Communicatie: Alles staat met elkaar in verband

Om de werkelijkheid te begrijpen zoeken we vaak een verklaring volgens het oorzaak-gevolg principe: uit het een volgt het ander. De zaak ligt echter complexer. Bij communicatie hangen vele factoren met elkaar samen. Het gaat om een circulair proces. Zo simpel als: wie is er fout en wie heeft (dan) gelijk, is het niet. Er is sprake van wederzijdse beinvloeding, van moment-opnamen, van een bepaalde context. Dit alles staat met elkaar in verband.

Circulair verklaringsprincipe

Mensen hebben verklaringen nodig om de werkelijkheid te kunnen begrijpen. We zoeken naar oorzakelijke factoren. We kunnen echter ook uitgaan van een circulair verklaringsprincipe: de oneindige samenhang in een continu wisselings-gebeuren.

Het lineaire verklaringsprincipe (oorzaak - gevolg) is verre van vrijblijvend. Als twee of meer mensen in hun omgang met elkaar met moeilijkheden kampen en een oorzaak zoeken, hebben ze drie mogelijkheden:

1. Het ligt aan mij
2. Het ligt aan de ander(en)
3. Het ligt aan externe factoren

Geert en Goof zijn vrienden en tennissen al jaren samen. De laatste tijd heeft Geert al drie keer verstek laten gaan. Hij hoort nooit meer iets van Goof.

Goof denkt:

1. Ik zal wel te slecht tennissen
2. Geert houdt zich niet aan de afspraken, hij is onbetrouwbaar
3. De tennisclub is ongezellig

Geert denkt:

1. Goof laat me stikken; ik ben een workaholic
2. Goof heeft geen begrip voor mijn situatie
3. Goof belt niet meer, dat mag zeker niet van zijn vrouw

Heel ons maatschappelijk leven is zo georganiseerd dat rechtspraak maar één functie heeft: wie staat in zijn recht en wie heeft het fout? Dit gebeurt ook bij relatieproblemen en tegenslagen.

Circulair proces: één vorm van samenhang

Deze wederzijdse beinvloeding verloopt via de buitenkant, binnen een bepaalde context. Het gaat dan niet meer over schuld, maar over invloed/aandeel. Andere mogelijke oorzaken van bovenstaand probleem zijn:

1. Goofs telefoon is kapot
2. ze zijn allebei erg druk
3. ze zoeken elk een oplossing om afspraken te hervatten
4. ze laten het allebei op zijn beloop
5. etc.

Het circulaire proces is een perpetuum mobile. Niets ligt vast, het gaat om momentopnamen. Er is ook niet één context, er zijn diverse contexten. Geert kan te maken hebben met minstens vijf contexten:

1. De tennisclub
2. Zijn werk
3. Zijn gezin
4. Zijn vriendschap met Goof
5. Het gezin van Goof

We spreken dan over de horizontale doorsnede.

Daarnaast hebben we te maken met de geschiedenis van elk individu oftewel de verticale doorsnede:

1. Goof speelde de laatste tien jaar in drie verschillende clubs. Geert is de eerste echte tennisvriend.
2. Goof is gewend dat alles op tijd en op rolletjes loopt.
3. Goof werd op school wel uitgelachen omdat hij zo 'stijf' was; hij is bepaald geen atletisch type.
4. In het begin van zijn huwelijk heeft Goof veel conflicten gehad met zijn vrouw over het al dan niet hebben van een eigen hobby.

Onderstaand schema verbeeld zowel de horizontale als de verticale doorsnede. Horizontaal kunen we de diverse contexten invullen, terwijl we verticaal de genoemde geschiedenissen kunnen invullen:

Tennis episode

---

	Geert	------------------->	Goof
	1 2 3 4 5 ...		1 2 3 4 5 ...
	1		1
	2		2
	3		3
	4		4
	5		5

Sociale druk

Ieder van ons heeft te maken met sociale druk en kent verschillende manieren om hier mee om te gaan. Wat 'men' denkt is niet altijd duidelijk voor beide partijen maar kan wel vaak als hypothese geformuleerd worden. Het is goed te beseffen welke bepaalde sociale zienswijze van invloed is om niet in de gevarenzone te belanden waar conflicten, pijn en vervreemding alleen worden toegeschreven aan personen en/of betrokken relaties. Er is een bredere samenhang. Dit maakt het moeilijk een conflict te formuleren.
Daarnaast bestaat er ook sociale druk waarbij de norm is dat mensen zich niets 'mogen' aantrekken van 'wat men denkt of vindt'.

Omgaan met sociale druk is niet gemakkelijk. Ergens bij horen heeft de consequentie dat er bepaalde regels en normen gevolgd moeten worden. Anderzijds geldt: Wie het gevoel heeft ergens bij te horen en daaraan voldoende identiteit overhoudt, zal gemakkelijker kunnen dwarsliggen, afwijken, protesteren. © 2008 - 2010 Stine, gepubliceerd in Communicatie (Mens en Samenleving) op 24-12-2008, laatst gewijzigd op 14-01-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Stine is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Levenskunst: het gevolg voorafgaande aan de oorzaak: In onze gewone dagelijkse manier van denken komt een gevolg na de oorzaak. Sterker nog: een oorzaak is alleen een oorzaak bij gratie van een gevolg. Zonde…
• Non-verbale communicatie: Heb je je ooit al eens afgevraagd of je gesprekspartner echt geïnteresseerd is in datgene wat je aan het vertellen bent? Dit kan je afleiden uit zijn gebaren en zijn houding. Het he…
• Wat is de attributie theorie?: Attributie is het zoeken naar of het toeschrijven van oorzaken van bijvoorbeeld ziekte of problemen, bij jezelf of bij een ander.
• Werkstuk: Communicatie: De meest directe vorm van communiceren is het gesprek. Je wisselt dan direct informatie uit. Je ziet elkaar dus er komt ook lichaamstaal bij kijken, ook een vorm van communicatie. Maa…
• Geschiedenis van de sociale zekerheid: Naast bier en chocolade is de sociale zekerheid ook een Belgische specialiteit. Zij heeft een hele geschiedenis achter zich. De primitieve mens leefde in een maatschapp…

Bronnen en/of referenties

• Rita Steens: Menselijke communicatie, een zoektocht naar haar complexiteit