte aan informatie over een ramp. Wanneer er een ramp gebeurt, is het erg belangrijk dat ook kinderen van het laatste nieuws op de hoogte zijn. Alleen moet dit nieuws anders gebracht worden. Het jeugdjournaal gaat erg zorgvuldig om met het uitzenden van schokkende beelden. Er vindt in vergelijking met de beelden die bij het NOS-journaal worden uitgezonden nog een extra controle plaats maar dit betekent niet dat het jeugdjournaal niks schokkends uitzendt. Bijvoorbeeld tijdens de vuurwerkramp in Enschede werden er op het jeugdjournaal dezelfde beelden uitgezonden als bij het NOS-journaal. Ik denk dat iedereen zich nog wel de amateuropnamen van deze ramp kan herinneren. Het jeugdjournaal probeert bij de verslaggeving van een ramp een gevoel van identificatie op te roepen. Zo gauw er een ramp is gebeurd, proberen ze in contact te komen met een kind dat het heeft meegemaakt. Zo werd er bij de vuurwerkramp een meisje geïnterviewd, Evelien, die haar vader verloren was. Hij was brandweerman die het eerste vuur probeerde te blussen en bij de explosie daarna om het leven kwam. Doordat zij op een heel goede manier haar gevoelens kon beschrijven is dit één van de meest ingrijpende interviews geworden. Door kinderen of bijvoorbeeld scholen op te zoeken proberen ze kinderen duidelijk te maken hoeveel leed zo’n ramp met zich mee brengt en hoe erg het in werkelijkheid is.

Internet

Door het internet zijn mensen van over de hele wereld in staat om met elkaar te communiceren. De hoeveelheid aan informatie is daardoor niet meer te overzien en de kwaliteit van de informatie is in veel gevallen slecht. Waar vroeger bij een ramp nog iedereen naar hetzelfde radioprogramma luisterde, zoekt iedereen tegenwoordig zijn eigen informatie op het internet. Op veel internetsites is hetzelfde ene bericht te vinden, maar er zijn er genoeg die gelijk hun eigen conclusies trekken en dit erbij vermelden. Dit kan gaan over de oorzaak of de schuldvraag. Hierdoor komt er ook veel verkeerde informatie in de wereld terecht. Iedereen kan op een willekeurige website de grootste onzin neerzetten, want er zijn altijd wel mensen die het graag willen geloven.

Invloed van de media / hulpacties

De invloed die de media heeft op mensen is niet meetbaar. Ze beïnvloeden wat iemand waarneemt en verbeeldt in zo’n mate dat het een grote factor is in de wijze waarop iemand zijn eigen wereld ziet en hoe iemand zichzelf ziet. Bij een ramp geldt dat hoe zieliger de media een ramp uitbeelden, hoe zieliger de mensen het vinden. Daarom krijgen slachtoffers heel veel aandacht van de media. Zij verbeelden het beste welk leed een ramp voor hen met zich mee brengt en dat zij hulp nodig hebben om er weer bovenop te komen. Dit wordt ook door de slachtoffers zelf op prijs gesteld omdat een ramp voor de rest van het land pas een ramp is wanneer de televisie geweest is en de koningin langs komt. Zij zijn dus blij met deze erkenning
Na een ramp worden gelijk de eerste hulpacties opgezet. Er wordt door de samenwerkende hulp organisaties een landelijke actie opgezet waar mensen geld kunnen storten voor de hulpverlening aan de slachtoffers. Dit soort acties werken, ook al weet niemand wat er met het geld gaat gebeuren. Niemand die weet waar het aan besteed wordt. Zulke acties krijgen veel aandacht in de media, vooral in reclameblokken op radio en televisie. Er worden ook posters verspreid, zoals deze (poster giro 555). Ze proberen bij deze poster het medeleven van mensen te raken door een man neer te zetten met zijn overleden kindje.

Conclusie

De media zijn dus in grote mate rondom rampen aanwezig. Wanneer er een ramp gebeurt, wordt gelijk alles omgegooid om alle aandacht op de ramp te vestigen. De eerste dagen na een ramp worden er nog hele nieuwsuitzendingen aan gewijd en in de eerste week is het een blijvend terugkomend onderwerp. Maar hierna wordt het door het dagelijkse nieuws weer naar de achtergrond gedrukt.

Een ramp is pas een ramp als de media er een ramp van maken. En dat doen ze graag want emotie scoort hoog bij het publiek.