Hoe ga je om met blinden en slechtzienden

Veel valide mensen weten niet goed hoe ze met visueel gehandicapten om moeten gaan. Logisch, ze hebben er geen ervaring mee. In mijn vrije tijd begeleid ik blinden en slechtzienden bij sportactiviteiten, zoals zwemmen, fitness en fietsen (tandems). In dit artikel een paar nuttige tips hoe je ze moet begeleiden, met ze communiceren en enkele vooroordelen. Ook aandacht voor de nieuwste ontwikkeling van de blindenstok.

Begeleid wonen

Nederland telt ± 40.000 blinden en ruim 300.000 slechtzienden. De meeste blinden wonen zelfstandig c.q. op zichzelf en kunnen zich prima redden. Sommige met behulp van een geleidehond. Daar is echter een grote behoefte aan. Er zijn lange wachtlijsten. Bovendien is de opleiding van de honden kostbaar, intensief en veel honden voldoen na de opleiding niet aan de hoge eisen die het KNGF (opleidingsinstituut) stelt. Ook is niet elke blinde geschikt om met een hond om te gaan. Blindgeborenen zijn vaak bang voor honden. Anderen gebruiken soms een blindenstok. Daarover later meer.

Veel blinden of slechtzienden die bovendien nog een andere lichamelijke of geestelijke handicap hebben (b.v.Downsyndroom) kunnen niet zelfstandig wonen en komen via de gespecialiseerde organisaties in woongroepen terecht. Vaak zijn het groepen van 5 tot max. 10 personen in woonhuizen tussen de ''gewone" burgers. Er is 24 u. per dag toezicht en begeleiding.

Overdag werken ze veelal. Het soort werk hangt af van de mate van de handicap. Opleiding, scholing en recreatie worden verzorgd door professionele krachten. Door de bezuinigingen in de gezondheidszorg de laatste jaren heeft men steeds meer behoefte aan vrijwilligers. Vaak zijn dat (vroeg)gepensioneerden. Die begeleiden met sportactiviteiten, uitgaan, winkelen etc. Het valt mij als vrijwilliger van visueel gehandicapten (bij zwemmen, fietsen op tandems, fitness en uitgaan) vaak op hoe zelfstandig de meesten nog zijn ondanks hun beperking. Ook de positieve houding waarop velen in het leven staan! Daar kunnen veel valide mensen nog wat van leren. Op het gebied van slechtziendheid zijn er talloze vormen: van 'kokervisie' (zicht als door een sleutelgat), tot 'omtrekvisie', waarbij het gezichtsvermogen beperkt wordt door zgn. vlekken in het centrale gedeelte van het oog.

Tips voor communicatie en omgang

• Noem bij de begroeting altijd je naam, ook als je elkaar kent. Je stem is niet altijd te herkennen.
• Vraag altijd eerst of en hoe je kunt helpen. Is je hulp niet nodig, dring dan niet aan.
• Een gebaar, glimlach of handeling wordt niet waargenomen. Reageer altijd met woorden en vertel steeds wat je doet.
• Vermijd woorden als 'hier' en 'daar'. Vermijd daarentegen niet zinnen als "We zien elkaar morgen weer" of "We kijken even of er plaats is". Die worden ook door blinden als normale opmerkingen beschouwd.
• Begeleid de blinde aan een arm en vertel steeds hoe jullie lopen: 'linksaf, rechtdoor, even wachten, recht voor je op tafel ligt ....., de stoel links naast je' etc.
• Doe zelf eens een test met een blinddoek voor: b.v. lopen of .... koffie inschenken, of een gebakje eten!!!
• Laat weten dat je weggaat en waarheen om te voorkomen dat de blinde 'in het niets' zit te praten.
• Spreek in gezelschap iedereen bij de naam aan. Dan is duidelijk wie er zijn en tegen wie gesproken wordt.
• Geef informatie over ( de indeling van) een onbekende ruimte, vertel welke mensen en dieren er zijn en vraag waar degene die je begeleidt wil zitten.
• Vermijd struikelblokken zoals een tas, een niet aangeschoven stoel, speelgoed e.d. Laat deuren niet halfopen staan. Een botsing is pijnlijk.
• Zet voorwerpen op hun vaste plaats en verander niets zonder dit met de slechtziende/blinde persoon te overleggen.

Opmerkelijk

1. Veel blinden dragen de laatste jaren geen zonnebril meer. Reden: betere acceptatie en zichtbaarheid van de handicap.
2. Bij slechtzienden is het vaak minder zichtbaar dat het gezichtsvermogen beperkt is, omdat de ogen geopend zijn en een normale indruk maken, zoals bij een ziende.
3. Slechtzienden ergeren zich nogal eens aan het ongeduld van sommige 'normale' medemensen aan hun traagheid b.v. bij het afrekenen aan de kassa!! Geduld is ook hier belangrijk.
4. Ook bestaat soms nog het vooroordeel dat een blinde behalve zijn/haar visuele handicap, zeker als hij/zij begeleid wordt, ook geestelijk wel iets zal mankeren.
5. Wel is het zo, dat de uitval van dit ene zintuig andere zintuigen versterkt (voelen, horen, ruiken), hetgeen een kwestie van trainen is. Ziende mensen kunnen dat dus ook oefenen als ze er de tijd voor nemen.

De nieuwe blindenstok

Blindenstokken waren vroeger van hout en tegenwoordig van kunststof en opvouwbaar. Ze hebben één groot nadeel: ze geven niet tijdig alle soorten obstakels aan. Voor zienden zijn er vele technieken om de weg te vinden, zoals Tom Tom e.d. Stichting I-Cane heeft de gps-navigatietechniek geïntegreerd in een intelligente blindenstok, de 'Tacticle Arrow'. Het is een blindenstok met een geavanceerde, gevoelige handgreep die informatie over de omgeving doorgeeft middels een ingebouwde 3d-mini-camera. Daarmee geeft de stok tijdig signalen en informatie over naderende obstakels door. De gebruiker kan zelf kiezen welke functies hij/zij op de stok wil en kan deze uitbreiden naar zijn of haar behoefte. De 'Tacticle Arrow' bevindt zich nu nog in een testfase. I-Cane werd hier onlangs voor beloond met een innovatieprijs. Als de tests goed uitvallen komen er in 2008 200 stokken beschikbaar. In 2009 is de productie van nog eens 5000 stokken gepland, mits de stichting voldoende geld ophaalt.