Journalistiek: de Nederlandse dagbladpers - historie

Om de organisatie van de dagbladjournalistiek te begrijpen is het zaak kennis te hebben van de historische achtergronden. Hoe zijn dagbladen ontstaan? Welke voorwaarden lagen hieraan ten grondslag? Welke invloed had het ontstaan van de boekdrukkunst, de technische vooruitgang en de economische factoren op de krant? Hoe zagen de eerste kranten in Nederland eruit?

Het allereerste begin

het nieuws bij de lagere en hogere standen in de Middeleeuwen
Zij waren aangewezen op kooplui, krijgers, schippers, marskramers, kermisgasten en troubadours. Een nieuwtje was te horen in een herberg, taveerne, haven of markt.

---

Voorwaarden voor ontstaan en bestaan van de krant

drie voorwaarden

1. technische voorwaarden (boekdrukkunst, stadsbodedienst)
2. politiek-maatschappelijke voorwaarden (geestelijke ontplooiing doordat men los van de kerk kwam)
3. economische voorwaarden (groei van de handel)

---

De eerste twee Nederlandse kranten

eerste kranten

• Courante uyt Italien: deze werd wekelijks uitgegeven door de Amsterdammer Caspar van Hilten. De Courante uyt Italien werd later omgedoopt tot de Amsterdamse Courant en verscheen toen drie keer per week.
• Tydinghen uyt Verscheyde Quartieren

welke krant bestaat nog steeds?
de Haerlemse Courant leeft nog steeds voort in het Haarlems Dagblad.

aanvankelijk weinig binnenlands nieuws
Er was sprake van censuur. Stedelijke besturen legden verschijningsverboden en geldboetes op wanneer berichten hen niet aanstonden. Veel kranten lieten binnenlands nieuws weg. Daardoor domineerde het buitenlandse nieuws de kranten.

na de 18de eeuw verdwijnt de kleurloosheid
Er is sprake van politieke hoogspanning. Patriotten en prinsgezinden strijden tegen elkaar. Weldra gaan de patriotten hun eigen krant uitgeven. Uiteraard op de voet gevolgd door de prinsgezinden. De pers krijgt daardoor een heel ander karakter. Niet langer geeft de krant slechts weer, zij licht de gebeurtenissen ook toe en legt ze uit.

---

De bloei van de krant

technische voorwaarden in de 19de eeuw

• Uitvinding van de rotatiepers: dit maakt vermenigvuldigen sneller.
• Uitvinding van de zetmachine: er wordt nog wel regel voor regel gezet.
• Intreding telegraaf en telefoon: zorgt voor snelle nieuwsvoorziening.

opheffen van het dagbladzegel
De dagbladzegel (heffing per pagina) wordt op 1 juli 1869 afgeschaft. De kranten worden goedkoper; de oplagen stijgen.

Meer over nieuws is te lezen in mijn special Journalistiek: wat is nieuws?