Arbeidsmarktanalyse nationaal

Altijd al eens wat meer willen weten over onze arbeidsmarkt en hoe deze er in de toekomst uit zal gaan zien? Dan is dit artikel zeker iets voor u.

De beroepsbevolking

De totale werkzame beroepsbevolking neemt ieder jaar weer toe. De cijfers van de groeiende werkzame beroepsbevolking geven namelijk aan dat de Nederlandse beroepsbevolking ieder jaar weer minder werklozen telt. Ook is er een forse stijging te zien bij de totale werkzame beroepsbevolking. Door deze stijging is de werkloze beroepsbevolking gedaald. Op 10-2-2007 is echter een krantenartikel gepubliceerd waarin een woordvoerder van het CBS aangeeft dat de beroepsbevolking aan het krimpen is. Volgens dit krantenartikel zal begin 2020, 37 procent van de potentiële beroepsbevolking 50 jaar of ouder zijn en zal het aantal 60- tot 65 jarigen sterk toenemen.

Het opleidingsniveau van de beroepsbevolking zit momenteel ook in een stijgende lijn. Zoals ook te zien is in de onderstaande grafiek is het opleidingsniveau van de beroepsbevolking de afgelopen aantal jaren gestegen. In 1996 had 15 procent van de beroepsbevolking het opleidingsniveau Hbo, bijna 10 jaar later is dat echter al 20 procent. Ook is uit de grafiek af te lezen dat het aantal laagopgeleiden afneemt. Het opleidingsniveau van de Nederlandse beroepsbevolking blijft dus steeds toenemen.
Uit gegevens blijkt ook dat de laagopgeleiden binnen de Nederlandse beroepsbevolking voornamelijk allochtonen zijn. Het gaat hierbij voornamelijk om niet-westerse allochtonen. Deze personen zijn vaak minder hoog opgeleid waardoor zij eerder in aanmerking komen voor een beroep op lager niveau.

De Nederlandse beroepsbevolking bestaat uit zowel mannen als vrouwen. Uit een overzicht uit 2005 blijkt dat de meerderheid van de beroepsbevolking bestaat uit mannen. Dit zijn voornamelijk mannen in de leeftijdscategorie 35-44 jaar. Ook het aantal werkzame vrouwen in de beroepsbevolking vallen voornamelijk in de leeftijdscategorie 35-44 jaar.

Werkloosheid in 2007

De werkloosheid in de Europese Unie daalt verder en Nederland heeft op Denemarken na de laagste werkloosheid. Dit blijkt uit cijfers van Eurostat, het statistisch bureau van de Europese Unie. De werkloze beroepsbevolking bestaat uit alle mensen van 15-64 zonder werk (of met werk voor minder dan 12 uur per week), die actief op zoek zijn naar betaald werk voor 12 uur of meer per week en daarvoor beschikbaar zijn. De seizoengecorrigeerde werkloosheid bedroeg in de periode november 2006-januari 2007 gemiddeld 380.000 personen. Dit is 12.000 minder dan in de periode oktober-december 2006.

Het dalingstempo van de werkloosheid blijft fors, want in de periode augustus-oktober 2006 tot de periode november-januari 2007 is de werkloosheid gemiddeld 11.000 per maand gedaald. Het aantal werkloze jongeren was in de periode november 2006 tot januari 2007 18.000 lager dan een jaar eerder. Bij de 25-44 jarigen was de afname met 39.000 groter. De werkloosheid bij 45 plussers laat sinds enkele maanden een duidelijke afname zien. De werkloosheid onder 45 plussers daalde met 19.000 ten opzichte van een jaar eerder.

De afname van het aantal werkloze 45 plussers in het afgelopen jaar werd veroorzaakt door de mannen in deze categorie. Bij de vrouwen bleef het aantal werklozen even hoog als een jaar geleden. De 45 plussers maken door de vergrijzing en hun toegenomen arbeidsparticipatie een steeds groter deel van de beroepsbevolking uit.

De geschiedenis van de werkloosheid op de Nederlandse arbeidsmarkt in het kort

In de jaren 60 was er een ernstig tekort aan arbeidskrachten ontstaan, omdat in de jaren ervoor honderdduizenden goedopgeleide Nederlanders waren geëmigreerd naar vooral Canada en Australië. Om dat arbeidstekort op te lossen werden er gastarbeiders uit het Middellandse Zeegebied aangetrokken.

