Een aangenaam en waardevol leven

Succesverhalen zijn van alle tijden. Ze worden gretig verslonden. Zelfhulpboeken barstensvol enthousiaste adviezen en tips over hoe je succesvol kunt zijn, gaan als zoete broodjes over de toonbank en worden kritiekloos geslikt. Niemand die wil spelbederven. Helaas is het is net als gratis geld: een succesformule bestaat niet. Ook al wordt ze steeds opnieuw, zij het in een ander jasje, onder veel tromgeroffel gepresenteerd. Levenskunst daarentegen mag misschien mythisch klinken. Dat is het niet.

Kwaliteit

Levenskunst gaat verder dan controle; ervoor te zorgen dat je een zo aangenaam mogelijk leven kunt leiden. Levenskunst gaat over kwaliteit, over de waarde van het leven. We verlangen immers ook naar betrokkenheid, naar een zin van het leven. Dus vragen we ons af: wat zijn de juiste doelen om na te streven? Wat willen we bereiken? Hoe willen we leven?
Hoe staat dat bij jou? Heb je duidelijkheid over het leven dat je leidt of zou willen leiden?

Functioneel

Want er is meer dan een functioneel leven; een leven van slapen, eten, werken en vrije tijd. Dat is de basis die wij in het rijke Westen al decennialang veiliggesteld hebben. We hoeven ons niet meer elke dag opnieuw zorgen te maken over hoe we brood op de plank krijgen, een dak boven ons hoofd. Dat is allemaal goed geregeld. Het gaat nu om de kwaliteit van leven. Daar geef je zelf invulling aan. Wees trouw aan jezelf, ga op zoek naar eigen normatieve waarden (dapper i.p.v. laf). In de praktijk kan dit betekenen dat iemand die teveel eet zich druk maakt over zijn cholesterolgehalte (controle) of over zijn zwakke wil (kwaliteit). Of neem iemand met een verantwoordelijke baan. Zij maakt zich druk over haar hoge bloeddruk en wellicht beseft ze tegelijkertijd dat haar sociale leven te wensen over laat. Waarin ligt voor jou een goed leven? Wat is de normatieve waarde van waaruit je leeft? Met andere woorden: Wat zijn jouw normen, welke zijn belangrijk en welke zijn minder gewichtig? Ben je gul of krenterig? Loyaal of egoïstisch? Ambitieus of gemoedelijk; moet alles wijken voor jouw doel of reageer je flexibel op de omstandigheden en houd je rekening met anderen?

Authenticiteit

Bertrand Russell (1872-1970), de Britse filosoof die ontdekte dat je ongeluk te lijf moet gaan met jezelf geven aan een zaak buiten jezelf, had alleen oog voor controle, niet voor kwaliteit. Maar zelfvergetelheid an sich is gevaarlijk. Het gaat erom waaraan je jezelf verliest. Het bestaan moet niet op een gedachteloze exercitie lijken. Zelfzorg is leven vanuit jezelf. Authenticiteit.

Mythes

Daarvoor is levenskunst nodig: om de diepgang van het leven te bewaken. Want controle is gebaseerd op twee mythes:

1. de mythe van de autonomie: Afhankelijkheid is een zwaktebod.
2. de mythe van het geluk: Gij zult gelukkig zijn!

De man of vrouw die boven alles zijn of haar leven onder controle wil houden, ziet in het leven als "win/win" situatie. Dat is echter een mythe, een mooi maar dun laagje op de grillige en complexe werkelijkheid. Papier en internet zijn geduldig en al is de boodschap nog zo aantrekkelijk geformuleerd: verlies vooral niet uit het oog dat we kwetsbaar zijn en dat ook blijven. Zelfs al handel je naar je beste inzichten dan heb je nog niet de garantie dat je ook krijgt wat je wenst. Het leven is niet maakbaar, hoe graag je daar ook in zou geloven. Hoed je dus voor de onvermijdelijke gevolgen van deze Himmelhoch-jauchzende gedachtegang. Tenzij je het ervoor over hebt na een euforische stemming zum Tode betrübt te worden. Want als het leven je niet brengt waar je vast van overtuigd was, en waar je gretig, maar niet erg kritisch, in hebt geloofd, verval je gemakkelijk in cynisme, nihilisme en opportunisme. Dan ben je snel ten prooi aan rancune. En op zijn best geef je je over aan gelatenheid, aan passiviteit. Terwijl we onszelf en elkaar kunnen en moeten helpen. We hebben elkaar nodig.

Levenskunst biedt geen garantie, wel een zekere gemoedsrust en dat je kunt zeggen: "Ik heb goed geleefd, ook al gingen de dingen verkeerd." Een aangenaam en waardevol leven, dat leid je samen met anderen, niet ondanks of ten koste van die anderen.