Drogredenen: het vals dilemma (voorbeelden uit de praktijk)

Drogredenen: het vals dilemma (voorbeelden uit de praktijk). Het vals dilemma wordt in het latijn 'argumentum ad ignorantiam' genoemd: argument van onwetendheid. Bij een vals dilemma stel je dat er maar twee mogelijkheden zijn waaruit je gehoor gedwongen is te kiezen, terwijl er in feite acceptabele alternatieven zijn maar dat vermeld je niet. Dat kan uit onwetendheid gebeuren, maar het kan ook een welbewuste strategische keuze zijn om je gehoor een bepaalde door jouw gewenste kant op te krijgen

Drogredenen: het vals dilemma (voorbeelden uit de praktijk)

• Seyss-Inquart: communisme of nationaal-socialisme?
• Geloof of wetenschap?
• Beter onderwijs of minder uren?
• Schepping of evolutie?

Seyss-Inquart: communisme of nationaal-socialisme?

Een voorbeeld van een vals dliemma is de rede van Seyss-Inquart, die in 1940 Rijkscommissaris van Nederland werd, op het IJsclubterrein te Amsterdam op 27 juni 1941, nadat Duitsland in oorlog kwam met Rusland. Hij hield zijn gehoor voor: "Wat nu?". Het Nederlandse volk moest kiezen tussen het communisme of het nationaal-socialisme. Dr. G.C. Berkouwer schreef hierover:

• "We kunnen er alleen maar dankbaar voor zijn, dat in die tijd zeer velen doorzien hebben, dat het dilemma een constructie inhield, dat het vals was gesteld en dat er nog een dérde was; nóch communisme, nóch nationaal-socialisme."(*)

Geloof of wetenschap?

Volgens het Reformatorisch Dagblad verdedigt de filosoof en Utrechtse hoogleraar Herman Philipse de stelling dat geloof onverenigbaar is met wetenschap. Volgens Philipse moet je kiezen tussen een atheïstische verwerping van het geloof of een fundamentalistische verwerping van de wetenschap.(**) Onbevooroordeelde, objectieve, neutrale wetenschap bestaat niet en zal nooit bestaan. Net zomin als er onbevooroordeelde, objectieve, neutrale mensen bestaan. (W.J. Ouweneel). Het denken en handelen van de mens wordt ten diepste bepaald door geloofsovertuigingen en -opvattingen, door de filosoof H. Dooyeweerd ‘religieuze grondmotieven’ genoemd. Deze grondmotieven beheersen onze wilsbesluiten, onze strevingen, ons drift- en gevoelsleven, alsook onze verstandelijke overwegingen. Het onderscheid tussen geloof en wetenschap is daarom een bedrieglijke scheiding. Wetenschap zonder geloofsuitgangspunten is ten enenmale ondenkbaar. Het gaat dus niet om de tegenstelling geloof - wetenschap, maar om de tegenstelling tussen geloof en ongeloof ten aanzien van het bestaan van God.

Beter onderwijs of minder uren?

In de uitzending 'scholieren in actie' van 13 januari 2008 van het actualiteitenprogramma Zembla, is te zien dat de scholieren die eind 2007 actievoerden tegen de 1040-uurnorm in het onderwijs opnieuw de barricaden op wilden. Er werd een enquête gehouden onder 500 leerlingen en de vraag die gsteld werd luidde: "beter onderwijs of minder lesuren". De overgrote meerderheid van de leerlingen koos voor beter onderwijs. De woordvoerder van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) Siewert van Lienden, was niet voor een gat te vangen en merkte droogjes op: "Beter onderwijs door minder uren". Een overduidelijk gevalletje 'vals dilemma": er moest een keuze gemaakt worden tussen twee alternatieven die elkaar geenszins uitsluiten.

Schepping of evolutie?

Een vals dilemma dat lijkt op de valse tegenstelling tussen geloof en wetenschap, is die tussen schepping en evolutie. Of je gelooft in een God die de schepper en onderhouder van alle dingen is, of je gelooft dat al wat is is ontstaan uit de oerknal en evolutionaire processen die daarop volgden. Ronald Plasterk, thans minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, beweerde tien jaar geleden dat "het echt kiezen is tussen God of Darwin".

Plasterk schreef 10 jaar geleden in een column: "Ik ben het met de orthodoxen eens dat er een duidelijke keuze is: Of we bestaan omdat God ons op de een of andere manier geschapen heeft, of we zijn het gevolg van een natuurlijk proces van toevallige mutaties en selectie van de best aangepasten, kortom van evolutie. We zijn bedoeld, of we zijn zomaar ontstaan. Het standaard VU-compromis dat schepping en evolutie allebei waar kunnen zijn, omdat het ene een religieuze en het andere een wetenschappelijke categorie is, dat is eigenlijk toch een flutcompromis, een woordenspelletje zonder betekenis."(***)

Dit is een vals dilemma, want er zijn meer keuzemogelijkheden. De Delftse hoogleraar Cees Dekker was eerst een fervent aanhanger van Intelligent Design maar noemt zich thans theïstisch evolutionist, waarbij evolutie een soort scheppingsmethode is. God begint iets en de evolutie maakt het af.

---

Voetnoten:
(*) Dr. G.C. Berkouwer, Op de tweesprong, N.V. Gebr. Zomer en Keunings Uitgeversmij, Wageningen, z.j., p. 50.
(**) http://www.refdag.nl/artikel/1383206/Christen+zoekt+verbinding+tussen+geloof+en+wetenschap.html
(***) http://www.refdag.nl/artikel/1391923/Het+is+echt+kiezen+tussen+God+of+Darwin.html