In de jaren 70 was er sprake van een verhoogde werkloosheid. Dit kwam door de oliecrisis van 1973. Een deel van de werkloosheid was een tijd niet zichtbaar door een soepele toelating tot de WAO. Er werden maatregelen toegepast zoals de arbeidstijdverkorting om de werkgelegenheid beter te verdelen. Ook werd de pensioenleeftijd door middel van de VUT verlaagd om banen voor de jongere generatie vrij te maken. Daarnaast werd getracht de economie te bevorderen door loonmatiging in te voeren.

In de jaren 80 was er een wereldwijde economische crisis en dus ontstond een ongekende werkloosheid in 1983/1984. Er werd een record gevestigd van het aantal werklozen. Na 2000 was het aantal werkloosheden gestegen tot 321.000 in 2004. Aan het einde van 2004 bedroeg het aantal werkelozen volgens het CWI 692.000 (9,2% van de beroepsbevolking). In 2005 werd een daling van de werkeloosheid ingezet. In het tweede kwartaal van 2006 bedroeg het totaal aantal werklozen 407.000 (5,5% van de beroepsbevolking).

Demografische invloeden op de arbeidsmarkt

Er zijn een aantal demografische ontwikkelingen die ook duidelijk invloed hebben op de Nederlandse arbeidsmarkt. Één van de grootste invloeden op de arbeidsmarkt is de vergrijzing. Op dit moment bestaat het grootste deel van de beroepsbevolking uit personen in de leeftijdscategorie 35-44 jaar en 45-54 jaar. Na verloop van tijd zullen deze, nu nog werkende personen, met pensioen gaan waardoor er een krapte zal gaan ontstaan op de arbeidsmarkt. Een ander probleem wat de vergrijzing met zich meebrengt is dat steeds minder jongeren zorg zullen moeten dragen voor steeds meer ouderen.

Dit alles wordt nog maar eens bevestigd door het dalen van de bevolkingsgroei. In de eerste negen maanden van 2005 werden ruim vierduizend minder kinderen geboren dan in dezelfde periode in 2004. De komende jaren zal deze daling naar verwachting blijven aanhouden of zelfs nog sterker worden. Door de sterke daling van de bevolking zal de eventuele krapte die ontstaat op de arbeidsmarkt door vergrijzing dan ook onmogelijk kunnen worden ingevuld. Een alternatief om de krapte op de arbeidsmarkt in te vullen is het toe laten treden van meer allochtonen.

Een andere belangrijke ontwikkeling die van grote invloed is op de Nederlandse arbeidsmarkt is de groei van het aantal allochtonen in Nederland. Er komen steeds meer immigranten en asielzoekers naar ons land waardoor het aantal allochtonen sterk in aantal blijft toenemen. Eind vorige eeuw bestond 8 procent van de Nederlandse bevolking uit allochtonen, naar verwachting zal dit in 2030 gegroeid zijn naar 20 procent. Naar verwachting zal het de Marokkaanse groepering het sterkst in aantal toenemen. Ook zullen ‘nieuwe’ buitenlandse groeperingen naar Nederland komen waardoor de samenstelling van de allochtone populatie flink zal veranderen

De invloed van de politiek op de arbeidsmarkt

Naast de vakbeweging en werkgeversorganisaties is de overheid de derde partij in het stelsel van arbeidsverhoudingen. In Nederland is sprake van een gemengde economie. In een gemengde economie streeft de overheid naar een evenwichtige situatie. Dit wil zeggen dat er geen centrale volkshuishouding is, maar ook geen volkomen vrije markteconomie. De overheid houdt daarbij rekening met de afspraken die werknemers - en werkgeversorganisaties met elkaar hebben gemaakt, maar oefent daarnaast ook rechtstreeks invloed uit op de arbeidsverhoudingen.

De overheid heeft vier functies. Namelijk de kaderscheppende functie, de sturende functie, de verdelende functie en de functie van werkgever. De kaderscheppende functie van de overheid bestaat uit de opstelling van regels en wetten waaraan de partijen gebonden zijn. Bijvoorbeeld de wet op de collectieve arbeidsovereenkomst (1927). De sturende functie is de uitvoering van het overheidsbeleid. Via overreding/dwang kan de overheid personen en instanties laten meewerken aan de realiseren van overheidsdoelstellingen. De verdelende functie heeft vooral te maken met belasting- en premie heffing. Het geld dat door belastingen en premies wordt geïnd, wordt herverdeeld voor scholing, defensie, wegenaanleg en bijvoorbeeld sociale voorzieningen. De overheid heeft ook nog de functie van werkgever. De overheid is de grootste werkgever van ons land.

