Journalistiek: kenmerken van landelijke dagbladen / kranten

Dagbladen / kranten zijn er voor de lezers. Ze hebben een abonnement of kopen de krant in de winkel of bij de kiosk. Hoe informeren de landelijke dagbladen hun lezers en hoe proberen de kranten door het aanbod hun lezers te behouden? Wat is de economische structuur van een dagblad? Wat zijn de inkomsten van de krant en hoe is de redactionele vrijheid gewaarborgd? En welke manieren zijn er waarop kranten commercieel en/of redactioneel kunnen samenwerken om te overleven?

Zes grootste landelijke betaalde kranten: de Telegraaf, Algemeen Dagblad, de Volkskrant, NRC Handelsblad, Trouw, Het Parool

Telegraaf
De Telegraaf is de grootste (ochtend)krant. Het is in 1898 opgericht. Tussen 1945 en 1949 mocht de Telegraaf niet verschijnen vanwege collaboratie met de Nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het is een populaire krant sinds de jaren 1950 en dat komt o.a. door de opmaak: weinig onderwerpen op de voorpagina, met grote koppen en weinig letters. De krant wordt vooral gelezen door wat lager opgeleiden en mensen uit de zakenwereld. Ook is de krant geliefd in de sportwereld. In de krant staan veel nieuwsberichten en interviews. Er staan nauwelijks achtergrondverhalen in. Verder wordt er veel aandacht besteed aan criminaliteit en nieuws dat dicht bij de mensen staat.

Algemeen Dagblad (AD)
Algemeen Dagblad is ook een ochtendkrant. Het heeft veel overeenkomsten met de Telegraaf. Het richt zich net als de Telegraaf op iedereen. Het is een algemene krant. De krant is iets minder rechts dan de Telegraaf. Omdat de krant in Rotterdam wordt gemaakt richt de krant zich veel op Rotterdam en omgeving. De krant heeft veel aandacht voor criminaliteit en schandaaltjes. Tevens heeft de krant regionale afdelingen, zoals het Groene Hart.

de Volkskrant
Deze ochtendkrant is opgericht tussen de wereldoorlogen als blad van de katholieke vakbeweging. In de jaren 1960 verdween het katholieke karakter. De Volkskrant is een kwaliteitskrant. De voorpagina is veel voller dan die van de Telegraaf en het Algemeen Dagblad. In de rest van de krant komen meer onderwerpen en uitvoerige berichten aan de orde. Het heeft een rustige opmaak. Het is een algemene krant en is politiek links georiënteerd. De lezers komen uit de progressieve hoek, zoals studenten, ambtenaren en hoger opgeleiden. Er is veel aandacht voor de economie, politiek en onderwijs in de nieuwsberichten, interviews, achtergrondverhalen en nieuwsanalyses.

NRC Handelsblad
Het NRC is een middagkrant. De krant is in 1970 ontstaan door een fusie van de Nieuwe Rotterdamsche Courant en het Algemeen Handelsblad. Het is een kwaliteitskrant die zich richt op zakenlieden en hoger opgeleiden. Er is veel aandacht voor de zakenwereld en wat er bij de overheid gebeurt. Vooral economie krijgt veel aandacht. De opmaak is rustig met veel grote achtergrondverhalen.

Trouw
Trouw is een ochtendkrant dat in 1943 werd opgericht. Het is evenals NRC en de Volkskrant een kwaliteitskrant. Het is geen algemene krant, maar een krant met een protestant-christelijke richting. Het richt zich naast gelovige mensen op mensen die zich betrokken voelen bij de maatschappij: studenten, werkers in het onderwijs, de gezondheidszorg en de welzijnssector. De politieke voorkeur van de lezers wisselt, maar de krant zelf staat links van het midden. Trouw besteed veel aandacht aan onderwijs, milieu, politiek, minderheden en gezondheidszorg. Ook is er aandacht voor filosofie en religie.

Het Parool
Het Parool is in de oorlog als verzetsblad ontstaan. Het is een landelijke krant maar het is steeds regionaler geworden: de Randstad. Het is een kwaliteitskrant die 's middags verschijnt. Het heeft veel regionaal nieuws (Randstad en Amsterdam).

---

Hoe krijgt een dagblad zijn inkomsten?

twee bronnen van inkomsten

• advertentiegelden (± 66%)
• abonnementen (± 33%)

soorten advertenties

• annonces (kleine rubrieksadvertenties, bijvoorbeeld "auto te koop", "Jan feliciteert Marieke")
• mededelingen (lijsten met uittips, filmlijsten)
• IM's (ingezonden mededeling die op de redactiepagina staan)
• familie berichten (overlijdensadvertentie, geboorte- en huwelijksberichten)
• personeelsadvertenties
• commerciële advertenties

---

Redactionele onafhankelijkheid

drie eisen voor een volwaardige krant

• correctheid: de informatie moet juist zijn
• objectiviteit: de ene partij niet bevoordelen t.o.v. een andere
• volledigheid: niet iets weglaten dat voor belang kan zijn van de lezer

redactiestatuut
Hierin wordt de scheiding tussen commercie en de redactie vastgelegd. Daarmee wordt de onafhankelijkheid gegarandeerd.

drie vormen van samenwerking bij dagbladen

1. commerciële samenwerking (redacties blijven gescheiden; voorbeelden: Perscombinatie Amsterdam - de Volkskrant, Trouw en Het Parool)
2. commerciële en redactionele samenwerking (fusie; voorbeeld: Het Vrije Volk en het Rotterdams Nieuwsblad gaan samen in het Rotterdams Dagblad) of kopbladen en edities; voorbeeld IJmuider Courant is een kopblad van het Haarlems Dagblad)
3. redactionele samenwerking (commerciële kant blijft buiten beschouwing; kan tussen enkele of meer kranten onderling of via een persdienst)

Gemeenschappelijke Persdienst (GPD)
Een aantal regionale dagbladen heeft op enig moment een redactioneel samenwerkingsverband gevormd. Zo kunnen de samen met één correspondent in een bepaald land doen.

Meer over nieuws is te lezen in mijn special Journalistiek: wat is nieuws? © 2008 Etsel, gepubliceerd in Communicatie (Mens en Samenleving) op 05-10-2008, laatst gewijzigd op 16-10-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Journalistiek: de krant / het dagblad: Wat voor krant kiest een lezer en welke relatie bestaat er tussen de krant en de lezer? Hoe vinden de dagbladen en hun inhoud aansluiting bij de lezersgroep? Waarop moe…
• Informatie over dagbladen: In dit artikel wordt een overzicht van de Nederlandse dagbladen gegeven. Het gaat hier om de kranten die elke dag landelijk verschijnen.
• Online nieuwssites: de ondergang van de papieren krant?: De nieuwssite nu.nl is al jaren de best gelezen nieuwssite van Nederland. De website boekt spectaculaire stijgingingen in het aantal pageviews, dat in…
• De gratis kranten van Nederland: In dit artikel kun je lezen over de verschillende gratis dagbladen, die vooral uitgedeeld worden op de stations en winkels. Nederland kent tegenwoordig 4 gratis dagkranten: D…
• IGoogle, maak je eigen persoonlijke informatiepagina: Je eigen informatie bijeengebracht op één pagina? iGoogle doet het voor je, maar wel op jouw manier. Kortom, een mooie manier om informatie een persoonli…