Journalistiek: werken als parlementair verslaggever

Werken als parlementair verslaggever is boeiend. In dit artikel aandacht voor de gang van zaken in de praktijk, waarbij wordt gekeken naar het proces van wetgeving en wie wanneer kan ingrijpen in het politieke proces. Daarnaast wordt het parlementaire jaar behandeld, evenals het politieke jargon. Dat jargon zal de journalist moeten vertalen naar de lezer toe. Tot slot wordt gekeken hoe de parlementaire verslaggever omgaat met officiële en niet-officiële informatiekanalen.

De organisatie van een parlementair redactie

departementale redacteuren
Er zijn bij de kranten grofweg drie typen redacteuren:

1. parlementair / departementaal redacteuren (deze hebben vaak een specialisatie: milieu of onderwijs)
2. politiek redacteuren (deze hebben de totale politiek tot hun werkterrein. Ze moeten de grote lijnen bezien en schrijven analyses en commentaren)
3. regionaal redacteuren (deze hebben aandacht voor eigen gebied. Ze werken bij regionale kranten)

---

Het parlementair jaar in vogelvlucht

recesperioden
De Twee kamer kent 4 recesperioden:

1. kerstreces (vier weken)
2. krokusreces (één week)
3. paasreces (twee weken)
4. zomerreces (acht weken)

Recessen wil zeggen dat de Tweede kamer niet in vergadering bijeenkomen. Kamerleden gebruiken de recesperiode om een achterstand in te lopen in het lezen van stukken, om contacten met maatschappelijke organisaties te onderhouden, om zich eens goed in een bepaald onderwerp te verdiepen. Vaak wordt ook nog ergens stage gelopen in een fabriek of in een bejaarden tehuis. De ministeries, de adviesorganen en de maatschappelijke organisaties draaien overigens gewoon door. Ook het kabinet blijft bijeenkomen.

rijksbegroting
Bij de rijksbegroting wordt de slag om het geld geleverd. Bij het opstellen van de begroting zijn grote belangen gemoeid. Fractieleiders en financiële specialisten voeren veel overleg achter de coulissen. Het is de kunst van de parlementaire verslaggever er achter te komen wat achter de coulissen plaatsvindt.

Prinsjesdag
Op de 3de dinsdag van september is het Prinsjesdag. Voor de parlementaire verslaggever is het vooral druk vóór Prinsjesdag waarbij alle begrotingsstukken worden doorgenomen. Op de maandag vóór Prinsjesdag krijgen de journalisten de troonrede mee. Deze mag pas gepubliceerd worden nadat de koningin de rede heeft uitgesproken.

---

Bronnen van de parlementaire journalistiek

open bronnen
Open bronnen zijn alle openbare stukken, vergaderingen, persconferenties, toespraken en andere gebeurtenissen die gegevens opleveren die voor de parlementaire pers van belang kunnen zijn. Alle informatie is dus makkelijk verkrijgbaar zonder een stap te verzetten.

gesloten bronnen
Gesloten bronnen zijn gegevens en gebeurtenissen die niet direct waarneembaar zijn en waar de journalist naar moet spitten. Voorbeelden: geheime nota's, geheime adviezen, notulen van fractievergaderingen, gegevens over onderhuidse ruzies die tussen bewindslieden en / of fracties plaatsvinden. Soms is er ook sprake van tipgevers en partijen die uit frustratie naar een journalist gaan om de vuile was buiten te hangen.

---

Van wetsontwerp naar wet

twee soorten wetsontwerpen

• wetsontwerpen van de regering (deze komen het meeste voor)
• wetsontwerpen opgesteld door kamerleden (initiatief-wetsontwerpen)

wetsvoorstel aan de Tweede Kamer

• bevat handtekening minister
• bevat begeleidende aanbiedingsbrief van de koningin (koninklijke boodschap)
• bevat memorie van toelichting

voorgekookte debatten
Een debat over een wetsontwerp is altijd al maanden tevoren voorgekookt. Aan de hand van het wetsontwerp, het voorlopige verslag en alle volgende witte stukken kan een parlementaire verslaggever al ruim vóór het eigenlijke debat een helder beeld krijgen van de inhoud van het wetsontwerp en alle politieke opvattingen daarover.

amendement
Dit zijn wijzigingen die tijdens een debat worden aangebracht in een wetsontwerp.

moties
Dit zijn aanvullende wensen die weliswaar verband houden met het onderwerp dat in bespreking is, maar het wetsontwerp op zich niet aantasten.

schematisch overzicht van de totstandkoming van een wet

1. Bespreking in kabinet en ambtelijke voorbereiding op één of meer ministeries.
2. Advies Raad van State.
3. Indiening bij Tweede kamer met koninklijke boodschap en memorie van toelichting.
4. Voorlopig verslag Tweede Kamer.
5. Memorie van antwoord minister(s).
6. Eindverslag Tweede Kamer.
7. Nota naar aanleiding van het eindverslag.
8. Plenair debat.
9. In eventueel gewijzigde (geamendeerde) vorm naar Eerste kamer.
10. Na aanvaarding door Eerste kamer plaatsing in het Staatsblad, waarmee het ontwerp tot wet wordt verheven.

---

Politiek jargon

Een journalist dient precies te weten wat bepaald politiek jargon inhoudt. Voorbeelden:

• het tijdpad voor de implementatie van BON 2 wordt getemporiseerd (=tijdschema voor de uitvoering van de discussienota Bestuur op Niveau wordt uitgesteld)
• open-einde regeling (=een financiële regeling waarvan nooit precies berekend kan worden hoeveel geld het Rijk er jaarlijks aan kwijt is)
• terugploegen van uitkeringsgelden (=het uitsparen van uitkeringsgelden)

verslaan kamerdebat
De kunst is om een debat met oren en ogen intensief te volgen, maar zuinig om te springen met de pen. De journalist moet dan natuurlijk wel weten war het in het debat om draait. Tijdens de eerste termijn van een debat hoeft de journalist niets te noteren omdat de kamerleden hun speech vooraf hebben uitgetikt. Bij het antwoord in eerste termijn moet de journalist wel wat noteren. Overigens liggen de ontwerphandelingen een uur nadat er gesproken is klaar ter inzage bij de griffie. Citaten kunnen letterlijk worden overgenomen.

voorbereiding op een interview met een minister

• Zorg voor voorkennis.
• Ga snel naar de kern van de zaak.
• Het verhaal moet vooraf worden voorgelegd aan de bewindsman of diens voorlichter.

Meer over journalistiek is te lezen in mijn special Journalistiek: wat is nieuws? Deel II.