Binnen het stelsel van arbeidsverhoudingen is het kabinetsbeleid van groot belang. Vooral het beleid van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is direct gerelateerd aan de arbeidsverhoudingen. In minder belangrijke mate is het beleid van de minister van Economische zaken en van Financiën van belang. Het gaat onder andere om loonpolitiek, de sociale zekerheid, de arbeidsmarkt en de sociaal economische politiek in het algemeen.

Volgens Mark Rutte (fractievoorzitter van de VVD) deugt het arbeidsmarktbeleid van het nieuwe kabinet van geen kant. Het beleid van CDA, ChristenUnie en PVDA kiest voor Melkert-banen en laat arbeidsongeschikten thuis zitten. Deze Melkert-banen hadden als doelstelling tijdelijk werk te bieden op weg naar een echte baan. Volgens Mark Rutte is dit gevaarlijk, omdat in het verleden is gebleken dat er nauwelijks uitstroom was naar gewoon werk. Een van de grootste uitdagingen voor het nieuwe kabinet is het aanpakken van de krapte op de Nederlandse arbeidsmarkt. Als het kabinet dit niet aanpakt wordt Nederland binnenkort geconfronteerd met grote personeelstekorten.

Invloed van de Nederlandse en internationale economie op de arbeidsmarkt

In 2006 is de Nederlandse economie met 2,9 procent gegroeid. Deze economische groei is een gevolg van de toenemende productie in de meeste bedrijfstakken. Zowel in de commerciële dienstverlening als in de industriële sectoren werd er flink meer geproduceerd. Doordat productie in de meeste bedrijfstakken fors is toegenomen zijn er ook meer banen ontstaan op de arbeidsmarkt.

In 2006 zijn er als gevolg van de toenemende productie 149.000 banen meer ontstaan dan in het jaar ervoor. Dit is een stijging van 2 procent.

Onderstaande grafiek geeft een duidelijk beeld van de stijgende lijn van de banengroei en de schommelende lijn van de economische groei. Zoals te zien is trekken de banengroei en economische groei sterk naar elkaar toe aan het eind van 2006. Naarmate de economie door blijft groeien des te meer de banengroei ook in een stijgende lijn zal blijven.
De in en uitvoer van goederen is met zeven procent toegenomen ten opzichte van 2005, daarom is het verstandiger en goedkoper voor bedrijven om producten in eigen land te produceren dan wanneer zij producten laten produceren in het buitenland. Als producten in het buitenland worden geproduceerd zullen zij alsnog weer terug moeten worden gevoerd naar Nederland wat ten koste gaat van veel geld. Daarom is het voor bedrijven voordeliger om producten in eigen land te produceren. Dit wordt veelal gedaan door werknemers uit het buitenland te halen (bijvoorbeeld Polen). Deze werknemers krijgen lage lonen waardoor het produceren in eigen land toch goedkoop blijft.

De ontwikkelingen die op dit moment plaats vinden op de Nederlandse arbeidsmarkt en de invloed die deze ontwikkelingen hebben op de individuele loopbanen

Op zit moment is de daling van de beroepsbevolking en de vergrijzing een bedreiging voor de Nederlandse arbeidsmarkt. Ondanks de groei van het aantal allochtonen en de daling van de werkloosheid ontstaat er een krapte op de arbeidsmarkt die niet op te vangen is door meer ouderen en vrouwen aan het werk te zetten. De enige oplossing is door meer werknemers uit het buitenland te halen. Wat voor gevolgen heeft dit op de individuele loopbanen van mensen?

Allochtonen: de allochtone bevolking blijft de komende decennia groeien. Doordat er een tekort aan arbeidskrachten ontstaat heeft deze groep een grotere kans op werk. Hoogopgeleide migranten hebben ook een grote kans om in Nederland aan het werk te kunnen. Kenniswerkers worden steeds belangrijker.

Vrouwen: de arbeidsparticipatie zal de komende tijd stijgen. Het aanbod van parttime banen zal toenemen, omdat veel vrouwen ook tijd met hun gezin willen doorbrengen.

Jongeren: het aandeel van jongeren in de beroepsbevolking neemt af als gevolg van de ontgroening van de samenleving. Voor jongeren wordt het dus makkelijker om aan werk te komen. Aan kennis is een tekort, dus voor de individuele loopbaan van jongeren is het van belang om zo hoog mogelijk opgeleid te zijn.

Ouderen: Het aantal ouderen neemt toe, maar de levensverwachting ook. Meer mensen zullen de pensioenleeftijd bereiken en zullen langer leven. Omdat de potentiële beroepsbevolking afneemt zullen 65 plussers langer door moeten werken.