Het creatieve groepsproces: hoe pak je het aan?

Je restaurant heeft te duchten van rivaliteit, hoe kan het zich onderscheiden? Je fitnesscenter ziet klanten naar de concurrent overlopen, hoe voorkom je leegloop? Je vriendin heeft voor haar ouders een fantastisch feest georganiseerd, zoiets wil jij ook voor jouw familie. Een paar blokken verderop wordt ieder jaar een gezellig straatfeest gevierd, hoe kun je zoiets voor jouw buurt organiseren? Verzamel een groepje gelijkgezinden en ga aan de slag. Hier is hoe het gaat.

Creatief denken in een groep loopt volgens vaste lijnen

1. Probleemstelling, vragen, antwoorden
2. Probleem formulering en herformulering
3. Genereren van ideeën
• Eerste ideeënronde
• Incubatietijd
• Creativiteitstechniek
4. Evaluatiefase: ideeontwikkeling

Probleemstelling, vragen, antwoorden

Aan de wortel van een vruchtbare brainstormsessie ligt een precieze formulering van het probleem. Bovendien moet iedereen weten wat er in het verleden al geprobeerd is en wat niet is gelukt en waarom. Het is niet de bedoeling dat je uitvoerig op het probleem ingaat: waardoor het is ontstaan, wat er werkelijk aan de hand is, hoe deze of gene dat ziet. Nee, het probleem kan pas getackeld worden als het voetstoots geaccepteerd wordt. Deze fase duurt daarom hoogstens 15 minuten.

Formulering en herformulering

Vraag je en groupe af: hoe pakken we het probleem aan? Bedenk samen (ook de initiator!) zoveel mogelijk herformuleringen, minstens 15 à 20. Schrijf ze op grote vellen, en hang ze voor iedereen zichtbaar op. Het doel hiervan is het probleem van alle kanten te benaderen. Daarnaast raken alle deelnemers bij het probleem betrokken. Kies vervolgens uit alle herformuleringen er één uit. Hoe? Door uit alle herformuleringen de cruciale gegevens te filteren en hieruit gezamenlijk een nieuwe herformulering te destilleren. Schrijf deze herformulering bovenaan een nieuw vel en laat de groep zich oriënteren op mogelijke oplossingen.

Genereren van ideeën

Deze fase bestaat uit drie momenten:

1. Eerste ideeënronde: de secretaris noteert alle mogelijke oplossingen en nummert ze. De groep blijft net zolang doorgaan met het bedenken van ideeën totdat ze over het hoogtepunt heen is en gefrustreerd raakt. Mensen zijn geneigd meteen oplossingen te zoeken en te accepteren zodra ze iets gevonden hebben. Het is echter essentieel dat de groep doorgaat met het zoeken van alternatieven totdat de bron echt is opgedroogd!
2. Frustratie noopt tot rust: tijd voor incubatietijd! Even niet bewust met het probleem bezig zijn zodat alle ideeën kunnen bezinken. Tijd voor een drankje, een frisse neus of een nachtje slapen. Geef iedereen papier en pen mee voor tussentijdse invallen!
3. Creativiteitstechnieken helpen de deelnemers tot meer en betere ideeën te komen, nieuwe invalshoeken te zien, uit hun denkpatroon te breken. Doe bijvoorbeeld een rollenspel: laat mensen de rol van klant, van concurrent, van feestvarken, etc. innemen. Wanneer de initiator hiermee zelf niet bekend is, kan hij iemand inschakelen die de boel kan opschudden: een theatersportvrouw, een dansinstructeur, een grimeur. Alles om de mensen uit hun routine te halen! De ideeën die hieruit worden gegenereerd, worden op de lijst bijgevoegd en gaan door naar de volgende ronde.

Kritische fase

Uit alle ideeën worden nu de beste geselecteerd. Wees niet te kritisch! Op elk idee is wel iets aan te merken: “Dat lukt toch niet, dat is teveel werk, dat wordt te duur, daar hoor je nooit iets op,” etc. Zorg er als initiator voor dat ze niet zomaar worden afgeserveerd. Het gaat niet om eindoplossingen, je bent er nog niet! De geselecteerde ideeën zijn slechts een bron voor verdere uitwerking. Daarna zal zich uitwijzen hoe goed en praktisch de oplossingen werkelijk zijn. Hebben ze potentie? Bieden ze perspectief? Deze fase neemt nogal wat tijd in beslag, ongeveer evenveel als alle voorafgaande fasen samen.

Evaluatietechnieken

Hoe kun je oplossingen beoordelen? Dat hangt af van het soort probleem, het aantal ideeën, het gestelde doel, de middelen waarover je beschikt, de beschikbare tijd, etc. Gemiddeld gesproken kun je echter een eind uit de voeten met onderstaand mogelijk procedé ter beoordeling van de aangedragen oplossingen:

1. Wat springt eruit?
2. Groepeer vergelijkbare ideeën
3. Is het positief, negatief, interessant?
4. Voordelen, beperkingen, originaliteit?
5. Vergelijk oplossingen paarsgewijs.
6. Welke criteria kun je aanvoeren?
7. Speel advocaat van de engel (bedenk het mogelijke verdere verloopt in positieve zin)
8. Binnen welke termijn is het realiseerbaar?