Journalistiek: documentatie & research

Waar haalt de journalist de informatie van zijn teksten vandaan? Veel wordt aangeleverd: persberichten, nieuwtjes, het bijwonen van lezingen, etc. Een ander deel van het nieuws maakt de journalist zelf: waar is wat te beleven, zoeken naar informatie met nieuwswaarde. Dankzij internet is tegenwoordig een hele grote bron van informatie voor de journalist beschikbaar. In dit artikel aandacht voor de mogelijkheden om informatie te verzamelen.

Documenteren en onderzoeken

nieuws populariseren
Een journalist moet zijn best doen om de waarheid op te schrijven; dat betekent dat de journalist de nieuwsfeiten op betrouwbaarheid moet controleren. Veel informatie moet geselecteerd worden. De nieuwsfeiten moeten gepopulariseerd worden, dus geschikt gemaakt worden voor een breed publiek.

brainstormen
Brainstormen is belangrijk om drie redenen:

• Het geeft een duidelijk overzicht van de kennis over het onderwerp.
• Het zorgt ervoor dat een belangrijk element niet wordt vergeten.
• Het prikkelt de fantasie om spontane ideeën naar boven te brengen.

waarnemingen op betrouwbaarheid controleren
Als de journalist niet honderd procent zeker is van zijn zaak mag hij nooit afgaan op zijn eigen waarnemingen. Niet alles in een interview is bruikbaar. De journalist dient te selecteren. Hierbij kan op de volgende aspecten gelet worden:

• enkel opmerkingen over het besproken onderwerp zijn relevant;
• emoties zijn minder van belang, ze kunnen in zakelijke bewoordingen worden weergegeven;
• herhalingen, versprekingen en afgebroken zinnen zijn nooit relevant;
• enkel nieuwe informatie is relevant.

verschil tussen bron en autoriteit
Een bron wordt een autoriteit als de bron een argument vormt bij de uitspraak.
Voorbeeld van een bron: Het was vandaag 15 graden, wat 3 graden te warm is voor de tijd van het jaar. Dat zegt het KNMI.
Voorbeeld van een autoriteit: De laatste drie jaren waren gemiddeld warmer dan de jaren daarvoor; dit heeft echter niets te maken met een toenemend broeikasteffect, aldus het KNMI.

kenmerken autoriteit

• De autoriteit moet deskundig zijn.
• De autoriteit moet bevoegd zijn.
• De autoriteit moet zichzelf niet tegenspreken.
• De autoriteit moet hetzelfde als andere, even deskundige, bronnen.

---

Naslagwerken: belangrijke hulpmiddelen

woordenboek
Voor iemand die regelmatig schrijft is een goed woordenboek een onmisbaar bezit. Goede woordenboeken zijn: De Dikke van Dale, De Koenen en Kramers.
In het woordenboek staat de betekenis, synoniemen van een woord, de spelling en het geslacht van de woorden.

Pyttersen's Nederlandse Almanak
Dit is een jaarlijks adresboek van de niet-commerciële organisaties. Bij zo'n organisatie kan men de journalist direct antwoord geven op vragen, adressen geven van mensen die wellicht tot een interview bereid zijn en vaak beschikt men over een eigen bibliotheekje of documentatiecentrum waar de journalist zelf over onder begeleiding mag neuzen.

Matla agenda
Hierin vindt de journalist een maandelijkse attendering op komend nieuws, staatsbezoeken, jubilea en dergelijke.

databases/ databank
Een database is een elektronisch geheugen dat beschikbaar is voor derden (tegen betaling). Een aantal datbases zijn:

• TACO: vakartikelen, dagbladen, 130 tijdschriften (beschikbaar bij grote bibliotheken);
• GLIN (grijze literatuur in Nederland): overheidsrapporten en wetenschappelijke verslagen (beschikbaar bij grote bibliotheken);
• BOEKDATA: voorradige en binnenkort te verschijnen uitgaven (Beschikbaar bij grotere boekhandels);
• NCC (Nederlandse Centrale Catalogus): tijdschriften en seriewerken in Nederlandse bibliotheken.

---

Instellingen en organisaties

twee zoeksystemen in een bibliotheek
U kunt zoeken volgens rubrieken en catalogi. Het nadeel van zoeken in een rubriek is dat de uitgeleende boeken niet meer op de planken staan. Daarom is zoeken via catalogi handiger. U kunt dan zoeken op naam, titel of systeem. Tegenwoordig zijn veel bibliotheken op internet aangesloten zodat u thuis kunt zoeken en reserveren.

wetenschappelijke bibliotheken
Deze bibliotheken zijn wetenschappelijk van opzet. Ze zijn te vinden bij de universiteiten. Een universiteitsbibliotheek heeft een bewaarplicht, dat betekent dat zij alle materiaal moeten bewaren.

---

Een eigen informatiebank

Het is handig wanneer een journalist een eigen informatiebank aanlegt, zeker wanneer een journalist zich specialiseert.

hoe gaat een journalist te werk
vijf stappen:

1. Eerst moet een journalist nieuws vinden. Dit wordt aangereikt of de journalist moet zelf op zoek gaan.
2. De journalist moet bepalen wat hij zelf over het onderwerp weet.
3. Via een vragenlijst kan een werkplan worden opgesteld. Vervolgens gaat de journalist op zoek naar autoriteiten of bronnen die antwoord kunnen geven
4. In de vierde stap verzamelt de journalist antwoord op de vragen.
5. In de laatste stap wordt een selectie gemaakt van het verzameld materiaal en gaat de journalist het materiaal populariseren.

Meer over nieuws is te lezen in mijn special Journalistiek: wat is nieuws? © 2008 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Communicatie (Mens en Samenleving) op 17-10-2008, laatst gewijzigd op 17-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Journalistiek: beeldjournalistiek - infografiek: Naast de fotojournalistiek en de gewone journalistiek bestaat er ook beeldjournalistiek. Hierbij worden andere beelden geplaatst dan foto's We zullen in dit a…
• New Journalism: literaire journalistiek: New Journalism wordt ook wel literaire journalistiek genoemd. Deze term geeft eigenlijk al meteen aan wat er met deze vorm van journalistiek bedoeld wordt; journalist…
• Bestaat journalistiek beroepsgeheim?: Het journalistieke beroepsgeheim en bronbescherming zijn bekende onderwerpen in de discussie over de rol van de journalist en vormen een ethisch dilemma. ‘Kunnen journal…
• Blender 3D, Waar te beginnen?: Blender 3D is een fascinerend programma om 3D tekeningen en animaties te maken. Maar hoe te beginnen met Blender 3D? Er is meer dan voldoende informatie te vinden op het intern…
• De nieuwe journalistiek: Er heerst een discussie in het journalistieke werkveld. Een onderwerp dat zeker binnen het kader van ww.infonu.nl een interessant onderwerp is. 20 mei gaan journalisten in debat over…