Journalistiek: de opiniepagina

Opiniepagina's zijn een nevenproduct van de maatschappelijke democratiseringsbeweging in de jaren 1960, die niet alleen de verhouding tussen de politieke instellingen en de kiezers heeft beïnvloedt, maar ook die tussen de krant en haar lezers. De opiniepagina is een op zichzelf staand en afwijkend element binnen het nieuwskatern van een krant. Het is het podium voor intellectueel debat. Veelal vooraanstaande schrijvers mogen er hun mening geven.

Het ontstaan van de opiniepagina's bij de dagbladen

eerste ingezonden stuk
Het eerste ingezonden stuk in de krant dateert van de negentiende eeuw. In 1828 verscheen het in het Algemeen Handelsblad.

eerste opiniepagina
In ongeveer 1965 werd de eerste opiniepagina geïntroduceerd in Het Parool. De toenmalige hoofdredacteur mr. H.W. Sandberg kwam met het idee na zijn Londense correspondentschap waar hij vertrouwd was geraakt met de opiniepagina's van de Engelse kranten.

auteurs van naam
Het Parool wist in de jaren 1970 een aantal vast auteurs van naam te strikken, zoals de historicus professor Karel van het Reve en de econoom professor Jan Pen.

---

Inhoud van de opiniepagina

onderscheid opiniepagina en de overige krantenpagina's
Opiniepagina's verkondigen een mening. Ze worden niet beheerst door het principe van objectiviteit of zijn daarvan zelfs vrijgesteld.

concept niet vast omlijnd
In de meeste gevallen zullen actuele kwesties behandeld worden, maar ook andere onderwerpen kunnen aanbod komen om de discussie aan te zwengelen.

---

Onderdelen van de opiniepagina

De pagina kan de volgende onderwerpen bevatten:

• hoofdredactioneel commentaar of hoofdartikel
• opiniërende artikelen (eigen redacteuren of buitenstaanders)
• politieke tekeningen
• ingezonden brieven
• artikelen gekocht van buitenlandse kranten
• publieke toespraken van een zeker politiek of cultureel gewicht

opiniërende artikelen
Gekleurde beschouwingen van de redacteuren verhuizen meestal naar de opiniepagina. Dit verzekert de integriteit van de berichtgeving, die zorgvuldig wordt bewaakt en tot de hoofdbeginselen van de Nederlandse journalistiek wordt gerekend.

bewerken en redigeren van ingezonden stukken
Bij uitstek is de opiniepagina de plaats waar buitenstaanders kunnen reageren. In een kadertje geeft de redactie wel aan dat het zich daarin het recht voorbehoud ingezonden stukken voor de opiniepagina te weigeren dan wel redactioneel te bewerken of te redigeren.

geen ongelimiteerde toegang tot de opiniepagina
De redacties houden zelf de teugels in handen. Zouden ze dat niet doen, dan zouden de opiniepagina's binnen de kortste keren in handen vallen van belangenverenigingen, actiecomité's en querulanten.

columns
Columns in dag- en weekbladen worden geschreven door speciaal voor dit genre aangetrokken auteurs die op een vaste dag, op hun vaste plaats hun persoonlijke, eigenwijze, belerende, venijnige of hunoristische, maar bij voorkeur verrassende mening laten horen. Ze hebben grote intellectuele vrijheid en prikkelen tot tegenspraak.

ghostwriter
Sommige beroemde mensen durven hun gedachten niet zelf op papier te zetten maar hebben toch een column. Zij maken gebruik van een ghostwriter (vaak redacteur van een krant). Voorbeelden zijn Wim van Hanegem en Johan Cruyff. Zij zijn door de krant aangetrokken vanwege hun naamsbekendheid.

oorsprong ingezonden brief
De ingezonden brief bestaat al ruim 150 jaar. In principe heeft iedereen toegang tot de brievenrubriek, dat wil zeggen dat de kwalificaties van de auteur niet of nauwelijks het selectieproces van de redactie zullen beïnvloeden.

hoor- en wederhoor
Iemand die meent in een artikel onjuist te zijn geciteerd of die zich anderszins door een artikel in de krant geschoffeerd voelt, kan in een ingezonden brief zijn of haar kant van de zaak belichten, of het verkeerd geciteerde rechtzetten.

---

Organisatie van de redactie

totstandkoming keuze artikelen

• selectiecriteria: aanbod is groter dan de beschikbare ruimte. Voor het selecteren gelden geen vast formules.
• auteurs: onderscheid tussen freelance journalisten, belangengroepen, wetenschappers, etc.
• auteursrecht/honorarium: recht ligt bij de auteurs. Niet iedere krant geeft een vergoeding. En de vergoeding verschilt nogal.
• bewerken: redigeren op lengte.

Meer over journalistiek is te lezen in mijn special Journalistiek: wat is nieuws? Deel II. © 2008 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Communicatie (Mens en Samenleving) op 14-11-2008, laatst gewijzigd op 27-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Journalistiek: huis-aan-huisbladen: Huis-aan-huisbladen hebben hun journalistieke en commerciële nut bewezen. Ze vormen een springplank voor de beginnend journalist. Ze bieden voldoende aanknopingspunten om…
• Journalistiek: kenmerken van landelijke dagbladen / kranten: Dagbladen / kranten zijn er voor de lezers. Ze hebben een abonnement of kopen de krant in de winkel of bij de kiosk. Hoe informeren de landelijke…
• Journalistiek: hoe is een dagbladredactie georganiseerd?: Bij de redactie van een dagblad werken allemaal journalisten. Maar ze doen niet allemaal hetzelfde. Naast de term 'journalist' wordt vaak de term 've…
• Journalistiek: de krant / het dagblad: Wat voor krant kiest een lezer en welke relatie bestaat er tussen de krant en de lezer? Hoe vinden de dagbladen en hun inhoud aansluiting bij de lezersgroep? Waarop moe…
• AD Sportwereld Pro: In navolging van landen als Spanje Italië en Frankrijk, heeft Nederland nu ook een krant welke uitsluitend gericht is op sport. De krant wordt gemaakt in een oplage van 75.000 exemplaren…