Journalistiek: de media als bedrijf en werkgever

In Nederland wordt het persbedrijf (krantenbedrijven, tijdschriftuitgevers, dagbladconcerns) grotendeels aan de vrije markt overgelaten. De omroepen en het omroepbestel daarentegen zijn vrijwel steeds voorwerp van overheidszorg en overheidsbemoeienis geweest. Want het is de overheid, die het publieke bestel regelt. Enige kennis van het pers- en omroepbedrijf vanuit rechts- en ethiekperspectief is voor de journalist onontbeerlijk.

Organisatie van de media

ondernemingsgewijze productie
Dit houdt in dat bedrijven particuliere eigenaars hebben. Deze bedrijven beconcurreren elkaar op de markt en de rol van de overheid is beperkt.

advertentie- lezersmarkt
De periodieke pers opereert bijna op twee markten. Zij zoekt niet alleen lezers voor het redactionele gedeelte, maar ze tracht ook inkomsten te verwerven door het opnemen van advertenties.

persconcentratie
Dit is het samenwerken van verschillende persbedrijven. Deze kent twee vormen: enerzijds kan het aantal kranten teruglopen (dagbladconcentratie); anderzijds kan het aantal bedrijven, dat deze kranten op de markt brengt, teruglopen (aanbiedersconcentratie).

oorzaken persconcentratie

• De voorkeur van het publiek kan verschuiven.
• De productiekosten kunnen zodanig stijgen, dat wel samengewerkt moet worden.

vrije markt in gevaar
De persconcentratie komt in strijd met de uitgangspunten van de vrije markt:

• Het wordt steeds moeilijker een nieuw dagblad te lanceren. Daar is veel geld voor nodig.
• Economische ongelijkheid tussen de verschillende aanbieders neemt toe.

overheidshulp

• financiële steunverlening
• verbieden van fusies of het stellen van voorwaarden bij fusies

bescherming opiniebladen
Opiniebladen worden beschermd door het Bedrijfsfonds voor de Pers omdat men bij deze categorie de verscheidenheid het belangrijkst acht.

---

Organisatie van de omroepen

redenen voor overheidsbemoeienis

• De overheid was eigenaar van de etherfrequenties
• De overheid wilde zorgen voor rechtvaardige verdeling aan etherfrequenties
• De zuilen wilden hun invloed graag versterken door anderen uit de ether te weren.
• Radio en later televisie waren nieuwe media.
• In de periode dat de radio opkwam, bestond er een zeker wantrouwen tegen het winststreven op de markt.
• Ten aanzien van de omroep kan men zich ook minder makkelijk een marktmodel voorstellen.

twee eisen voor toetreding publieke bestel
de respresentativiteitseis (het vertegenwoordigen van een stroming) en de pluriformiteitseis.

omroeptaken van de NOS
dagelijkse nieuwsvoorziening; parlementaire verslaggeving; verslag van nationale feestdagen; actuele sportverslaggeving; verslag nationale gebeurtenissen.

mediaconcentratie
Het aantal zelfstandige aanbieders in het pers- en omroepbedrijf nemen samen af.

één lokale omroep per gemeente
Omdat de ruimte in een gemeente te klein is voor meer, van elkaar onafhankelijke omroepen.

---

Specifieke karakter van de media

formule van een dagblad
De formule bestaat uit de verschijningsfrequentie, het formaat, de opmaak, de stijl van schrijven, etc.

redactiestatuut
De vrijheid van werken die het statuut aan de redactie garandeert, beschermt tegen commerciële druk, bijvoorbeeld van de advertentie-afdeling.

Meer over journalistiek is te lezen in mijn special Journalistiek: wat is nieuws? (deel III).