Vooral luisteren als iemand een probleem vertelt

Als je altijd bereid bent te helpen en gewend bent oplossingsgericht te denken, is het vaak moeilijk een ander uit te laten praten indien hij met een probleem komt. Maar als iemand aandacht vraagt inzake een ruzie, relatieprobleem of eenzaamheid is het noodzakelijk onze goedbedoelde oplossingen in te slikken en de ander volledig te laten uitpraten. Begrip tonen en empatisch luisteren is namelijk vaak het enige waar de ander echt behoefte aan heeft. In onze snelle maatschappij met e-mail, chat en mobiel, worden we voortdurend gebombardeerd met informatie en met vragen om een snelle reactie, een onmiddellijke mening, of een ogenblikkelijke oplossing. We zijn er aangewend reeds naar een oplossing te zoeken en mee te denken nog voor de ander z’n verhaal heeft gedaan. In veel gevallen is dat snelle reageren, vooruitdenken en anticiperen een voordeel. Bijvoorbeeld als het gaat om praktische vragen, hulpvragen in het werk, spoedeisende problemen enz.

Als advies niet welkom is

Maar er zijn momenten dat het juist averechts werkt als we onze mening en adviezen reeds geven nog voordat een ander zijn complete verhaal heeft gedaan. Als de ander namelijk een persoonlijk probleem heeft en uitsluitend zijn verhaal, emotie of zorgen aan ons kwijt wil, is het namelijk verkeerd om te snel onze hulpvaardigheid te tonen. Het enige waar de persoon dan werkelijk behoefte aan heeft is oprechte belangstelling en een begripvol luisterend oor.

Waarom is luisteren zo moeilijk

De oorzaak van het slechte luisteren zit ‘m in de onjuiste gedachte dat het helpen van iemand die komt praten over een persoonlijk probleem, moet bestaan uit een bijdrage aan de oplossing van dat probleem. We hebben dan wellicht onbewust het voorbeeld van de dokter in ons hoofd die recepten uitschrijft of de belastingconsulent die tips verschaft. Maar als iemand werkelijk aandacht vraagt voor een persoonlijk probleem is dat juist niet de bedoeling.

Luisteren werkt heilzaam

Het verlenen van hulp bij persoonlijke problemen vraagt om een enigszins tegennatuurlijke reactie van ons drukkige doenerige mensen, namelijk: in eerste instantie juist niet helpen en geen adviezen geven. De Amerikaanse psycholoog Carl Rogers heeft echter als theorie dat mensen een groot vermogen hebben zelf hun problemen te overwinnen, mits zij die kunnen overdenken en bespreken in een klimaat van begrip, rust, respect en medeleven van mensen in hun omgeving. Hij legt de nadruk op het belang van empathie, inlevingsvermogen van de toehoorder of hulpverlener, want dit oefent een heilzame uitwerking uit op degene met het probleem. Je verplaatsen in de belevingswereld en laten merken dat je de ander begrijpt, en laat merken dat je snapt wat er in de ander omgaat. Daar gaat het om! Door empathie krijgt men de gelegenheid z’n probleem en gevoelens te verwoorden. Onder woorden brengen betekent: ordenen van de gedachten, vormgeven van een probleem, verwarring weghalen. Het gevolg is dat de persoon (cliënt) meer overzicht en beheersing van het probleem krijgt, een noodzakelijke stap op weg naar een oplossing. Want vergeet niet dat men persoonlijke problemen per definitie ook persoonlijk moet oplossen. Bovendien is het zo dat je als toehoorder (hulpverlener) ook beter kunt assisteren indien je het probleem in de volle omvang snapt.

Laat merken dat je echt luistert

In de eerste plaats zelf weinig zeggen, maar vooral de ander aan het woord laten. Als je wel iets zegt is dat uitsluitend om de ander te stimuleren z’n complete verhaal te vertellen. De gelaatsuitdrukking van de luisteraar is ontspannen en aandachtig evenals de houding. Je gunt de spreker ook stiltes in het gesprek, zonder die onmiddellijk op te vullen met eigen woorden. Verder gebruikt de hulpverlener of andere toehoorder korte verbale aanmoedigingen: "….en wat gebeurde er toen?….vertel eens verder….hoezo…wat dacht je toen… " Het zijn korte signalen en aanmoedigingen voor een ander om z’n hele verhaal te doen en tevens al z’n gedachten te ordenen.

Open en gesloten vragen

Om het verhaal compleet te krijgen zullen er ook voldoende open vragen gesteld moeten worden zoals: "Wat gaat er in u om, hoe is de verstandhouding met u kind, waarover wilt u praten". Een enkele korte vraag in de geest van: “Voelt u zich somber, valt uw werk u zwaar” mag uitsluitend om dingen duidelijk te maken c.q. te controleren voor de toehoorder (hulpverlener). Ze zijn niet geschikt om de ander z’n verhaal te laten doen.

Advies geven

Als uiteindelijk toch het moment komt dat degene met het probleem z’n hele verhaal heeft gedaan en z'n hart heeft gelucht, hoef je als toehoorder nog steeds niet zelf met een oplossing te komen. Maar kun je beter helpen de ander zelf op een idee te brengen door bijvoorbeeld te vragen: “Waarmee zou ik je kunnen helpen denk je” of “ Wat heb je zelf al gedaan om het probleem te verhelpen”. Deze vragen accentueren de eigen bijdrage en zelfstandigheid van degene met het probleem (de cliënt). Het geeft ook een gevoel van gelijkwaardigheid.

Lees verder

• De kunst om conflictloos je wil door te drukken
• Veelzeggende stiltes tijdens het gesprek
• Geestelijke nood? Bel Hulpdienst Sensoor 24 uur per dag
• Gelijk hebben onbelangrijk, het gaat om gelijk te krijgen
• Gun iedere gek z'n gebrek, niemand is volmaakt