Ontslagrecht en ontslagvergoedingen versoberd

Verschillende kabinetten hebben het ontslagrecht proberen te versoepelen om de Nederlandse economie flexibeler te maken. Echter politieke tegenstand en tegenstribbelende vakbonden hebben dat vaak weten af te remmen. De kredietcrisis en rechterlijke uitspraken dwingen een versoepeling van de regels af. Verschillende rechters hebben een alternatief voor de traditionele kantonrechtersformule geïntroduceerd. Daarnaast is de keuzevrijheid bij ontslag ingevoerd.

Flexibilisering van de economie

Nederland staat aan de basis van het uitzendwerk, het tijdelijk inzetten van werkkrachten. Maar over het algemeen wordt de arbeidsmarkt als star gezien. Het midden- en kleinbedrijf is goed voor de meeste arbeidsplaatsen in Nederland. Maar vooral deze bedrijven zijn voorzichtig in het aannemen van nieuwe mensen, zeker gezien de onzekere toekomst. Axel Gerberding, directeur van de Duits-Nederlandse Kamer van Koophandel liet op 13 juli 2009 in een persbericht weten: "Een versoepeling van het ontslagrecht in Nederland behoort tot de meest belangrijke stappen om mkb’ers aan te moedigen weer meer mensen in dienst te nemen. De Nederlandse ontslagregels zijn in vergelijking met andere Europese landen heel nadelig voor ondernemingen. Juist in een moeilijke periode als nu vormt dit een serieuze belemmering voor potentiële investeerders, die nu arbeidsplaatsen zouden kunnen creëren." In Duitsland geldt bijvoorbeeld geen ontslagbescherming voor ondernemingen met tien of minder medewerkers.

Meer keuzevrijheid bij ontslag

Onder druk van de Tweede Kamer (motie-Van Hijum) en de recessie besliste minister Piet-Hein Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid dat werkgevers meer vrijheid krijgen om bij reorganisaties meer op kwaliteit kunnen selecteren en minder op basis van ancienniteit. Het laatste begrip slaat op het afspiegelingsbeginsel, waarbij in elke leeftijdscategorie werknemers met de minste dienstjaren worden ontslagen ("last in, first out"). Deze verruiming van de keuzevrijheid voor ondernemers bij ontslag duurt van 1 augustus 2009 tot 1 september 2011. Tegelijkertijd moeten de werkgevers wel aantonen waarom iemand voor het bedrijf van bijzonder belang is en dat ze investeren in scholing. De maatregel is eveneens als tijdelijk bedoeld, maar Donner of zijn opvolger moet de verruiming zelf ongedaan maken.

Langer tijdelijk dienstverband

De motie-Rutte werd eveneens aangenomen. Bedrijven mogen jongeren tot 27 jaar gedurende de crisis langer tijdelijk laten werken. Bij tijdelijke contracten moet de werkgever volgens deze motie een medewerker na een periode van vier jaar (was drie jaar) of bij het vijfde contract (was vierde contract) vast in dienst nemen. Door de verlenging met een jaar wordt voorkomen dat een werkgever de jongere om deze reden niet in dienst houdt tijdens de kredietcrisis.

Maximering ontslagvergoeding

Doorgaans heeft iedere ontslagen werknemer recht op een ontslagvergoeding, behalve bij ontslag op staande voet. Het kabinet en de sociale partners werden het in 2008 in het Najaarsakkoord over eens dat werknemers met een inkomen boven EUR 75.000 ten hoogste één jaarsalaris als vertrekpremie zouden meekrijgen. Voor andere inkomensgroepen gelden de traditionele regels, maar er zijn inmiddels wel wijzigingen aangebracht.

Gewijzigde kantonrechtersformule

Werknemers kunnen worden ontslagen via de opzeggingsprocedure of de ontbindingsprocedure. De ontbinding van de arbeidsovereenkomst vindt via de kantonrechter plaats, tenzij werkgever en werknemer voor die tijd tot een schikking komen. De traditionele kantonrechtersformule werd ook wel de ABC-formule genoemd:


Het uitgangspunt is dat de correctiefactor 1 is. Sinds 1 januari 2009 geldt een andere leeftijdsverdeling. Dienstjaren tot de leeftijd van 35 jaar tellen voor een half jaar mee, van 35 tot 45 jaar voor één, van 45 tot 55 jaar voor 1,5 jaar en vanaf 55 jaar voor twee jaar. In oktober 2008 heeft de Kring van Kantonrechters deze formule aangepast om daarmee meer aansluiting te zoeken bij de verbeterde arbeidspositie van jongeren, maar met behoud van de bescherming van de oudere werknemer.

Opzeggingsprocedure

Een werkgever kan ook met toestemming van het Uitvoeringsinstituut WerknemersVerzekeringen (UWV) een arbeidsovereenkomst opzeggen. Dit wordt de opzeggingsprocedure genoemd. De vergoeding bij deze ontslagaanvraag is over het algemeen lager dan de vergoeding op basis van de kantonrechtersformule. Bij de opzeggingsprocedure wordt de vergoeding op basis van "billijkheid" bepaald, de zogenaamde billijkheidsvergoeding.

Ontslagvergoedingen worden lager

Werkgeversvereniging AWVN heeft geconcludeerd dat ontslagvergoedingen sinds 1 januari 2009 zijn gedaald. Niet alleen het economisch klimaat speelt een rol, maar ook de nieuwe kantonrechtersformule. Daarnaast hebben de gerechtshoven van Amsterdam, ’s-Hertogenbosch en Leeuwarden een nieuwe formule geïntroduceerd, die nog lager uitkwam. Bij schadevergoedingszaken waarbij sprake is van "kennelijk onredelijk ontslag" kwamen de gerechtshoven op 7 juli 2009 namelijk met de XYZ-formule op de proppen. In de Z-factor worden alle omstandigheden van het geval gewogen, waarbij uitgangspunt is dat Z in beginsel niet hoger is dan 0,5. Hierbij liep de rechterlijke macht dus vooruit op de Nederlandse wetgever, die vooralsnog niet tot overeenstemming heeft kunnen komen.