Journalistiek: het interview (vraaggesprek) als basis

Aan vrijwel elk bericht dat een journalist maakt ligt een interview (vraaggesprek) ten grondslag. Interviewen behoort tot de basisvaardigheden van een journalist. In principe kan iedereen iemand interviewen. Maar er komt wel wat meer bij kijken. Zo spelen psychologie en strategie een belangrijke rol. In dit artikel aandacht voor de voorbereiding op een interview, het soort vragen, het gesprek, de uitwerking van een interview en interviewstructuren.

Voorbereiden op een interview

aanvang interview
De voorbereiding op het interview begint met het bepalen van het doel. De journalist zoekt naar informatie over een bepaalde gebeurtenis en over een bepaalde persoon. Wanneer de journalist een persoon interviewt kan hij een profiel maken dat geënt is op de actualiteit of een portret dat een totaalbeeld geeft.

geen moeilijke vragen stellen
Vragen die antwoorden opleveren die te moeilijk zijn missen hun doel. De lezer zal zich na twee alinea's in onbegrip van het artikel afwenden. Aan de andere kant levert al te makkelijke vragen geen nieuws op. De lezer zal het artikel dan verder overslaan.

opstellen van een vragenlijst
Een goede leidraad om een vragenlijst samen te stellen zijn de vijf w's: wie, wat, waar, wanneer, waarom? Denk niet te lang na over een vraag. De perfecte formulering komt later wel aan de orde. Wanneer de vragen af zijn worden de vragen per thema (onderwerp) bij elkaar gezet. Daarna wordt gekeken naar overlapping. Zorg ervoor dat per thema één kernvraag is. Stel de gemakkelijke vragen het eerst. Zorg dat de vragen eenduidig zijn.

---

Soorten vragen

vijf soorten vragen

1. open vragen - voorbeeld: "Wat vindt u van de toestand in het voormalige Joegoslavië?"
2. gesloten vragen - voorbeeld: "Vindt u dat de Verenigde Naties moeten ingrijpen in het voormalig Joegoslavië?"
3. follow-up-vragen - voorbeeld: "Oorlogsmisdaden?" (de interviewer vraagt direct naar een bepaald deel van het antwoord).
4. suggestieve vragen - voorbeeld: "Bent u blij met al die hordes asielzoekers die naar ons land komen?"
5. valreepvragen - voorbeeld: "Dus u vindt dat de Verenigde Naties zich slap opstellen inzake Joegoslavië?"

---

Het gesprek

de eerste vraag
Stel aan het begin van het gesprek nooit de pijnlijkste vraag. Bijvoorbeeld een vraag over geld of salaris. Wanneer deze vraag aan het begin wordt gesteld wordt de interviewer waarschijnlijk meteen het huis uitgezet.

de functie van stilte
Misschien klinkt het vreemd, maar stiltes kunnen heel wat informatie opleveren. De meeste mensen zijn bang voor stiltes en zullen hun best doen die niet te laten vallen. Blijf dus na een niet geheel bevredigend antwoord eens stil. Zeg niets, maar kijk de geïnterviewde vol verwachting aan. De kans is heel groot dat deze weer gaat praten en op zo'n moment informatie geeft die hij eigenlijk voor zichzelf had willen houden.

persoonlijk gesprek bij grote interviews
Het voordeel van een persoonlijk gesprek is de non-verbale communicatie en de reacties voor een persoon. Dan kan je zien of iemand onzeker is, bepaalde gebaren maakt enz. Dit is handig om te gebruiken in het artikel.

geen cassetteopname bij een groepsinterview
Bij een groepsinterview is het achteraf lastig om de stemmen op band te herkennen. Mensen kunnen zich bovendien geremd voelen. Bij een persoonlijk interview is het handig om zowel op te nemen als te schrijven. Schrijft de journalist niets op dan lijkt het alsof hij niet geïnteresseerd is.

off the record
Off the record betekent dat de geïnterviewde niet wil dat iets gepubliceerd wordt. Toch kan de geïnterviewde de informatie geven om als achtergrond te dienen.

---

Interviewstructuren

Er zijn drie structuren bij een interview:

1. de indirecte vorm: de vragen zijn niet meer in het verhaal terug te vinden;
2. het vraag-antwoordmodel: de vragen staan duidelijk geformuleerd, daaronder staan de antwoorden geciteerd.
3. het gemengde model: een deel is indirecte vorm en een deel is het vraag-antwoordmodel.

tien tips voor een goed interview

1. Bereid u goed voor.
2. Stel heldere, korte vragen over één onderwerp tegelijk.
3. Kom op tijd en zorg dat u er verzorgd en correct uitziet.
4. Wees er zeker van dat uw pen niet leeg is, of de batterijen van uw cassetterecorder op.
5. Maak van tevoren duidelijke afspraken over de duur van het gesprek, het wel of niet lezen voordat het interview wordt gepubliceerd en de termijn van publicatie.
6. Val niet meteen met de moeilijke deur in huis.
7. Wijk niet teveel van de volgorde van uw vragenlijst af.
8. Laat de geïnterviewde niet te veel afdwalen.
9. Wees niet bang voor stiltes.
10. Irriteren mag tijdens een interview, maar blijf fair.

Meer over nieuws is te lezen in mijn special Journalistiek: wat is nieuws? © 2008 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Communicatie (Mens en Samenleving) op 23-10-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het interview: een gesprek vol vragen en antwoorden: Als het op interviews aankomt, zijn er verschillende vormen. Zo heb je achtergrondinterviews, nieuwsinterviews, portretterende en profilerende interviews.…
• Journalistiek: genres binnen de journalistiek: Er zijn verschillende genres binnen de journalistiek: nieuwsbericht, nieuwsartikel, verslag, reportage, feature, recensie, column, serviceverhaal, interview, po…
• Journalistiek: documentatie & research: Waar haalt de journalist de informatie van zijn teksten vandaan? Veel wordt aangeleverd: persberichten, nieuwtjes, het bijwonen van lezingen, etc. Een ander deel van h…
• Journalistiek: de sportverslaggever & sportverslaggeving: Een sportverslaggever verslaat het sportnieuws. Hoe wordt het sportieve nieuws verwerkt? In dit artikel aandacht voor wedstrijdverslaggeving, reporta…
• Journalistiek: persbericht als bedrijfscommunicatiemiddel: Een bedrijf kan verschillende redenen hebben om op eigen initiatief contact te zoeken met de media. Allerlei gebeurtenissen, variërend van het uitko…